TTK Madde 1192 (TTK m. 1192) 1 1191 inci maddenin birinci fıkrası…

(1) 1191 inci maddenin birinci

---

Madde 1192 - (1) 1191 inci maddenin birinci
fıkrası hükmüne halel gelmemek kaydıyla, bir navlun sözleşmesinde, sözleşmenin konusunu
oluşturan bir taşımanın belirli bir kısmının taşıyandan başka bir kişi tarafından
gerçekleştirileceğinin öngörülmüş olması durumunda, sözleşmeye, taşımanın ilgili
bölümünde taşınan eşya fiilî taşıyanın hâkimiyetinde iken meydana gelecek zıya,
hasar veya teslimdeki gecikmeden taşıyanın sorumlu olmayacağına ilişkin şart konabilir;
şu kadar ki, sorumluluğu sınırlayan veya ortadan kaldıran bu tür anlaşmalar, yetkili
Türk mahkemesinde fiilî taşıyan aleyhine dava açılamadığı hâllerde geçersizdir.
Zıyaın, hasarın ve teslimdeki gecikmenin eşya fiilî taşıyanın hâkimiyetinde iken
meydana geldiğini ispat yükü, taşıyana aittir.

(2) Sorumluluğu sınırlayan veya ortadan kaldıran bir şartın
geçerliği, fiilî taşıyanın adı, unvanı ve işyeri adresinin navlun sözleşmesinden
anlaşılmasına bağlıdır. Navlun sözleşmesinin yapılması sırasında taşımayı gerçekleştirecek
fiilî taşıyan belirlenmemişse, taşıyan, belirlendiği anda ve en geç eşyanın fiilî
taşıyana teslimini takiben derhâl gönderilene fiilî taşıyanın adını, unvanını ve
işyeri adresini bildirir. Bu bildirim yapılmadığı takdirde, taşıyanın sorumluluğu
devam eder.

(3) Fiilî taşıyan, eşyanın hâkimi olduğu sırada ortaya
çıkan zıyadan, hasardan veya teslimdeki gecikmeden 1191 inci maddenin ikinci fıkrası
uyarınca sorumludur.

B) Taşıyanın hakları

I- Navlun ödenmesini istem hakkı

1. Miktarı

a) ölçü, tartı veya sayı üzerine navlun

#### 1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

Türk Ticaret Kanunu m. 1192 (6102 sayılı), «(1) 1191 inci maddenin birinci» başlığı altında ticaret hukuku (ticari işletme, şirketler, kıymetli evrak, taşıma, sigorta) içinde konumlanan temel hükümlerden biridir. Madde, salt lafzî bir emir olmaktan öte; kanunun koruduğu menfaat dengesini somut uyuşmazlığa taşıyan bir uygulama aracıdır.

Sistematik açıdan hüküm, önceki maddelerde kurulan kavramsal zemin ile sonraki maddelerin usul ve sonuç rejimini birbirine bağlar. Bu nedenle m. 1192 izole okunmamalı; TTK’nın ilgili bölüm/ayırım bütünlüğü ve tacir ve ticari iş karinesi ilkesiyle birlikte yorumlanmalıdır.

Ratio legis, tacir ve ticari iş karinesi, şirketler hukuku ve organ sorumluluğu, kıymetli evrak tedavül güvenliği ekseninde toplanır. Madde metninin çekirdek lafzı şu çerçeveyi çizer: şu kadar ki, sorumluluğu sınırlayan veya ortadan kaldıran bu tür anlaşmalar, yetkili Türk mahkemesinde fiilî taşıyan aleyhine dava açılamadığı hâllerde geçersizdir. Zıyaın, hasarın ve teslimdeki gecikmenin eşya fiilî taşıyanın hâkimiyetinde iken meydana geldiğini ispat yükü, taşıyana aittir.

Bu çerçeve, hem emredici çekirdek hem de (varsa) tamamlayıcı hareket alanı bakımından iki katmanlı bir okumayı zorunlu kılar. Uygulayıcı, önce maddenin hangi hukuki ilişkiyi düzenlediğini, sonra hangi şart ve sonuçları bağladığını, en sonda ispat ve usul yollarını tespit etmelidir.

#### 2. Maddedeki Kavramların Analizi

##### 2.1. Konu ve hukuki nitelik

Madde 1192, «(1) 1191 inci maddenin birinci» ekseninde sözleşmesinde ve sözleşmenin kavramlarını operasyonel hale getirir. Hukuki nitelik bakımından hüküm, kural olarak ticaret hukuku (ticari işletme, şirketler, kıymetli evrak, taşıma, sigorta) içinde emredici veya yarı-emredici bir rejim kurar; aksi ancak kanunun açıkça izin verdiği ölçüde kararlaştırılabilir.

##### 2.2. Unsurlar

Uygulanabilirlik için tipik unsurlar şunlardır: (i) maddenin öngördüğü fiilî/hukuki durumun varlığı, (ii) kişi/ehliyet ve taraf sıfatı, (iii) şekil–süre–bildirim koşulları, (iv) sonuç bağının (hak, borç, yaptırım, geçersizlik, devir vb.) kurulması. Unsur eksikliği, hakkın doğmaması, işlemin sakatlığı veya yaptırımın uygulanamaması sonucunu doğurabilir.

Metinden çıkan somut vurgular: (2) Sorumluluğu sınırlayan veya ortadan kaldıran bir şartın geçerliği, fiilî taşıyanın adı, unvanı ve işyeri adresinin navlun sözleşmesinden anlaşılmasına bağlıdır. Navlun sözleşmesinin yapılması sırasında taşımayı gerçekleştirecek fiilî taşıyan belirlenmemişse, taşıyan, belirlendiği anda ve en geç eşyanın fiilî taşıyana teslimini takiben derhâl gönderilene fiilî taşıyanın adını, unvanını ve işyeri adresini bildirir.

##### 2.3. Korunan menfaat

Korunan menfaat, bireysel hak sahibi ile şirketler hukuku ve organ sorumlulu

… (tam şerh portal arşivinde — Av. Fethi Güzel)

Türk Ticaret Kanunu Madde 1192

Akademik yorum ve analiz — TTK m. 1192 şerhi