NEÜ TMK 1. Kitap (Kişiler Hukuku) — Yıllık Tam Not

1. Bu notu nasıl kullanacaksın?

Bu dosya Yıllık (Tam paket) kapsamına göre düzenlenmiştir. Dönemlik program kendi yarısını, bütüncül tekrar yıllık paketi kullanır; ikisini aynı oturumda ezber yarışına çevirmeyin.

Okuma sırası: omurgayı sesli okuyup kapatın → tanım kartlarını unsurlu cümleye çevirin → tuzakları işaretleyin → bölüm anlatılarını olay iskeletine bağlayın → örnek olayları süre tutarak yazın.

• •PDF: “PDF indir / Yazdır” → Ctrl+P → PDF olarak kaydet
• •Her olayda kapıyı ilk cümlede seçin: başlangıç / ehliyet / koruma / tüzel
• •Fiil ehliyetinde işlem türü matrisini boş kâğıda çizin

2. 60 saniyede omurga

Omurgayı sesli okuyun, kapatın, boş kâğıda yeniden kurun. Madde numaralarını slogan gibi dizmek yetmez; aralarındaki akışı cümleyle bağlayın.

• •Hâkim önce kanunu sözü ve özüyle uygular; hüküm yoksa örfe, o da yetmezse hukuk yaratma yetkisine geçer — ne var ki bu yetki serbest icat değil, sınırlı bir disiplindir (TMK m.1).
• •Hak kullanılırken ve borç ifa edilirken dürüstlük kuralına uyulur; hakkın açıkça kötüye kullanılması ise hukuk düzenince korunmaz (m.2).
• •İyiniyet, gereken özeni gösteren kimsenin bir olguyu bilmemesi ve bilmesinin de gerekmemesidir; ağır ihmal bu kalkanı deler (m.3).
• •Kişilik hakkı mutlak haktır; saldırıya karşı koruma (önleme, durdurma, maddi/manevi).
• •Ad, kimlik ve sicil: düzeltme ve itiraz yolları bilinir.
• •Kısıtlanma sebepleri + vesayet / kayyımlık ayrımı (giriş).
• •Yıllık sınavda: önce başlangıç/ehliyet mi, yoksa koruma/tüzel kişi mi?

3. Kavram haritası ve omurga

Aşağıdaki omurga, yıllık kapsamının iskeletidir. Her maddeyi ezber listesi gibi değil, bir sonraki basamağın kapısı gibi okuyun.

1. + 2. dönem birleşik; TMK 1. Kitap ve medeni başlangıç dersi için “tek cilt” not.

• •1) Hukukun uygulanması ve yorum (TMK m.1)
• •2) Dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması (m.2)
• •3) İyiniyet (m.3) ve ispat yükü (m.6)
• •4) Kişi ve kişilik
• •5) Kişilik hakkı ve korunması
• •6) Ad (soyadı) hukuku girişi
• •7) Kişisel durum sicili
• •8) Gaiplik / ölüm karinesi çerçevesi

4. Tanım kartları

İşler tanım, tek kelimelik etiket değil, unsur fısıldayan cümledir. Kartı kapattıktan sonra “unsurları say” diye kendinize sorun; sayılamıyorsa tanım henüz oturmamıştır.

5. Pusula maddeler

Soru tipine göre dayanaklar burada toplanır. Madde numarasını uydurmayın; güncel TMK metninden (Başlangıç + 1. Kitap) doğrulayın.

• •1) TMK m.1 — hukukun uygulanması (kanun → örf → hâkimin hukuk yaratması)
• •2) TMK m.2 — dürüstlük kuralı / hakkın kötüye kullanılması yasağı
• •3) TMK m.3 — iyiniyet
• •4) TMK m.6 — ispat yükü (kural: iddia eden)
• •5) TMK m.23–25 — kişiliğin korunması (çerçeve)
• •6) TMK m.26–27 — ad (çerçeve)
• •7) TMK m.35 vd. — kişisel durum sicili (çerçeve)
• •8) TMK m.404 vd. — kısıtlama sebepleri (çerçeve)

6. Sınav tuzağı defteri

Final kâğıdında puan çoğu zaman “doğru kuralı bilmek”ten değil, şu tuzaklara düşmemekten gelir. Her maddeyi bir yanlış cevaba karşı panzehir gibi okuyun.

