TTK Madde 620

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) limited şirketlere ilişkin düzenlemeleri incelendiğinde, genel kurul toplantılarında alınacak kararlar ve uygulanacak yetersayılar bakımından sistematik bir üçlü ayrım yapıldığı görülmektedir [1, 2]. Bu ayrımlar; olağan kararlar (TTK m. 620), önemli kararlar (TTK m. 621) ve şirket sözleşmesinin değiştirilmesine ilişkin kararlar (TTK m. 589) olarak tasnif edilmiştir [3]. İnceleme konumuz olan TTK m. 620, limited şirket genel kurulunda alınacak "olağan kararlar" için uygulanması gereken temel yetersayı kuralını ihdas etmektedir.

Madde metnine göre, kanunda veya şirket sözleşmesinde aksi öngörülmediği takdirde, seçim kararları dâhil olmak üzere tüm genel kurul kararları, toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğu ile alınır [3-5]. Bu düzenleme, anonim şirketlerin olağan genel kurul nisaplarını düzenleyen TTK m. 418 hükmünden yapısal olarak oldukça farklıdır. En temel farklılık, TTK m. 620'nin limited şirketlerde olağan kararların alınabilmesi için herhangi bir "toplantı yetersayısı" (nisabı) öngörmemiş olmasıdır [6]. Kanun koyucu, sadece bir karar yetersayısı belirlemiş ve bu sayıyı da toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğu olarak tayin etmiştir [4, 6].

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Toplantı Yetersayısının Bulunmaması

Limited şirketlerde olağan kararlar için TTK m. 620 hükmünde bir toplantı yetersayısı aranmamıştır [4, 6]. Anonim şirketlerde TTK m. 418 uyarınca kural olarak sermayenin en az dörtte birinin ilk toplantıda hazır bulunması şartı aranırken, limited şirketlerde böyle bir asgari katılım barajı öngörülmemiştir [6, 7]. Öğretide, birbirini iyi tanıyan ve daha az sayıda ortaktan oluşan limited şirketlerin yapısı gereği bu tercihin güç boşluğu sorununu gidermeye yönelik olduğu ifade edilmektedir [7]. Ancak, her ne kadar olağan kararlar için toplantı yetersayısı aranmasa da, önemli kararlarda ve şirket sözleşmesinin değiştirilmesine ilişkin kararlarda dolaylı da olsa toplantı yetersayısının bulunduğu kabul edilmektedir [7].

2.2. Temsil Edilen Oy Kavramı ve Salt Çoğunluk

TTK m. 620'de kullanılan "temsil edilen oy" ibaresi, genel kurul toplantısında ister esas sermaye payı sahibi tarafından isterse onun temsilcisi veya intifa hakkı sahibi tarafından temsil edilsin, toplantıda bizzat kullanılabilir durumda olan her esas sermaye payından doğan oyu ifade etmektedir [8, 9]. Başka bir deyişle, temsil edilen oy kavramı, genel kurulda hazır bulunan (mevcudun) pay sahiplerinin oylarıdır [9].

Karar yetersayısı, bu temsil edilen oyların "salt çoğunluğu" olarak belirlenmiştir. Salt çoğunluk, toplantıda temsil edilen oyların yarısından bir fazlasını ifade eder [10].

2.3. Çekimser, Boş ve Geçersiz Oyların Durumu

Kanun koyucunun TTK m. 620 hükmünde "temsil edilen oyların" salt çoğunluğunu esas alması, oylama sırasındaki çekimser, boş veya geçersiz oyların hukuki niteliğini doğrudan etkilemektedir. Toplantıda temsil edilen (mevcut) oyların yarısından bir fazlasının olumlu oyu arandığından, çekimser kalan, boş atılan veya geçersiz sayılan oylar, matematiksel olarak olumlu oyların nisabını yükselttikleri için hukuken "ret (olumsuz)" oyu şeklinde teklif aleyhine verilmiş sayılmaktadır [4, 10].

2.4. Oydan Yoksunluk Hâllerinin Nisaba Etkisi

TTK m. 619 uyarınca oy hakkından yoksun olan ortakların oyları veya TTK m. 612 uyarınca şirketin iktisap ettiği kendi esas sermaye paylarından kaynaklanan donmuş oy hakları, karar yetersayısının belirlenmesinde hesaplamaya dâhil edilmez [11]. Benzer şekilde, toplantıya katılmayan veya oylama yapılmadan evvel toplantı salonunu terk eden ortakların oyları da "temsil edilen oy" vasfını yitirdiklerinden karar yetersayısının hesabına dâhil edilemez [12].

