**IV
Madde 451 - (1) Genel kurulun kararına karşı, kötüniyetle iptal veya butlan davası açıldığı takdirde, davacılar bu sebeple şirketin uğradığı zararlardan müteselsilen sorumludurlar. BEŞİNCİ BÖLÜM Esa s Sözleşmenin Değiştirilmesi BİRİNCİ AYIRIM Genel Olarak A) İlke
Akademik Değerlendirme
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 451. maddesi, anonim şirketlerde genel kurul kararlarının hükümsüzlüğü (iptal ve butlan) davalarına ilişkin ortak hükümler (TTK m. 448-451) sistematiği içerisinde yer almaktadır [1, 2]. Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu (eTTK) döneminde genel kurul kararlarının butlanı ve kötüniyetli tespit/iptal davalarına ilişkin özel bir düzenleme bulunmamaktaydı [3, 4]. Bu nedenle, eTTK döneminde kötüniyetli olarak dava açanların şirkete verdikleri zararlar, genel hüküm niteliğindeki mülga Borçlar Kanunu m. 41 (haksız fiil) çerçevesinde çözümlenmekteydi [4, 5].
6102 sayılı TTK ile kanun koyucu, iptal ve butlan davası açma hakkının pay sahipleri tarafından kötüye kullanılmasını, şirketin işleyişini kilitleyecek ve ticari itibarını zedeleyecek bir şantaj veya baskı aracı haline getirilmesini önlemek amacıyla m. 451 hükmünü ihdas etmiştir [6]. Hüküm, anayasal bir hak olan hak arama hürriyetinin, hakkın kötüye kullanılması yasağı (TMK m. 2) sınırları dışına çıkarak anonim şirketi zarara uğratması durumunda, kötüniyetli davacıların müteselsil sorumluluğunu öngören özel bir haksız fiil sorumluluğu normudur [6, 7].
TTK m. 451 bağlamında "kötüniyet", davacının genel kurul kararında hiçbir sakatlık (iptal veya butlan sebebi) bulunmadığını bilmesine rağmen kasıtlı olarak dava açmasıdır [6]. Doktrinde kabul edildiği üzere kötüniyet, yalnızca şirkete zarar verme özel kastı (animus nocendi) ile sınırlı değildir. Davacının, kişisel ve bencil taleplerini şirkete zorla kabul ettirmek amacıyla iptal veya butlan davasını bir yıldırma, baskı veya şantaj aracı olarak kullanması da kötüniyet kapsamında değerlendirilir [6, 8]. Bir davanın kaybedilmiş olması, tek başına o davanın kötüniyetle açıldığı anlamına gelmez; davacının dava açarken hukuki himayeden yoksun olduğunu bilmesi veya ağır bir ihmal ile bilmemesi gerekir.
Sorumluluğun doğabilmesi için, açılan haksız dava neticesinde anonim şirket tüzel kişiliğinin maddi bir zarara uğraması şarttır. Bu zarar; şirketin ticari itibarının zedelenmesi nedeniyle uğranılan kazanç kaybı, kararın yürütmesinin geri bırakılması (TTK m. 449) sebebiyle kaçırılan fırsatlar veya şirketin katlanmak zorunda kaldığı haksız yargılama giderleri olabilir [9, 10]. Şirket, açılan iptal veya butlan davası ile uğradığı bu zarar arasındaki uygun nedensellik (illiyet) bağını ispat etmekle yükümlüdür [6, 11].
Madde metninde açıkça "davacılar bu sebeple şirketin uğradığı zararlardan müteselsilen sorumludurlar" ifadesi kullanılmıştır [2, 7]. Buna göre, birden fazla pay sahibinin bir araya gelerek kötüniyetli bir iptal veya butlan davası ikame etmesi halinde, zarar gören anonim şirket, doğan zararın tamamını davacıların tamamından talep edebileceği gibi, dilediği bir veya birkaçından da talep edebilir (TBK m. 61 vd. müteselsil sorumluluk esasları).
