**II
Madde 838 - (1) Makbuz senediyle varant emre yazılı olmasa bile ayrı ayrı veya birlikte teslim ve ciro yoluyla devredilebilir. Ciro, yapıldığı günün tarihini de taşır. (2) Varant ile makbuz senedi birlikte beyaz ciro ile de devred ilebilir. Bu türlü ciro, her iki senet teslim edildiği takdirde cirantanın haklarını hamile devreder.
Akademik Değerlendirme
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) Dördüncü Kitap (Kıymetli Evrak), Altıncı Kısım (Makbuz Senedi ve Varant), B) Makbuz senedi ve varant, II - Ciro, 1. Genel olarak başlığı altında düzenlenen 838. madde, emtia senetlerinin tedavül (devir) mekanizmasını düzenleyen en temel ve radikal kurallardan birini içermektedir. Bu madde, mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 757. maddesinden dilsel sadeleştirmeler yapılarak aynen devralınmıştır.
TTK m. 824, kambiyo senetleri dışındaki kıymetli evrakın emre yazılı sayılabilmesi ve ciroyla devredilebilmesi için senedin üzerine iradi olarak "emrine" kaydının konulmasını şart koşmuştu. Ancak TTK m. 838/1, bu genel kurala emtia senetleri lehine çok güçlü ve istisnai bir istisna getirmektedir. Madde uyarınca, makbuz senedi ve varant, üzerlerinde açıkça "emrine" ibaresi bulunmasa dahi, yasa gereği doğrudan emre yazılı senet (kanunen emre yazılı senet) kabul edilmiştir.
Dolayısıyla bu belgeler, herhangi bir ek şerhe ihtiyaç duyulmaksızın, ciro ve teslim yoluyla devredilebilirler. Maddenin ratio legis'i (sevk amacı), emtia ticaretindeki devir işlemlerini hızlandırmak, kırtasiyeciliği ve şekilciliği en aza indirerek piyasa likiditesini korumaktır. Hüküm, İsviçre Borçlar Kanunu’nun (OR) 1152. maddesinden hukukumuza aktarılmıştır.
TTK m. 838/1 uyarınca, makbuz senedi ve varantın ciro edilebilmesi için düzenleyenin "emrine" kaydı koyması şart değildir. Senedin basılmış ve yetkili umumi mağaza tarafından imzalanmış olması, ciro kabiliyetinin doğması için yeterlidir. Senetler, tedavülün amacına göre:
Maddenin birinci fıkrasının son cümlesi, cironun geçerliliği için "tarih" kaydını emredici kural olarak getirmektedir. Kambiyo senetlerinde (bono, çek) ciroya tarih yazılması zorunlu olmayıp tarih yazılmayan cirolar vade öncesi yapılmış sayılır (TTK m. 684/2). Ancak emre yazılı emtia senetlerinde cironun yapıldığı tarihin yazılması kurucudur. Zira bu tarih;
Beyaz ciro (blanko ciro), ciro şerhinde herhangi bir lehtar gösterilmeksizin, sadece cirantanın imzasının senedin arkasına atılmasıyla yapılan cirodur (TTK m. 682/2). TTK m. 838/2, makbuz senedi ve varantın birlikte (ayrılmadan önce) beyaz ciroyla devredilebileceğini kabul etmektedir. Her iki senet parçası birlikte beyaz ciro edilip yeni hamile teslim edildiğinde, bu teslim hamiline yazılı senet devri gücünde olup, hamil senedin ve temsil ettiği malın mutlak, pürüzsüz sahibi haline gelir. Hamil, ciro zincirini kendi adına doldurarak veya senedi doğrudan bir başkasına teslim ederek tedavülü sürdürebilir.
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik kararlarında, makbuz senedi ve varantın birlikte beyaz ciroyla devredilmesinin "hükmi teslim" ( constructive delivery / zilyetliğin devri) hükmünde olduğu kararlılıkla kabul edilmektedir. Yargıtay, her iki parçayı elinde bulunduran ve ciro zinciri beyaz cirolarla da olsa kesintisiz devam eden hamilin, depodaki malların tek ve meşru zilyedi/maliki sıfatını kazandığını belirtmektedir.
