**B) Kambiyo senetlerine benzeyen senetler I
Madde 826 - (1) Senet metninde poliçe olarak gösterilmemekle beraber, açıkça emre yazılı olarak düzenlenen ve diğer hususlarda da poliçede aranılan unsurları içeren havaleler poliçe hükmündedir.
Akademik Değerlendirme
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) Dördüncü Kitap (Kıymetli Evrak) başlığı altında, Beşinci Kısım (Kambiyo Senetlerine Benzeyen Senetler ve Diğer Emre Yazılı Senetler), B) Kambiyo senetlerine benzeyen senetler, I - Emre yazılı havaleler, 1. Genel olarak başlığında düzenlenen 826. madde, kambiyo senetleri hukuku ile genel borçlar hukuku arasındaki en özgün geçiş mekanizmalarından birini oluşturmaktadır. Bu madde, mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 745. maddesinden dilsel sadeleştirmeler yapılarak aynen devralınmıştır.
Kıymetli evrak hukukunda kambiyo senetleri (poliçe, bono ve çek) sıkı bir sınırlı sayı (numerus clausus) ilkesine tabidir. Kanun koyucu, bu senetlerin taşıması gereken zorunlu şekil şartlarını çok sıkı kurallara bağlamış olup, en ufak bir kurucu unsur eksikliğini senedin kambiyo vasfının kaybı ile cezalandırmaktadır. Ancak ticari hayatta tacirler, bazen poliçenin karmaşık şekil şartlarına (özellikle senet metninde "poliçe" kelimesinin bulunması zorunluluğuna) uymaksızın, üç köşeli bir havale ilişkisi kurarak ciro edilebilir senetler yaratmak istemektedirler.
İşte TTK m. 826, bu ticari gereksinimi karşılamak üzere "emre yazılı havale" (Orderklausel-Anweisung) müessesesini ihdas etmiştir. Hüküm, metninde "poliçe" ibaresi yer almamasına rağmen, iradi olarak "emre yazılı" düzenlenen ve diğer tüm açılardan poliçenin kurucu unsurlarını taşıyan havaleleri "poliçe hükmünde" kabul etmektedir. Bu tercih, senedin adi bir borçlar hukuku havalesi (TBK m. 555) yerine, kambiyo senetlerinin sahip olduğu tüm takip ve tedavül kolaylıklarından (ciro zinciri, kambiyo takibi yetkisi vb.) yararlanmasını sağlamaktadır.
Poliçenin geçerlilik şartlarını düzenleyen TTK m. 671/1-a bendi uyarınca, senet metninde "poliçe" kelimesinin (yabancı dilde ise o dildeki karşılığının) yazılması zorunludur. TTK m. 826'nın uygulama alanı bulabilmesi için, senedin üzerinde "poliçe" kelimesinin bulunmaması gerekir. Eğer senette hem "poliçe" kelimesi yazıyorsa hem de diğer tüm unsurlar tamsa, o senet zaten doğrudan bir poliçedir; m. 826'ya gidilmesine gerek yoktur.
Poliçe, kanunen emre yazılı bir senettir ve ciro edilebilmesi için metninde ayrıca "emrine" kaydı aranmaz. Ancak emre yazılı havale, kanunen değil iradi emre yazılı bir senettir. Dolayısıyla, senedin m. 826 kapsamında poliçe hükmünde sayılabilmesi için düzenleyenin senedin üzerine açıkça "emrine" (oder an Order, veya emriyle) kaydını yazmış olması emredici bir kurucu unsurdur. Bu kaydın eksikliği, senedi kambiyo senedi benzeri statüden çıkararak adi bir havale seviyesine indirger.
