1
Örnek 1 — Tacir mi esnaf mı?
Olay
Küçük bir atölye işleten kişi “esnaftım, defter tutmam” der; alacaklı tacir sonuçları ister.
Çözüm iskeleti
Ticari işletme eşiği. Esnaf sınırı. Tacir sıfatı ve sonuçları.
Eşik = tacir paketi açılır mı?
PDF indir
Tarayıcı yazdırma penceresini açın → hedef olarak “PDF olarak kaydet” seçin.
Windows: Ctrl+P · Mac: Cmd+P
Dosya adı önerisi: kadir-has__ticari-isletme-yillik.pdf
Ücretsiz ders notu · İstanbul · KHAS · taslak iskelet
1. + 2. dönem birleşik; ticari işletme hukuku için “tek cilt” not.
KHAS (İstanbul) öğrencileri için Ticari İşletme Hukuku yıllık (tam paket) notudur. Ticari işletme hukuku tam omurga · tacir + sicil + yardımcı kişiler · dönemlik + yıllık program. Amaç: tacir sıfatını, sicil/unvanı ve yardımcı kişi–devir rejimini doğru yazmak. Fakülte dönemlik program kullansa da üçlü set esnek kullanılır.
Bu sayfa genel çekirdek iskelettir; fakülteye özgü derin yazım dalga dalga güncellenir. Bağlayıcı olan OBS, dönem duyurusu ve sorumlu öğretim elemanıdır.
Bu dosya Yıllık (Tam paket) kapsamına göre kesilmiştir. Şirket organları için şirketler triple notuna bakın.
Sıra: 60 sn omurga → tanım kartları → tuzaklar → bölümler → örnek olay → PDF.
Hap bilgi
Yıllık paket: Tacir ve sicilden acente, defter ve işletme devrine kadar tek omurga.
1. yarı
2. yarı
İş
Yöntem
Sesli oku, kapat, yaz.
Omurga: Ticaret hukukunun kapsamı; Ticari işletme; Tacir ve tacir sayılanlar; Tacir olmanın sonuçları; Ticari defterler; Cari hesap; Acentelik; Komisyonculuk ve tellallık.
Hap bilgi
1. + 2. dönem birleşik; ticari işletme hukuku için “tek cilt” not.
İşler tanım = unsur fısıldayan cümle.
Ticari işletme
Esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedefleyen faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir (TTK çerçevesi).
Tacir
Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten kişidir. Gerçek ve tüzel kişi tacir ayrımı vardır.
Ticaret unvanı
Tacirin ticari işletmesiyle ilgili iş ve işlemlerinde kullandığı addır. Tescil ve koruma rejimine tabidir.
Ticari defterler
Tacirin tutmakla yükümlü olduğu yevmiye, envanter ve defter-i kebir gibi kayıtlardır. Usulüne uygunluk ispat gücünü etkiler.
Cari hesap
İki kişinin para, mal, hizmet ve diğer hususlardan doğan alacaklarını devre sonlarında mahsup ederek bakiyeyi belirledikleri sözleşmedir.
Acente
Bir sözleşmeyi sürekli olarak bir tacir hesabına yapmayı veya aracılığı meslek edinen kişidir. Yetki ve ücret rejimi TTK’da özeldir.
| A | B | Ayırıcı soru |
|---|---|---|
| 1. yarı | 2. yarı | Sıfat/sicil mi yardımcı/devir mi? |
| Tacir | Esnaf | Eşik aşıldı mı? |
| Acente | Vekil | Sürekli aracılık mı sınırlı temsil mi? |
| Unvan | Sicil | Ad mı aleniyet kaydı mı? |
Soru tipine göre dayanaklar. Güncel metin: TTK I. Kitap.
Sınav tuzağı
Uydurma madde no yazmayın; TTK metninden doğrulayın.
Finalde puanı bu liste taşır.
Dönemlik okuyan kendi yarısını, yıllık okuyan bu tam paketi kullanır. Öneri: işletme–tacir–unvan–sicil → deneme → defter–acente–devir → karma.
Her soruda etiket: “Tacir sıfatı mı, temsil mi, devir mi?”