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, hak arama hürriyetinin (Anayasa m. 36) bir yansıması olan iptal veya butlan davası açma hakkının kullanımının TTK m. 451 kapsamında bir tazminat sorumluluğu doğurabilmesi için, davacının "kötüniyetinin" kesin, somut ve şüpheden uzak delillerle ispatlanması gerekir. Yargıtay, davacının salt davayı kaybetmiş olmasını kötüniyetin varlığı için yeterli görmemektedir. Şirketin, davacının "şirketi kilitlemek, şantaj yapmak, haksız bir menfaat temin etmek" maksadıyla hareket ettiğini ve somut maddi zararını ispat yükü altında olduğunu (İspat Külfeti) kararlılıkla vurgulamaktadır [6, 11].
Olay 1 (Sermaye Artırımını Kilitleme Maksatlı Dava): Bir anonim şirketin finansal darboğazı aşmak amacıyla aldığı sermaye artırımı kararına karşı, şirketten yüksek fiyata hisselerini satın almasını talep eden ve bu talebi reddedilen bir azınlık pay sahibi, kararda hiçbir usul ve esas hatası olmadığını bildiği halde butlanın tespiti davası açar. Mahkemeden ayrıca TTK m. 449 uyarınca yürütmenin geri bırakılmasını talep eder. Bu süreçte şirket, ihtiyaç duyduğu fonu sağlayamayarak büyük bir ihaleyi kaçırır ve zarara uğrar. Hukuki analiz: Davacı pay sahibi, davayı kendi kişisel ve bencil menfaatlerini (hisselerinin yüksek fiyattan alınması) şirkete dayatmak ve baskı kurmak amacıyla açmıştır. İptal veya butlan sebebi olmadığını bilmesine rağmen yargı yolunu istismar etmiştir [6]. Şirket, kaçırılan ihale sebebiyle uğradığı zararı TTK m. 451 uyarınca davacıdan talep edebilir.
Olay 2 (Teminatsız Kötüniyetli İptal Davası): Anonim şirket genel kurulunda, toplantı nisabı ve karar nisaplarına harfiyen uyularak yönetim kurulu ibra edilmiştir. Toplantıda olumsuz oy kullanan üç pay sahibi, salt yönetim kurulu üyelerini itibarsızlaştırmak kastıyla, çağrının usulsüz yapıldığı gibi asılsız bir iddiayla iptal davası açmışlardır. Şirket teminat talep etmemiş, ancak dava sürecinde şirketin kredi notu düşmüş ve ticari ilişkilerinde iptal davası haberleri sebebiyle zarar doğmuştur. Hukuki analiz: Davacılar, şirketi zarara uğratmak maksadıyla kötüniyetli hareket ettiklerinden TTK m. 451 uyarınca müteselsilen sorumludurlar [2, 7]. Şirketin başlangıçta TTK m. 448 uyarınca teminat istememiş olması, m. 451 kapsamındaki tazminat davasının açılmasına engel değildir. Zararın ve illiyet bağının şirket tarafından ispatı şarttır [11].
Doktrinde TTK m. 451 hükmüyle ilgili yürütülen en önemli tartışmalardan biri, aktif husumet ehliyeti (dava hakkı) konusundadır. Madde lafzında açıkça "şirketin uğradığı zararlardan" bahsedildiği için, kural olarak bu zararı talep etme hakkı şirket tüzel kişiliğine aittir [8]. Ancak, kötüniyetli davanın şirketin yanında diğer pay sahiplerine de (örneğin hisse değerlerinin düşmesi suretiyle) zarar vermesi halinde, pay sahiplerinin bu madde kapsamında doğrudan tazminat isteyip isteyemeyeceği tartışmalıdır.
Bazı yazarlar, dolaylı da olsa pay sahiplerinin zarara uğradığı durumlarda onlara da dava hakkı tanınması gerektiğini ileri sürse de; doktrindeki baskın görüş, iptal davasının koruyucu ruhuna aykırı düşeceği ve pay sahiplerini hak aramadan caydıracağı gerekçesiyle bu ihtimalde pay sahiplerinin bireysel tazminat davası açamayacağını, açılacak davanın şirket lehine (şirkete ödenmek üzere) ikame edilebileceğini savunmaktadır [8]. Bununla birlikte, kötüniyetli bir davanın aynı zamanda SPK hükümlerine aykırı bir piyasa dolandırıcılığı yahut haksız fiil teşkil etmesi durumunda, doğrudan zarar gören pay sahiplerinin genel hükümlere göre dava açma hakları her zaman saklıdır.
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.