• •Şekil tamam diye her işlemi veya dava yolunu hukuken korunmuş sanmak — m.2’nin güvenlik vanasını unutmak.
• •İyiniyeti “hiç bilmiyordum”a indirgemek; bilmesi gerekir miydi ve ağır ihmal sorusunu atlamak.
• •Küçüğün her işlemini otomatik yok saymak; işlem türü × onay matrisini çizmeden sonuç yazmak.
• •Kişilik hakkı ihlalinde yalnız “manevi tazminat” yazıp önleme/durdurmayı unutmak.
• •Vasi ile kayyımı aynı sanmak.
• •Dernek ile vakfı organ ve kuruluşta karıştırmak.

Yıllık kullanım kılavuzu

Dönemlik okuyan kendi yarısını, yıllık okuyan bu tam paketi kullanır. Öneri: m.1–7 + ehliyet → deneme → kişilik koruması + vesayet girişi + dernek/vakıf → karma deneme.

Her soruda etiket: “Başlangıç kuralı mı, ehliyet mi, kişilik koruması mı, tüzel kişi/organ mı?”

• •Hafta 1–3: m.1–2–3–6
• •Hafta 4–7: hak/fiil ehliyeti + hısımlık + yerleşim
• •Hafta 8–11: kişilik hakkı + ad + sicil
• •Hafta 12–14: vesayet/kayyım girişi + dernek/vakıf + karma

A. TMK 1. Kitap nedir ve güz yarıyılı neyi taşır?

Türk Medenî Kanunu’nun birinci kitabı kişiler hukukudur; kitabın hemen başındaki başlangıç hükümleri (m.1–7) ise yalnız “giriş süsü” değil, tüm medeni hukukun uygulama ve dürüstlük omurgasıdır. Sınavda çoğu öğrenci ehliyete atlar; oysa m.1–3–6’yı kurmadan yazılan cevap, doğru sonuca götürse bile iskeletsiz kalır.

Bu 1. dönem notu, başlangıç hükümleri ile gerçek kişilerin hak ve fiil ehliyeti, hısımlık ve yerleşim yeri hattını taşır. Kişilik hakkının korunması, ad ve sicil, vesayet–kayyım girişi ile dernek–vakıf 2. döneme bırakılmıştır; güz finalinde “her şeyi bir paragrafa sığdırma” tuzağına düşmeyin.

B. Hukukun uygulanması (TMK m.1) — merdiven nasıl çıkar?

m.1, hâkime üç basamaklı bir merdiven sunar. Önce kanun uygulanır; hem lafzı hem özü birlikte okunur. Kanunda hüküm yoksa örf ve âdete bakılır. O da yetmezse hâkim, kendisi kanun koyucu gibi kural koyar — fakat bu basamak “istediğim sonucu yazayım” serbestisi değildir; hukuk yaratma, sisteme ve amaca bağlı sınırlı bir yetkidir.

Yorumda lafzî, sistematik ve amaca uygun okuma birbirini tamamlar. Sınav kâğıdında “m.1’e göre hâkim hukuk yaratır” cümlesi tek başına puan getirmez; somut olayda hangi basamağın devreye girdiğini ve neden bir alt basamağın yetmediğini yazmanız gerekir.

• •1. basamak: Kanun (söz + öz)
• •2. basamak: Örf ve âdet
• •3. basamak: Hâkimin sınırlı hukuk yaratması
• •Yorum: lafzî · sistematik · amaca uygun (birlikte)

C. Dürüstlük ve hakkın kötüye kullanılması (m.2) — şeklin üstündeki vana

m.2 iki yüzü olan bir madendir. Birinci fıkra olumlu ödevdir: hak kullanılırken ve borç ifa edilirken dürüstlük kuralına uyulur. İkinci fıkra olumsuz sınırdır: hakkın açıkça kötüye kullanılması korunmaz. Şeklen geçerli bir sözleşme, takip yolu veya dava yetkisi, amaca aykırı ve oransız kullanıldığında m.2 devreye girebilir.

Klasik tuzak şöyledir: “Şekil tamam, o hâlde her şey serbest.” Bu cümle yanlıştır. m.2, şeklin üstünde bir güvenlik vanasıdır; vana açıldığında sonuç “hak yok sayılır / korunmaz” çizgisindedir. Cevapta amaç, araç ve oran üçlüsünü yazmazsanız m.2 kutusunu açmış sayılmazsınız.