2.5. Şirket Sözleşmesi ile Nisabın Değiştirilmesi

Hükümde yer alan "Kanun veya şirket sözleşmesinde aksi öngörülmediği takdirde" ifadesi, yetersayının şirket sözleşmesi ile değiştirilmesine olanak tanımaktadır [12]. Doktrinde bu değişikliğin yönü (ağırlaştırma veya hafifletme) konusunda tartışmalar mevcuttur. Bir görüş, olağan karar yetersayısının yalnızca ağırlaştırılabileceğini, hafifletilerek nispi çoğunluk sisteminin (katılanların en çok oyunu alanın kararı geçirmesi) benimsenemeyeceğini ileri sürmektedir [13]. Diğer bir görüş ise, şirket sözleşmesi ile karar yetersayısının hafifletilerek kararların nispi çoğunlukla alınabilmesinin mümkün olduğunu savunmaktadır [4, 13]. Ancak, sermaye şirketlerinde tüzel kişi iradesinin sağlıklı oluşabilmesi için asgari salt çoğunluğun korunması gerektiği, istisnai olarak yalnızca müdür seçimi gibi seçim kararlarında nispi çoğunluğun benimsenebileceği değerlendirmesi daha isabetlidir [14, 15].

3. Sistematik İlişkiler

• TTK m. 621 (Önemli Kararlar) — TTK m. 620'deki olağan kararlardan farklı olarak, işletme konusunun değiştirilmesi, sermaye artırımı, esas sermaye paylarının devrinin sınırlandırılması gibi önemli kararlar TTK m. 621'in konusudur [3, 16]. Bu tür kararlar için kanun, temsil edilen oyların en az üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğunun bir arada bulunmasını (çifte engel/çifte yetersayı) aramıştır [17, 18].
• TTK m. 589 (Şirket Sözleşmesinin Değiştirilmesi) — TTK m. 620'de yer alan "olağan karar" nisabını ağırlaştırmak amacıyla şirket sözleşmesinde yapılacak bir değişiklik, TTK m. 589'da öngörülen esas sermayenin üçte ikisini temsil eden ortakların kararıyla (değişiklik nisabıyla) gerçekleştirilmelidir [19-21].
• TTK m. 619 (Oydan Yoksunluk) — İbra kararları, şirketin kendi payını iktisap etmesi, bağlılık yükümüne aykırı faaliyetin onaylanması gibi işlemlerde ilgili ortağın oydan yoksun olması, TTK m. 620 anlamında temsil edilen oy havuzunu daraltan en temel sistematik kuraldır [22-24].
• TTK m. 418 (Anonim Şirketlerde Olağan Toplantı Nisabı) — Anonim şirketlerde kural olarak sermayenin en az dörtte birini karşılayan payların temsili şart koşulmuşken, TTK m. 620, limited şirketleri bu tür bir toplantı nisabından muaf tutarak önemli bir ontolojik ayrım yaratmıştır [6].

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Yargıtay içtihatlarında, limited şirket olağan genel kurul kararlarının iptali davalarında, nisabın hukuka uygunluğunun denetimi büyük önem taşımaktadır. Yargıtay'ın yerleşik kararlarında ve doktrin tarafından da tasvip edilen uygulamasında, karar yetersayısı hesaplanırken "temsil edilen oylar" ibaresinin katı bir şekilde yorumlandığı, çekimser oyların olumlu oy nisabını şişiremeyeceği ve dolayısıyla ret oyu statüsünde işlem göreceği ilkesi benimsenmiştir [10]. Ayrıca, toplantı nisabı aranmadığından ötürü, yalnızca bir veya birkaç az paylı ortağın katılımıyla gerçekleştirilen genel kurullarda alınan kararların, eğer TTK m. 620 uyarınca katılanların salt çoğunluğu sağlanmışsa ve çağrı usullerine (TTK m. 617) harfiyen uyulmuşsa geçerli olduğu kabul edilmektedir. İptal davasına konu usulsüzlüklerde yargı mercileri, TTK m. 622 yollamasıyla anonim şirket iptal ve butlan (m. 445 vd.) hükümlerini kıyasen tatbik etmektedir [25].

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (Müdür Seçimi Krizleri): 1.000.000 TL sermayeli bir limited şirketin 5 ortağı bulunmaktadır. Olağan genel kurul, TTK m. 617'ye uygun olarak toplantıya çağrılmış ancak toplantıya sadece toplam sermayenin %10'unu temsil eden iki ortak katılmıştır. Toplantı gündemi, şirkete yeni bir müdür atanmasıdır. Ortak A (sermayenin %6'sına sahip) (X) kişisini müdür olarak önermiş ve olumlu oy kullanmış, Ortak B (sermayenin %4'üne sahip) ise çekimser kalmıştır. (X) müdür olarak seçilmiş midir? Hukuki analiz: TTK m. 620 uyarınca limited şirketlerde seçim kararları dâhil olağan kararlar için herhangi bir toplantı yetersayısı (nisabı) aranmaz [4, 6]. Bu nedenle, sermayenin yalnızca %10'unun katılması, toplantının hukuka uygun şekilde açılmasını engellemez. Karar yetersayısı, "toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğu"dur [3, 4]. Temsil edilen oy toplamı %10'dur. Salt çoğunluk bu oranın yarısından bir fazlası olmalıdır. Ortak B'nin çekimser oyu, temsil edilen oylar içinde yer aldığından, hukuken ret (olumsuz) oyu sayılır [4, 10]. Ortak A'nın %6 oyu, temsil edilen %10'luk oyun salt çoğunluğunu oluşturduğundan, (X) hukuken geçerli bir şekilde müdür olarak seçilmiştir.

