Dürüstlük kuralı

Bir hakkı kullanırken sınır nerede başlar?

Bir sözleşme yaparken veya alacağınızı talep ederken sadece kendi çıkarınızı gözeterek hareket edemezsiniz. Kanun, herkesin haklarını ileri sürerken ve borçlarını ifa ederken dürüstlük kurallarına uymasını zorunlu kılmıştır. Sözleşmedeki açık bir boşluktan yararlanıp karşı tarafı zor durumda bırakmak veya makul bir yararınız olmaksızın işlem yapmak bu kurala takılır.

Bir hakkın açıkça kötüye kullanılması durumunda hukuk düzeni o işlemi asla korumaz. Hakkınızı kullanırken karşı tarafa sırf zarar verme amacı güdüyorsanız veya sağladığınız fayda karşı tarafın uğradığı zararla kıyaslanamayacak kadar küçükse, hâkim bu hakkı kullanmanıza izin vermez.

Öngörülemeyen durumlarda sözleşme nasıl uyarlanır?

İmzaladığınız bir sözleşme devam ederken sizin öngöremediğiniz ve öngörmenizin de beklenemeyeceği olağanüstü bir durum ortaya çıkabilir. Sizden kaynaklanmayan bu olay sonucunda borcunuzu aynen ödemeniz dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede aleyhinize değişmişse, durum yeniden değerlendirilir.

Borcunuzu henüz ödememişseniz veya haklarınızı saklı tutarak ödeme yapmışsanız hâkime başvurabilirsiniz. Hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteyebilir, bu mümkün görünmüyorsa sözleşmeden dönme veya sürekli edimli işlerde sözleşmeyi feshetme hakkınızı kullanabilirsiniz.

Şartların hileyle engellenmesi veya sağlanması

Bir alacağın veya sözleşmedeki bir hakkın doğması belirli bir koşulun gerçekleşmesine bağlanmış olabilir. Eğer taraflardan biri, bu koşulun gerçekleşmesini dürüstlük kurallarına aykırı olarak engellerse, kanun o koşulu gerçekleşmiş kabul eder.

Bunun tam tersi bir durumda, yani taraflardan biri lehine olan bir şartı dürüstlük kuralına aykırı yöntemlerle bizzat sağlarsa, kanun karşısında o şart gerçekleşmemiş sayılır. Hukuk sistemi, dürüst olmayan müdahalelerle elde edilen avantajları geçersiz kılar.

Mahkemede gerçeği söyleme ve giderlerden sorumluluk

Dava sürecinde taraflar dürüstlük kuralına uygun davranmak ve davanın dayanağı olan olaylara ilişkin açıklamalarını gerçeğe uygun yapmakla yükümlüdür. Mahkemeyi yanıltıcı beyanlarda bulunmak veya davayı uzatmak hak arama sınırını aşar.

Davada lehinize karar verilmiş olsa dahi, gereksiz yere davanın uzamasına veya ek masraf yapılmasına sebebiyet vermişseniz harç dışındaki yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilebilirsiniz. Ayrıca davalı sıfatınız olmadığı halde karşı tarafı yanıltarak kendinize dava açtırırsanız, davanın reddi halinde lehinize vekâlet ücreti ve masraf ödenmez.

Taraf hatalarında ve çocuk mallarında dürüstlük

Dava dilekçesinde tarafın yanlış veya eksik gösterilmesi kabul edilebilir bir yanılgıya dayanıyorsa ya da taraf değişikliği talep etmek dürüstlük kuralına aykırı değilse, karşı tarafın rızası aranmaksızın hâkim değişikliği kabul eder. Yanlışlıkla taraf gösterilen kişi aleyhine dava açılmasına sebebiyet vermemişse yargılama gideri lehine kararlaştırılır.

Anne ve babalar da çocuklarının mallarını yönetirken bir vekil gibi dürüstlükle hareket etmek zorundadır. Çocuğa ait malları dürüstlük kuralına uygun olarak başkasına devrettiklerinde, geri verme anında sadece ellerine geçen karşılığı iade etmekle yükümlüdürler.

Sık sorulan sorular

İlgili mevzuat

• Ana rehber (tam süreç)
• TMK
• Ara

Bunlar da işinize yarar

• →Kanun maddesi nasıl okunur ve yorumlanır?
• →TMK nedir
• →İyiniyet
• →Sözleşmenin yorumu
• →Mevzuat nasıl aranır