D. İyiniyet (m.3) ve ispat (m.6) — kalkan ve yük

İyiniyet, gereken özeni gösteren kimsenin bir olguyu bilmemesi veya bilmesinin gerekmemesidir. İki unsur birlikte düşünülür: fiilî bilmeme ve “bilmesi gerekirdi” eşiğinin aşılmamış olması. Karine iyiniyet lehinedir; aksini iddia eden ispatlar. Ağır ihmal, bu kalkanı deler zira hukuk, gözünü kapatarak iyiniyet iddia etmeye izin vermez.

m.6, ispat yükünün genel kuralını koyar: iddia eden ispat eder. Sicile güven, karineler ve özel hükümler yükü kaydırdığında bunu olayda ayrıca göstermeniz gerekir. “m.6’ya göre ispat” deyip bırakmak yetmez; neyin kimin omzunda olduğunu bir cümleyle bağlayın.

E. Kişi, kişilik ve hak ehliyeti — kim masada yer alır?

Kişi, hak ve borçların öznesidir. Kişilik, bu ehliyetin taşıyıcısıdır; başlangıç (doğum) ve sona erme (ölüm; gaiplik çerçevesi) ayrı kutularda incelenir. Güz yarıyılında “kişi kimdir?” sorusu çoğu zaman ehliyet sorusunun ön kapısıdır.

Hak ehliyeti herkese tanınır. “Hak ehliyeti yok” demek ile “fiil ehliyeti kısıtlı” demek arasında uçurum vardır: ilki masada yer yok demektir, ikincisi masada yer var ama imza yetkisi sınırlı demektir. Sınavda kelimeyi bilerek seçin; yanlış etiket tüm cevabı kaydırır.

F. Fiil ehliyeti basamakları — matris bozulmadan

Fiil ehliyeti, kişinin bizzat haklarını kullanıp borç altına girebilmesidir. Kural olarak üç basamak birlikte aranır: ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmama. Ayırt etme gücünden yoksun olanın fiil ehliyeti yoktur. Ayırt etme gücüne sahip küçük veya kısıtlının işlemi ise türe göre geçerlilik, askıda geçerlilik veya onay rejimine girer.

Bu yüzden cevapta mutlaka işlem türü matrisi çizilir: sırf hak kazandıran işlemler, karşılıksız kazandırmalar, önemli tasarruflar, bizzat yapılabilecek işlemler… “Küçük yaptığı için batıl” otomatiği, basamak ve tür atlandığında yanlış olur. Yasal temsilcinin onayı veya icazeti olayda yazılmazsa matris yarım kalır.

• •Ayırt etme gücü var mı?
• •Ergin mi / yasal erginlik mi?
• •Kısıtlı mı?
• •İşlem türü nedir (hak kazandırma / tasarruf / bizzat…)?
• •Yasal temsilci onayı veya icazet devrede mi?

G. Hısımlık ve yerleşim yeri — bağlama noktaları

Hısımlık (kan hısımlığı ve kayın hısımlığı), aile ve miras ilişkilerinde kimlerin hangi çizgide bağlandığını gösterir. Derece hesabı olay sorusunda sık istenir; “yakın akraba” belirsizliğini bırakıp kanuni çizgiyi yazın.

Yerleşim yeri, sürekli kalma niyetiyle oturulan yerdir. Hafta içi bir şehirde çalışıp hafta sonu başka yerde kalan kimse örneğinde fiilî çokluk, niyet ve kanuni karineler birlikte tartılır. Tebligat ve yetki kurallarıyla karıştırılmamalıdır; bağlantı kurulabilir ama ikisi aynı kavram değildir.

A. Kişilik hakkının korunması

Kişilik hakkı mutlaktır; herkese karşı ileri sürülebilir. Saldırı veya saldırı tehlikesi varsa önleme ve durdurma; zarar varsa maddi ve manevi tazminat gündeme gelir. Rıza, üstün kamu yararı, haber alma gibi hukuka uygunluk sebepleri olayda tartılır.

Sınav iskeleti: (1) kişilik değeri (2) saldırı (3) hukuka aykırılık (4) talep (önleme/durdurma/tazminat).