Olay 2 (Şirket Sözleşmesi ile Nisabın Ağırlaştırılması): Bir limited şirketin ortakları, TTK m. 620'de öngörülen "salt çoğunluk" kuralının şirketlerini dışarıdan gelecek müdahalelere veya az katılımlı toplantılardaki sürpriz kararlara açık hale getirdiğini düşünmektedir. Bu sebeple, olağan kararların "toplantıda temsil edilen oyların %80'inin olumlu oyuyla" alınabileceğine dair şirket sözleşmesinde değişiklik yapmak istemektedirler. Hukuki analiz: TTK m. 620, "şirket sözleşmesinde aksi öngörülmediği takdirde" ifadesiyle, olağan karar yetersayısının ağırlaştırılmasına cevaz vermektedir [12, 13]. Bu değişikliğin gerçekleştirilebilmesi için yapılacak şirket sözleşmesi değişikliği, TTK m. 589 hükmüne tabi olacaktır. Buna göre değişiklik kararının, esas sermayenin en az üçte ikisini temsil eden ortakların kararıyla alınması şarttır [20, 21]. Eğer esas sermayenin 2/3'ünü temsil eden ortaklar bu yönde olumlu oy kullanırsa, TTK m. 620'deki kanuni nisap usulüne uygun şekilde %80'e çıkarılmış (ağırlaştırılmış) olur.

6. Pratik Uygulama Notları

• İspat yükü: Bir kararın TTK m. 620'deki yetersayıya ulaşılmadan alındığını ve bu nedenle iptalinin veya yokluk/butlanının tespiti gerektiğini iddia eden davacı, toplantı tutanakları ve hazırun cetvelindeki oy dağılımındaki usulsüzlüğü ispatla mükelleftir.
• Zamanaşımı / Süreler: Alınan olağan genel kurul kararının salt çoğunluk nisabına ulaşmadığı yahut yasaya aykırı şekilde alındığı hallerde iptal davası (TTK m. 622 yollamasıyla TTK m. 445), karar tarihinden itibaren 3 aylık hak düşürücü süre içerisinde açılmalıdır. Ancak, karar yeter sayısının kesinlikle oluşmadığı, oyların yanlış sayıldığı veya hiç oylanmadığı hallerde butlan ya da yokluk tespiti her zaman ileri sürülebilir.
• Görevli/yetkili mahkeme: Uyuşmazlığın çözüm yeri, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesidir.
• Yaygın uygulama hataları: Uygulamada sıklıkla yapılan en temel hata, anonim şirketlerin toplantı nisabı kurallarının (TTK m. 418) limited şirketlere kıyasen uygulanmaya çalışılmasıdır [6, 7]. Bir diğer yaygın hata ise hazırun cetvelindeki çekimser ve geçersiz oyların karar nisabı hesaplanırken toplam mevcut oylardan düşülmesidir; oysa kanun "temsil edilen oy" dediği için bu oylar matematiksel olarak paydada yer almalı ve doğal birer ret oyu sonucu doğurmalıdır [9, 10].

7. Eleştirel Değerlendirme

Türk Ticaret Kanunu'nun 620. maddesi, limited şirketin işleyişine pratiklik kazandırma amacıyla toplantı yetersayısını aramamakla isabetli bir hukuk politikası sergilemiştir. Anonim şirketlere özgü hantal genel kurul yapısından uzaklaşılarak, kararların kilitlenmesinin önüne geçilmiş, güç boşluğu engellenmek istenmiştir [7].

Bununla birlikte, maddede geçen "Kanun veya şirket sözleşmesinde aksi öngörülmediği takdirde" lafzı, doktrinde ciddi kavram kargaşalarına sebebiyet vermektedir [12, 13]. Bu ifadenin, şirket sözleşmesi ile karar yetersayısını "hafifletme" hakkı verip vermediği kanun metninde net değildir. Hukuk güvenliği ve tüzel kişi iradesinin asgari meşruiyeti açısından, salt çoğunluk kuralının altına inilerek nispi çoğunluğun kabul edilmesinin sakıncalı olduğu doktrinde haklı olarak dile getirilmektedir [14]. Kanun koyucunun de lege ferenda (olması gereken hukuk) bakımından, nisabın yalnızca ağırlaştırılabileceğini açıkça ifade eden bir düzenlemeye gitmesi, teorik tartışmaları ve muhtemel uygulama ihtilaflarını sonlandıracaktır. Ayrıca, TTK m. 620 ile şirket sözleşmesi değişikliğini düzenleyen TTK m. 589 arasındaki yetersayı geçişleri ile ilgili TTK m. 621/2 hükmündeki belirsizliklerin (çeviri hatası veya uyumsuzluk iddiaları) de yasal bir revizyonla giderilmesi isabetli olacaktır [19, 20, 26].

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.