Emre yazılı havale, senet metninde "poliçe" kelimesinin yazılmaması dışında, TTK m. 671'de poliçe için öngörülen diğer tüm zorunlu kurucu şekil şartlarını bünyesinde taşımak zorundadır. Bu unsurlar şunlardır:
Bu şartları taşıyan bir emre yazılı havale, yasa gereği "poliçe hükmündedir". Bunun pratik hukuki sonuçları son derece ağırdır:
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin istikrar kazanmış ve en güncel içtihatlarında, emre yazılı havalelerin hukuki geçerliliği ve kambiyo takibine elverişliliği hususu net kriterlerle tayin edilmektedir:
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): (A) şirketi, (B)'ye olan ticari borcu için bir senet düzenlemiştir. Senet metni şöyledir: "İşbu senet karşılığında (B) şirketinin emrine 01.12.2026 tarihinde 200.000 TL ödeyiniz. Muhatap: (C) Limited Şirketi. Düzenlenme Tarihi: 27.05.2026. İmza: (A)". Metinde "poliçe" kelimesi yer almamaktadır. (B) bu senedi ciroyla (D)'ye devretmiş; vade geldiğinde (C) ödeme yapmamıştır. (D), (A) aleyhine kambiyo takibi başlatmıştır. (A), senedin üzerinde "poliçe" kelimesi yazmadığı için takibin iptalini talep etmiştir. Hukuki Analiz: Senet üzerinde "poliçe" ibaresi bulunmamakla birlikte, açıkça "emrine" düzenlenmiştir ve poliçenin diğer kurucu unsurlarını (tarih, muhatap, imza, bedel) eksiksiz içermektedir. TTK m. 826 uyarınca bu belge geçerli bir "emre yazılı havale"dir ve "poliçe hükmündedir". Hamil (D), tıpkı bir poliçe hamili gibi kambiyo takibi yapma hakkına sahiptir. (A)'nın takibin iptali talebi reddedilmelidir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): (X) şahsı, bir kağıda "Gördüğünüzde (Y) şahsına 50.000 TL ödeyiniz. Muhatap: (Z) Bankası. İmza: (X)" yazarak (Y)'ye vermiştir. (Y), bu kağıdı ciroyla (W)'ye devretmiştir. (W), kambiyo takibi yapmak istemektedir. Hukuki Analiz: Belgede ne "poliçe" kelimesi yazmaktadır ne de açıkça "emrine" kaydı konulmuştur. Düzenlenme tarihi de bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu belge, TTK m. 826 anlamında emre yazılı bir havale olamaz. Belge, en fazla TBK m. 555 kapsamında adi havale hükmündedir; ciroyla devri geçersizdir ve kambiyo takibine konu edilemez.
Kendigelen, Kıymetli Evrak Hukuku eserinde, kanunun poliçe şekil şartlarında "poliçe kelimesi" yazılmasını kurucu unsur yapıp, hemen ardından m. 826 ile bu şarttan sarfınazar eden bir kurum (emre yazılı havale) yaratmasını sistemsel bir çelişki olarak nitelendirmektedir. Öztan, Kıymetli Evrak Hukuku çalışmasında, bu çelişkiye rağmen emre yazılı havalenin esnek ticaret hayatında tacirler için kurtarıcı bir enstrüman olduğunu savunmaktadır. Arkan ise Kıymetli Evrak Hukuku — Çek eserinde, bu senedin kambiyo takibine elverişli olmasının ticari alacakların tahsil hızını koruduğunu doğrulamaktadır.
Bununla birlikte, modern çek ve bono uygulamalarının neredeyse tüm tedavül alanını kapladığı günümüz dünyasında, emre yazılı havalelerin fiilen uygulama alanı son derece daralmıştır. Doktrinde bazı yazarlar, kambiyo senetlerine benzeyen senetlerin kanundan tamamen çıkarılmasını veya doğrudan poliçe/bono hükümleriyle birleştirilerek sadeleştirilmesini önermektedir. Bu görüşe katılmakla birlikte, mevcut yasal düzenleme altında bu senetlerin taşıdığı yüksek tedavül güvenliği ve icra kolaylığı tacirler nezdinde saklı tutulmaya devam edilmelidir.
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Güncellik: 27.05.2026 tarihi itibariyle günceldir. Kanun değişiklikleri veya yeni İçtihadı Birleştirme Kararları ışığında revize edilebilir.