Hap bilgi
Yıllık başarı = doğru sıfat + doğru kurum.
TTK’nın birinci kitabı ticari işletmeyi, taciri ve ticari hayata özgü kurumları düzenler. Şirketler ve kıymetli evrak ayrı kitaplardadır; burası “kim tacir, işletme nasıl görünür?” sorusunun yeridir.
1. dönem kavram ve sicil omurgasını taşır. Defterler, yardımcı kişiler ve cari hesap 2. döneme kalır.
Hap bilgi
İşletme + tacir + unvan/sicil = 1. dönem üçgeni.
Devamlılık, bağımsızlık ve gelir amacı unsurları tartışılır. Esnaf işletmesi sınırı, tacir sıfatının kapısını açar veya kapatır.
İşletmenin devri 2. dönemde derinleşir; 1. dönemde kavram ve unsur bilinir.
Kendi adına işletme işleten gerçek kişi, ticaret şirketleri ve bazı tüzel kişiler tacirdir. Tacir gibi sorumlu olanlar (işletmeyi kendi adına işleten izlenimi) sınav klasikidir.
Küçük, kısıtlı ve evli kişilerde temsil/izin kuralları bağlanır (kişiler/aile köprüsü).
Sınav tuzağı
Tacir sıfatı = hak + yükümlülük paketi.
Gerçek kişi
Kendi adına işletir.
Tüzel kişi
Ticaret şirketleri vb.
Tacir gibi
Görünüş sorumluluğu.
Sonuç
Defter, unvan, iflas…
Basiretli iş adamı gibi davranma, ticaret unvanı kullanma, defter tutma, basiret ve özen, iflasa tabi olma (işletme/tür çerçevesinde), ticari örf gibi sonuçlar yazılır.
Sınavda “hangi sonuç bu olaya bağlanır?” diye seçici olun.
Ticaret unvanı taciri; işletme adı işletmeyi tanıtır. Tescil ve ilan aleniyet sağlar; iyiniyetli üçüncü kişi koruması sicil hukukuyla bağlanır.
Unvanın devri ve korunması haksız rekabetle kesişir.
Hap bilgi
Unvan = tacir kimliği. Sicil = aleniyet.
Bir işin ticari sayılması faiz, ispat ve bazı zamanaşımı/uygulama kurallarını etkiler. Tacirler arası karine ve istisnalar yazılır.
TBK ile TTK çatışmasında ticari hükümlerin önceliği olay tipine göre tartışılır.
Dürüstlük kuralına aykırı rekabet fiilleri haksız rekabettir. Aldatıcı reklam, karıştırma, sır ihlali tipik örneklerdir. Dava ve tedbir 2. dönemle bağlanır; 1. dönemde tanım + tipoloji yeterlidir.
Defter tutma borcu, açılış/kapanış onayları ve saklama süreleri bilinir. Usulüne uygun defterlerin ispat gücü yüksektir; aykırılık ispat ve yaptırım doğurur.
Elektronik defter uygulaması giriş düzeyinde tanınır.
Hap bilgi
Defter = yükümlülük + ispat aracı.
Karşılıklı alacaklar devre sonunda mahsup edilir; bakiye tek alacak/borç hâline gelir. Faiz, haciz ve devir özel kurallara bağlanabilir.
Sınavda “tek tek alacak mı bakiye mi?” sorusu cevap iskeletini belirler.
Sürekli aracılık veya sözleşme yapma yetkisi acenteliğin omurgasıdır. Ücret, rekabet yasağı, denkleştirme (portföy tazminatı) ve sona erme bilinir.
Acentenin temsili, müvekkili bağlar; yetki aşımı iyiniyet kurallarıyla tartılır.
Yetki
Aracılık / yapma.
Ücret
Komisyon.
Rekabet
Yasak / sınır.
Denkleştirme
Sona ermede.
Komisyoncu kendi adına müvekkil hesabına hareket eder; tellal aracılıkla sınırlıdır. Ücret ve sorumluluk farkı yazılır.
Kıymetli evrak dersiyle kesişim: komisyon konusu sıklıkla senet/mal alım satımıdır.
Sınav tuzağı
Kimin adına? Acente/komisyoncu ayrımının anahtarı.
