1
Örnek 1 — Yabancı unsur
Olay
İki Türk, Ankara’da TBK satımı yapar; mal Türkiye’dedir.
Çözüm iskeleti
Yabancı unsur yok. MÖHUK uygulanmaz. İç hukuk.
Önce yabancı unsur sor.
PDF indir
Tarayıcı yazdırma penceresini açın → hedef olarak “PDF olarak kaydet” seçin.
Windows: Ctrl+P · Mac: Cmd+P
Dosya adı önerisi: balikesir__devletler-ozel-yillik.pdf
Ücretsiz ders notu · Balıkesir · BAÜN · taslak iskelet
1. + 2. dönem birleşik; MÖHUK için “tek cilt” not. Bağlama + milletlerarası yetki + yabancı karar.
BAÜN (Balıkesir) öğrencileri için Devletler Özel Hukuku / MÖHUK yıllık (tam paket) notudur. MÖHUK tam omurga · bağlama + yetki + tanıma/tenfiz · dönemlik + yıllık program. Amaç: yabancı unsurlu uyuşmazlıkta uygulanacak hukuku, yetkiyi ve tanıma–tenfizi sınavda bozmadan yazmak. Fakülte dönemlik program kullansa da üçlü set esnek kullanılır.
Bu sayfa genel çekirdek iskelettir; fakülteye özgü derin yazım dalga dalga güncellenir. Bağlayıcı olan OBS, dönem duyurusu ve sorumlu öğretim elemanıdır.
Bu dosya Yıllık (Tam paket) kapsamına göre kesilmiştir. 5718 s. MÖHUK omurgadır; madde numarası uydurulmaz, kategori + bağlama noktası yazılır.
Sıra: 60 sn omurga → tanım kartları → tuzaklar → bölümler → örnek olay → PDF.
Hap bilgi
Yıllık paket: Yabancı unsurdan bağlama ve kamu düzenine, yetkiden tanıma–tenfize tek omurga.
1. yarı
2. yarı
Yöntem
Usul
Sesli oku, kapat, yaz.
Omurga: Devletler özel hukukunun konusu; Yabancı unsur ve kapsam; Nitelendirme (karakterizasyon); Bağlama kuralları ve bağlama noktaları; Sözleşmelerde uygulanacak hukuk; Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme girişi; Eşya hukuku bağlama; Milletlerarası yetki.
Hap bilgi
1. + 2. dönem birleşik; MÖHUK için “tek cilt” not. Bağlama + milletlerarası yetki + yabancı karar.
İşler tanım = unsur fısıldayan cümle.
Yabancı unsur
Uyuşmazlığın birden fazla hukuk düzeniyle bağlantı kurmasını sağlayan olgudur: taraf vatandaşlığı/meskeni, işlem yeri, malın bulunduğu yer, zarar yeri vb.
Bağlama kuralı
Belirli bir hukuki ilişki kategorisi için uygulanacak hukuku, seçilen bağlama noktası üzerinden gösteren kuraldır.
Nitelendirme
Somut olayın hangi bağlama kuralı kategorisine girdiğinin belirlenmesidir. Kutu yanlış seçilirse sonuç bozulur.
Hukuk seçimi
Tarafların sözleşmeye uygulanacak hukuku seçmesidir. MÖHUK’ta serbesti asıldır; sınırlar ve zımnî seçim bilinir.
Milletlerarası yetki
Yabancı unsurlu uyuşmazlıkta Türk mahkemelerinin dava görmeye yetkili olup olmadığıdır. İç yetki kurallarından ayrı düşünülür (bağlantı kuralları).
Tanıma
Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm ve benzeri etkiler doğurmasıdır. Ayrı bir tenfiz kararı olmadan da bazı etkiler tartışılır; klasik ayrım tanıma / tenfizdir.
| A | B | Ayırıcı soru |
|---|---|---|
| 1. yarı | 2. yarı | Bağlama mı yetki/tenfiz mi? |
| Maddi bağlama | Yetki | Hangi hukuk mu hangi mahkeme mi? |
| Tanıma | Tenfiz | Etki mi icra mı? |
| Sözleşme | Haksız fiil | Hangi kutu? |
5718 s. MÖHUK ana kaynaktır. Bağlama ve tenfiz şartları metinden doğrulanır; ezbere uydurma yasak.