Ayrıca, ciro şerhinde "tarih" bulunmayan işlemlerin geçersizliği iddialarında, Yargıtay'ın ciro tarihinin tespiti için ticari defter kayıtlarına ve depo giriş-çıkış fişlerine müracaat ettiği, şekli eksikliğin iyiniyetli üçüncü kişileri mağdur etmeyecek şekilde amaca uygun yorumlandığı kararlar mevcuttur.
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): (A) şirketi, (B) umumi mağazasına bıraktığı 100 ton buğday karşılığında aldığı makbuz senedi ve varantı (senetlerde "emrine" ibaresi yer almamaktadır), arkasını imzalayıp tarih atarak (C) un fabrikasına ciro ve teslim etmiştir. (A) daha sonra buğday fiyatlarının yükselmesi üzerine, senetlerin nama yazılı olduğunu, dolayısıyla ciroyla devredilemeyeceğini, devrin geçersiz olduğunu ileri sürerek buğdayın (C)'ye teslim edilmesini engellemek istemiştir. Hukuki Analiz: TTK m. 838/1 uyarınca makbuz senedi ve varant "emre yazılı olmasa bile" ciro ve teslim yoluyla devredilebilir; bunlar kanunen emre yazılı kıymetli evraktır. (A)'nın cironun geçersizliği iddiası tamamen kanuna aykırıdır. Ciro geçerlidir ve (C) buğdayın meşru malikidir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): (X) şahsı, deposundaki pamuklar için düzenlenen ikiz senedin (makbuz senedi ve varant birlikte) arkasını lehtar göstermeksizin imzalamış (beyaz ciro) ve alacaklısı (Y)'ye teslim etmiştir. (Y) ise senedi ciro etmeden doğrudan teslim yoluyla (Z) Bankası'na teminat olarak vermiştir. (X), (Z) Bankası'nın ciro zincirinde yer almadığını, senedin üzerinde (Z)'nin adının yazmadığını ileri sürerek bankanın hak sahipliğine itiraz etmiştir. Hukuki Analiz: TTK m. 838/2 uyarınca varant ve makbuz senedi birlikte beyaz ciroyla devredilebilir ve bu ciro teslimle birlikte tüm hakları hamile geçirir. (Y) senedin meşru hamili olup, senedi tekrar ciro etmeksizin salt teslim yoluyla (Z)'ye devretme yetkisini haizdir (TTK m. 686 atfıyla). (Z) Bankası senedin meşru hamilidir; (X)'in itirazı reddedilmelidir.
Kendigelen, Kıymetli Evrak Hukuku eserinde, emtia senetlerine getirilen kanunen emre yazılılık (m. 838/1) ve birlikte beyaz ciro (m. 838/2) kolaylıklarının, ticari tedavülü olağanüstü hızlandıran isabetli kurallar olduğunu ifade etmektedir. Öztan, Kıymetli Evrak Hukuku çalışmasında, ciro tarihinin yazılması zorunluluğunun (m. 838/1) rehin haklarının vadelerini izlemek adına dogmatik bir gereklilik olduğunu savunur. Arkan ise Kıymetli Evrak Hukuku — Çek çalışmasında, bu ciro sisteminin fiziki tedavül döneminde emtia finansmanını mükemmel şekilde yönettiğini belirtmektedir.
Bununla birlikte, kağıt üzerindeki beyaz cironun ve fiziki teslimin modern dijital ticaret çağında yeri kalmamıştır. 5300 sayılı kanun kapsamındaki tarım ürünleri lisanslı depoculuk (ELÜS) sisteminde ciro işlemi, fiziki imza veya teslimle değil; TÜRİB ve MKK platformlarında senedin alıcının dijital hesabına virman edilmesiyle saniyeler içinde gerçekleştirilmektedir. Kanun koyucunun, TTK m. 838’deki "fiziki beyaz ciro" ve "teslim" konseptlerini tamamen dijital virman ve elektronik mülkiyet transfer protokolleriyle güncelleyerek, emre yazılı emtia senetlerinin tamamını kaydi sisteme entegre etmesi, modern ticaret hukukumuzun kaçınılmaz bir reform ihtiyacıdır.
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Güncellik: 27.05.2026 tarihi itibariyle günceldir. Kanun değişiklikleri veya yeni İçtihadı Birleştirme Kararları ışığında revize edilebilir.