**C) Sözleşme I
Madde 306 - (1) Şirketi n komandit olup olmadığı sözleşme hükümlerine göre belirlenir. Ortaklar tarafından şirkete verilen ad ve nitelik o şirketin türünün belirlenmesinde yalnız başına yeterli olmaz. (2) Bir şirketin komandit olduğu açıkça saptanamıyorsa o şirket kollektif sayı lır.
Akademik Değerlendirme
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) İkinci Kitap (Ticaret Şirketleri), Üçüncü Kısım (Komandit Şirket), Birinci Bölüm (Şirketin Niteliği ve Kuruluşu) başlığı altında yer alan 306. maddesi, şahıs şirketlerinden olan komandit şirketin nitelendirilmesine ve şirket sözleşmesinin yorumlanmasına dair temel ilkeyi ortaya koymaktadır [1]. Madde, komandit şirket tipinin yapısal özelliklerini korumayı ve üçüncü kişilerin (özellikle alacaklıların) güvenini temin etmeyi amaçlayan emredici ve yorumlayıcı bir kural niteliğindedir.
Kanun koyucu, TTK m. 306/1 hükmüyle, ortakların şirket sözleşmesinde kullandıkları isimlendirmelerin veya şirkete verdikleri unvanın, şirketin hukuki niteliğini belirlemede tek başına yeterli olmayacağını açıkça ifade etmiştir [1]. TTK m. 306/2 hükmü ise, şirket sözleşmesindeki belirsizlik ve çelişkilerin yaptırımını düzenleyerek, şirketin komandit niteliğinin açıkça saptanamaması hâlinde kanuni karine olarak kollektif şirket sayılacağını hükme bağlamıştır [1]. Bu yaklaşım, ticaret hukukuna egemen olan görünüşe güven ve alacaklıların korunması ilkelerinin doğrudan bir yansımasıdır.
TTK m. 306/1 uyarınca, "Şirketin komandit olup olmadığı sözleşme hükümlerine göre belirlenir. Ortaklar tarafından şirkete verilen ad ve nitelik o şirketin türünün belirlenmesinde yalnız başına yeterli olmaz" [1]. Bir ticaret şirketinin komandit şirket olarak vasıflandırılabilmesi için, TTK m. 304/1 hükmünde yer alan kurucu unsurların maddi olarak sözleşmede bulunması şarttır [2]. TTK m. 304/1, komandit şirketi, şirket alacaklılarına karşı ortaklardan bir veya birkaçının sorumluluğu sınırlandırılmamış (komandite) ve diğer ortak veya ortakların sorumluluğu belirli bir sermaye ile sınırlandırılmış (komanditer) olan şirket olarak tanımlar [2]. Dolayısıyla, şirket sözleşmesinde sorumluluğu sınırsız olan en az bir komandite ortak (gerçek kişi, TTK m. 304/3) ile sorumluluğu koymayı taahhüt ettiği sermaye ile sınırlı en az bir komanditer ortağın açıkça düzenlenmiş olması elzemdir [2]. Sözleşmenin başlığında "Komandit Şirket" yazmasına rağmen, içerikte tüm ortakların sınırsız sorumlu kılındığı bir durumda, şekli adlandırma değil, sözleşmenin maddi içeriği esas alınacaktır [1].
TTK m. 306/2, "Bir şirketin komandit olduğu açıkça saptanamıyorsa o şirket kollektif sayılır" kuralını ihdas etmiştir [1]. Komandit şirketi kollektif şirketten ayıran yegâne temel husus, sorumluluğu sınırlandırılmış (komanditer) ortakların varlığıdır [2, 3]. Şirket sözleşmesinde yer alan hükümler muğlaksa, ortakların sorumluluk rejimleri açıkça ayırt edilemiyorsa, hukuk düzeni zayıf ve belirsiz bir sorumluluk rejimine (komandit) cevaz vermemekte, alacaklılar açısından en güçlü teminatı sağlayan sınırsız ve müteselsil sorumluluk rejimini (kollektif şirket vasfını) resen devreye sokmaktadır [1, 3]. Bu karine, ticaret hukukunda işlem güvenliğinin ve üçüncü kişilerin korunmasının en tipik göstergelerinden biridir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Ticaret Dairelerinin (özellikle 11. Hukuk Dairesi) yerleşik içtihatlarında, ticaret şirketlerinin hukuki niteliklerinin tayininde şekli unsurlardan ziyade maddi unsurların esas alındığı vurgulanmaktadır. Yargıtay kararlarında, taraflar arasındaki ortaklık sözleşmesinin ticaret siciline "Komandit Şirket" olarak tescil ve ilan edilmiş olması dahi, sözleşme içi muğlaklıklar karşısında mutlak bir koruma sağlamaz. Şirket alacaklılarının başvurduğu icra takiplerinde veya sorumluluk davalarında, eğer ilgili ortağın sermaye koyma borcunun sınırı ve komanditer sıfatı şirket ana sözleşmesinden hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde anlaşılamıyorsa, mahkemeler TTK m. 306/2 hükmünü bekleterek uygulayıp ilgili şirketi kollektif şirket olarak nitelendirmekte ve tüm ortakları sınırsız-müteselsil sorumlu tutmaktadır [1].