Ticari mümessil geniş temsil yetkisine; ticari vekil daha sınırlı yetkiye sahiptir (çerçeve). Yetki sınırının üçüncü kişilere etkisi sicil/ilan ve bilinebilirlikle bağlanır.
Sınavda “bu işlem yetki içinde mi?” diye sorun.
Devirle aktif ve kural olarak işletmeye bağlı pasifler geçer; alacaklılara karşı müteselsil sorumluluk süreleri vardır (güncel madde).
Unvanın devri, rekabet yasağı ve işçi hakları kesişim kutularıdır.
Hap bilgi
Devir = bütün + alacaklı koruması.
Ticari işlerde faiz oranı ve işlemiş faiz kuralları TBK’dan farklılaşabilir. Haksız rekabette men, maddi-manevi tazminat ve tedbir iskeleti tamamlanır.
Tip 1 — Tacir/esnaf. Tip 2 — Unvan. Tip 3 — Sicil. Tip 4 — Acente. Tip 5 — Yetki aşımı. Tip 6 — İşletme devri.
Karma olayda tacir sıfatı + acente yetkisi üst üste binebilir. Sıra: kim tacir → kim temsilci → işlem bağlar mı?
Sınav tuzağı
Şirketler hukuku organ sorusunu bu notta zorlamayın; şirketler triple’ına geçin.
KHAS klasiklerinde I-II-III başlık şart. 60 dk / 3 soruda soru başı ~18 dk.
İskelet: (1) sıfat (tacir/işletme) (2) kurum (unvan/sicil/acente…) (3) şart (4) olgu (5) sonuç.
Hap bilgi
Doğru sıfat + doğru kurum = yüksek not.
Ayrım · Soru tipi
Sıfat / sicil
İşletme + tacir + unvan + sicil + ticari iş
İşleyiş / devir
Defter + acente/vekil + cari hesap + devir
Her örnekte: olay → çözüm iskeleti → tek cümlelik çıkış. Kendi defterinizde yeniden yazın.
Olay
Küçük bir atölye işleten kişi “esnaftım, defter tutmam” der; alacaklı tacir sonuçları ister.
Çözüm iskeleti
Ticari işletme eşiği. Esnaf sınırı. Tacir sıfatı ve sonuçları.
Eşik = tacir paketi açılır mı?
Olay
İşletme “Yıldız Market” tabelası kullanır; unvan farklıdır. Üçüncü kişi karışır.
Çözüm iskeleti
Unvan vs işletme adı. Tescil. Haksız rekabet / karıştırma.
İki ad, iki işlev.
Olay
Uzun yıllar portföy oluşturan acentenin sözleşmesi feshedilir; denkleştirme ister.
Çözüm iskeleti
Acentelik sona erme. Denkleştirme şartları. Hesap iskeleti.
Portföy emeği = denkleştirme kutusu.
Olay
Ticari vekil, yetki belgesinde olmayan büyük bir satışı imzalar; karşı taraf sicile güvenmiştir.
Çözüm iskeleti
Yetki türü. Sınır. Üçüncü kişi iyiniyeti. Bağlanma.
Yetki + görünüş + iyiniyet.
Olay
Sicilde yetkili görünen kişiyle sözleşme yapılır; yetki sonradan tartışılır.
Çözüm iskeleti
Tescil ve ilan. İyiniyet. Temsil yetkisi (2. dönem köprüsü).
Sicil aleniyeti + iyiniyet.
Olay
İşletme devredilir; eski borç için alacaklı yeni işletmeciyi de takip eder.
Çözüm iskeleti
Pasiflerin geçişi. Müteselsil sorumluluk süresi. İhbar.
Devir alacaklıyı korur.
1. dönem işletme–tacir–unvan–sicil–ticari iş; 2. dönem defter–cari hesap–acente/vekil–devir; yıllık ikisini birleştirir.
Bu not ticari işletme ve tacir omurgasıdır. AŞ/limited organları için şirketler triple notunu kullanın.
“PDF indir / Yazdır” veya …/pdf → Ctrl+P → PDF olarak kaydet.
Hayır. Av. Fethi Güzel Hukuk Portalı üzerinden ücretsizdir.