• •Maddi–manevi bütünlük
• •Özel yaşam / onur
• •Rıza ve sınırları
• •Talep çeşitleri

B. Ad ve kişisel durum sicili

Ad, kimliğin görünür parçasıdır. Değiştirme ve korunma şartları kanunda düzenlenir. Soyadı rejimi aile hukukuyla kesişir; 2. dönemde en azından çerçeve bilinir.

Kişisel durum sicili doğum, ölüm, evlilik gibi olayları belgeler. Yanlış kayıtta düzeltme davası / idari yol ayrımı olay tipine göre yazılır. Sicil “kutsal ve değiştirilemez” değildir.

C. Gaiplik ve ölüm çerçevesi

Ölümle kişilik sona erer. Gaiplik, uzun süredir haber alınamayan veya ölüm tehlikesi içinde kaybolan kişi için mahkeme kararıyla kişisel durumun tasfiyesine yönelik bir rejimdir (giriş). Miras ve aile sonuçları bağlıdır.

Sınavda gaiplik şartlarını uydurmayın; “çerçeve + sonuç” yazın, süreleri TMK’dan doğrulayın.

D. Kısıtlama, vesayet, kayyımlık

Kısıtlama sebepleri (akıl hastalığı/zayıflığı, savurganlık, alkol/uyuşturucu, cezaevi, istek üzerine vb. — güncel madde listesi) fiil ehliyetini etkiler. Vasi genel koruma; kayyım belirli iş/mal için atanır.

Organ üçgeni: vesayet makamı, denetim makamı, vasi. Yetki ve onay gerektiren işlemler listesi final klasikidir. Aile hukuku ve usul ile kesişir.

E. Tüzel kişiler genel

Tüzel kişi, hukuk düzeninin hak ehliyeti tanıdığı kişi veya mal topluluğudur. Organları aracılığıyla fiil ehliyetini kullanır. Kuruluş, ehliyet sınırı (amaç), organ ve sorumluluk iskeleti yazılır.

Kamu tüzel kişileri ile özel hukuk tüzel kişileri ayrımı sınavda ilk cümlede yapılmalıdır.

F. Dernek

Dernek, en az yedi gerçek kişinin kazanç paylaşma dışında belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere kurduğu kişi topluluğudur (çerçeve). Tüzük, organlar (genel kurul, yönetim, denetim), üyelik ve sona erme bilinir.

Kazanılmamış hak / tescil–beyan rejimleri ve idari denetim 2. dönem derinliğindedir; sınavda kuruluş + organ + karar geçerliliği sık sorulur.

• •Kuruluş şartları
• •Organlar
• •Üyelik
• •Sona erme

G. Vakıf

Vakıf, yeterli malvarlığının belirli ve sürekli bir amaca özgülenmesiyle oluşan tüzel kişidir. Kuruluş (resmî senet / vasiyet), tescil, organlar ve amaca bağlılık merkezi kavramlardır.

Dernekten ayırıcı soru: kişi topluluğu mu, mal + amaç mı? Vakıflar Kanunu ile TMK birlikte okunur (giriş).

Yıllık entegrasyon: sık soru tipleri

Tip 1 — m.2 kötüye kullanma. Tip 2 — iyiniyet. Tip 3 — fiil ehliyeti matrisi. Tip 4 — kişilik hakkı talepleri. Tip 5 — vasi onayı. Tip 6 — dernek/vakıf ayrımı.

Karma olayda başlangıç kuralı + ehliyet + tüzel organ üst üste binebilir. Sıra: hangi kişi? ehliyet? organ yetkisi? dürüstlük/iyiniyet?

Sınav tekniği (TMK 1. Kitap)

NEÜ klasiklerinde I–II–III başlık disiplini beklenir. Altmış dakikada üç soru varsayımında soru başına yaklaşık on sekiz dakika ayırın; ilk üç dakikayı kapı seçimine verin.

İskelet şudur: (1) kapıyı seçin (başlangıç / ehliyet / koruma / tüzel), (2) tanımı unsurlu kurun, (3) unsurları numaralayın, (4) olguyu unsura yedirin, (5) istisna kutusunu açıp sonucu bağlayın.

• •m.2 ve m.3 kutusunu gerektiğinde bilinçli açın
• •Hak ehliyeti ile fiil ehliyetini aynı cümlede eritmeyin
• •Küçük veya kısıtlıda işlem türü matrisini çizin
• •Tüzel kişide organ ve amaç sınırını yazın (2. dönem / yıllık)