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Taraflar (A), (B) ve (C), bir araya gelerek ticari bir işletme işletmek amacıyla sözleşme akdetmiş ve ticaret siciline "ABC Komandit Şirketi" unvanıyla tescil yaptırmışlardır. Ancak sözleşmenin "Ortakların Sorumluluğu" başlıklı 4. maddesinde "Şirket ortakları A, B ve C, şirketin doğacak tüm vergi, SGK ve üçüncü kişi borçlarından tüm malvarlıklarıyla müştereken ve müteselsilen sorumludurlar" ibaresi yer almaktadır. Şirketin iflası aşamasında (C), kendisinin aslında komanditer ortak niyetiyle şirkete girdiğini ve isimlendirmenin "Komandit Şirket" olduğunu ileri sürerek şahsi sorumluluktan kurtulmak istemektedir. Hukuki analiz: TTK m. 306/1 hükmü uyarınca, şirkete verilen "Komandit Şirket" nitelendirmesi, türün belirlenmesinde tek başına yeterli değildir [1]. Sözleşmenin içerik incelemesinde tüm ortakların sınırsız ve müteselsil sorumluluk altına girdiği açıkça görüldüğünden, şirket şekli adlandırmaya rağmen kollektif şirket hükümlerine tabidir [1, 3]. (C)’nin sorumluluktan kurtulma talebi dinlenemez.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): (X) ile (Y) arasında akdedilen yazılı ortaklık sözleşmesinde, (X)’in "yönetici ve tam sorumlu ortak", (Y)’nin ise "sınırlı sorumlu ortak" olduğu belirtilmiş, ancak (Y)’nin şirkete ne kadar sermaye taahhüt ettiği, sorumluluğunun miktar itibarıyla hangi sınırda bittiği sözleşmenin hiçbir yerinde düzenlenmemiştir. Ticaret sicili kayıtlarında da (Y)'nin taahhüdü boş bırakılmıştır. Alacaklı bir banka, her iki ortağa karşı da sınırsız sorumluluk esasıyla takibe geçmiştir. Hukuki analiz: Komanditer ortağın sorumluluğunun temel unsuru "belirli bir sermaye" ile sınırlandırılmış olmasıdır (TTK m. 304/1) [2]. Sermaye miktarının gösterilmemesi nedeniyle şirketin komandit niteliği açıkça saptanamamaktadır. TTK m. 306/2 uyarınca bu muğlaklık şahıs şirketi lehine değil, alacaklı lehine çözülür ve şirket kollektif şirket sayılır [1]. (Y), taahhüt sınırını belgelendiremediğinden alacaklı bankaya karşı kollektif ortak statüsünde sınırsız sorumlu olur.
Doktrinde TTK m. 306 hükmü genel hatlarıyla başarılı ve alacaklıyı koruyan bir norm olarak değerlendirilmekle birlikte, şekli hukuka ve ticaret siciline aşırı güvenen iyi niyetli üçüncü kişilerin durumunu karmaşıklaştırdığı yönünde eleştirilere de konu olmaktadır. Şirketin türünün belirlenmesinin salt sicildeki unvana değil sözleşme metninin yoruma muhtaç incelemesine bırakılması, hukuki işlem güvenliğine teorik bir gölge düşürebilir. Zira ticaret sicilinin olumlu ve olumsuz işlevleri çerçevesinde, sicilde "Komandit Şirket" olarak tescil edilmiş bir tüzel kişiliğin, daha sonra yargı kararıyla (sözleşme muğlaklığı nedeniyle) "Kollektif Şirket" ilan edilmesi, ortaklar açısından ağır sonuçlar doğurmaktadır.
Ancak, kanun koyucunun buradaki temel tercihi (Ratio Legis), alacaklıların menfaatini korumaktır. Sorumluluk rejiminin zayıflatılabilmesi için (komanditer vasfının kabulü), bu zayıflatmanın kesin ve net kurallarla yapılmış olması şart koşulmuştur [1]. Aksi takdirde, belirsizliğin riskinin alacaklıya değil, sözleşmeyi özensiz hazırlayan ortaklara yüklenmesi, hakkaniyete ve riskin paylaştırılması ilkesine son derece uygundur.
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.