Sınav tuzağı
Uydurma madde / şart listesi yazmayın.
Finalde puanı bu liste taşır.
Dönemlik okuyan kendi yarısını, yıllık okuyan bu tam paketi kullanır. Öneri: yabancı unsur–nitelendirme → bağlama–istisna → sözleşme/eşya → yetki → tanıma/tenfiz → karma.
Her soruda: “Hangi kutu? Hangi hukuk? Hangi mahkeme? Karar etkisi?”
Hap bilgi
Yıllık başarı = doğru kutu + doğru bağlama + doğru usul katmanı.
Hangi ülkenin maddi hukuku uygulanır sorusunu cevaplar. Usulde milletlerarası yetki ve tanıma–tenfiz ayrı katmanlardır; 1. dönem bağlama omurgasını taşır.
Sınav iskeleti: yabancı unsur → nitelendirme → bağlama → istisna.
Hap bilgi
Önce kutu (nitelendirme), sonra bağlama noktası.
Tek taraflı yabancılık yeter; “ne kadar yabancı?” tartışması bağlama yoğunluğuyla ilgilidir. Saf iç ilişki MÖHUK dışındadır.
Örnek: yabancı uyruklu taraf, yurtdışında akdedilen sözleşme, yurtdışındaki taşınmaz.
Sözleşme mi haksız fiil mi? Evlilik mi nişan mı? Kutu for hukukuna göre mi yoksa başka yaklaşımlarla mı belirlenir? Klasik tartışma: lex fori ağırlıklıdır; sınavda bilinçli cümle yazılır.
Yanlış kutu = yanlış bağlama kuralı.
Sınav tuzağı
Madde ezberi nitelendirmenin yerini tutmaz.
Vatandaşlık, mutat mesken, ikametgâh, işlem yeri, ifa yeri, malın bulunduğu yer, zarar yeri, tarafların seçimi (party autonomy).
Hiyerarşi ve alternatif bağlama kuralları olay tipine göre yazılır.
Vatandaşlık
Kişi hallerinde sık.
Mutat mesken
Fiili merkez.
Sözleşme yeri
Akdin yapıldığı yer.
Seçim
Tarafların hukuk seçimi.
Atıf: yabancı hukukun kendi MÖHUK’u for’a veya üçüncü hukuka gönderebilir (kabul/red rejimine dikkat; güncel MÖHUK).
Kamu düzeni: sonuç odaklı, istisnai. Doğrudan uygulanan kurallar: bağlama zincirini kesebilir.
Hap bilgi
Kamu düzeni = son kapı, ilk kapı değil.
Hak ve fiil ehliyeti, isim, vesayet gibi statü konuları bağlama kurallarına tabidir. Çifte vatandaşlık / vatansızlık özel durumlardır (çerçeve).
Evliliğin kuruluşu, genel hükümler, boşanma, velayet, nafaka gibi alanlarda ayrı bağlama kuralları vardır. 2. dönemde sözleşme ve yetkiyle birleşir.
Uydurma madde numarası yazma; kategoriyi ve bağlama noktasını yaz.
Açık veya zımnî hukuk seçimi. Seçim yoksa objektif bağlama (karakteristik edim, en sıkı irtibat — kanunî formülasyon).
Tüketici / iş sözleşmesi gibi zayıf taraf korumaları bağlama serbestisini sınırlayabilir (çerçeve).
Hap bilgi
Seçim var mı? Yoksa objektif bağlama.
Zararın meydana geldiği yer, ortak mutat mesken, daha sıkı irtibat istisnası (çerçeve). Ürün sorumluluğu / trafik gibi özel bağlar tartışılabilir.
Sebepsiz zenginleşme ve vekâletsiz iş görme ayrı kategoridir; nitelendirme yine kapıdır.
Taşınmaz: bulunduğu yer. Taşınır: bulunma yeri + istisnalar (transit, taşıma). Rehin / mülkiyet devri bağlama ile tescil ilişkisi yazılır.
Taşınmaz
Bulunduğu yer hukuku.
Taşınır
Sitae + istisna.
Tescil
Usul / sicil devleti.
İstisna
Kamu düzeni / doğrudan kural.
Genel yetki, özel yetki sebepleri, yetki sözleşmesi, münhasır yetki (ör. bazı taşınmazlar). Yetkisizlik itirazı usulü.
Forum non conveniens benzeri tartışmalar sınırlıdır; Türk sisteminde kanunî yetki esastır.
Sınav tuzağı
İç yetki ≠ milletlerarası yetki.
Şartlar: yabancı mahkeme kararı, hukuk uyuşmazlığı, kesinleşme, (tenfizde) mütekabiliyet gibi unsurlar güncel metinden doğrulanır; uydurma liste yok.
Kamu düzeni ve savunma hakkı ihlali ret sebebidir. Esasa girilmez (kural).
Hap bilgi
Tanıma = etki; tenfiz = icra.
Milletlerarası tahkim anlaşması, New York Sözleşmesi ile yabancı hakem kararlarının tanınması/tenfizi. Mahkeme kararı rejiminden ayrılır.
Sınavda bir paragraf yeter; derin tahkim ayrı derstir.
(1) Yabancı unsur (2) Nitelendirme (3) Uygulanacak hukuk (4) Yetki (5) Varsa tanıma/tenfiz. Her kutu bir başlık.
Tip 1 — Nitelendirme. Tip 2 — Bağlama/istisna. Tip 3 — Hukuk seçimi. Tip 4 — Milletlerarası yetki. Tip 5 — Tanıma. Tip 6 — Tenfiz.
Karma olayda maddi hukuk bağlama ile usul yetki/tenfiz ayrı paragraflarda yazılır. Uydurma madde numarası yerine kategori + bağlama noktası kullan.
Sınav tuzağı
Maddi bağlama ile yetkiyi tek torbada eritme.
BAÜN klasiklerinde I-II-III başlık işe yarar. 60 dk / 2–3 soruda önce kutu, sonra bağlama veya yetki.
İskelet: (1) yabancı unsur (2) nitelendirme (3) bağlama/istisna (4) yetki (5) tanıma/tenfiz.
Hap bilgi
Doğru kutu + doğru nokta = yüksek not.
Ayrım · Soru tipi
Bağlama / istisna
Nitelendirme–bağlama–kamu düzeni
Yetki / tenfiz
Milletlerarası yetki–tanıma–tenfiz
Her örnekte: olay → çözüm iskeleti → tek cümlelik çıkış. Kendi defterinizde yeniden yazın.
Olay
İki Türk, Ankara’da TBK satımı yapar; mal Türkiye’dedir.
Çözüm iskeleti
Yabancı unsur yok. MÖHUK uygulanmaz. İç hukuk.
Önce yabancı unsur sor.
Olay
Yabancı unsurlu uyuşmazlık; öğrenci “sözleşme” der, olay haksız fiildir.
Çözüm iskeleti
Yanlış kutu. Yanlış bağlama. Sonuç bozulur.
Kutuyu gerekçeyle seç.
Olay
Taraflar İsviçre hukuku seçer; uyuşmazlık Türkiye’de görülür.
Çözüm iskeleti
Party autonomy. Sınır var mı? Maddi hukuk İsviçre; usul for.
Seçim + sınırları yaz.
Olay
Davalı yurtdışında; sözleşme Türkiye’de ifa edilecektir.
Çözüm iskeleti
Milletlerarası yetki sebepleri. Özel yetki. Tebligat.
Yetki kutusunu ayrı aç.
Olay
Yabancı hukuk for’dan biraz farklıdır; öğrenci kamu düzeni der.
Çözüm iskeleti
Dar yorum. “Açıkça bağdaşmazlık” eşiği. Aşırı kullanım hata.
Kamu düzeni istisnadır.
Olay
Yabancı ilam tenfiz istenir; davalı “esas yanlış” der.
Çözüm iskeleti
Esasa girilmez (kural). Şartlar ve ret sebepleri.
Tenfiz ≠ istinaf.
1. dönem yabancı unsur–nitelendirme–bağlama–kişi/aile; 2. dönem sözleşme/haksız fiil/eşya–yetki–tanıma/tenfiz; yıllık ikisini birleştirir.
Kategori ve bağlama noktası asıldır. Numara yazacaksanız güncel 5718 s. metinden doğrulayın; uydurma yasak.
“PDF indir / Yazdır” veya …/pdf → Ctrl+P → PDF olarak kaydet.
Hayır. Av. Fethi Güzel Hukuk Portalı üzerinden ücretsizdir.