← Önceki Madde [279]
[281] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Yurtdışından getirilerek sermaye olarak konulan yabancı paralar:90

Madde 280/A- (Ek: 21/3/2018-7103/11 md.) Yatırım teşvik belgesi kapsamında yatırım yapacak tam mükellef sermaye şirketlerine, işe başladıkları hesap dönemini takip eden hesap dönemi sonuna kadar yurtdışından getirilerek sermaye olarak konulan yabancı paraların, söz konusu dönem zarfında yatırım teşvik belgesi kapsamında sarf olunan kısmı nedeniyle oluşan kur farkları pasifte özel bir fon hesabına alınabilir. Bu durumda olumlu kur farkları bu hesabın alacağına, olumsuz kur farkları ise bu hesabın borcuna kaydedilir. Sermaye olarak konulan bu yabancı paraların, işe başlanılan hesap dönemini takip eden hesap dönemi sonuna kadar herhangi bir suretle sarf edilmeyen kısmı; bu hesap dönemlerine ait vergilendirme dönemlerinin sonuna kadar mukayyet değeriyle, işe başlanılan hesap dönemini takip eden hesap döneminin sonu itibarıyla bu Kanunun 280 inci maddesine göre değerlenir. Birinci fıkra uyarınca oluşan fon hesabı, sermayeye ilave edilme dışında, herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledildiği veya işletmeden çekildiği takdirde, bu işlemlerin Bu maddede yer alan kur tespiti ile ilgili olarak, 25/1/2018 tarihli ve 30312 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maliye Bakanlığının (Gelir İdaresi Başkanlığı) (Sıra No: 491) numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğine bakınız. 90 21/3/2018 tarihli ve 7103 sayılı Kanunun 93 üncü maddesi uyarınca bu madde yayım tarihi olan 27/3/2018 tarihinden sonra tescil edilen sermaye şirketlerine uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer. 89

yapıldığı dönemlerin kazancı ile ilişkilendirilmeksizin, bu dönemde vergiye tabi tutulur. Kurumlar Vergisi Kanununa göre yapılan devir ve bölünme işlemleri hariç, şirketin tasfiyesi halinde de bu hüküm uygulanır. Mükelleflerin, bu madde hükmünden yararlanabilmeleri için ticaret siciline tescil tarihini izleyen üçüncü ayın sonuna kadar yatırım teşvik belgesi almak için başvuruda bulunmuş ve işe başlanılan hesap dönemini takip eden hesap dönemi sonuna kadar bu belgeyi almış olması gerekir. Söz konusu yabancı paralar; başvurunun süresi içinde yapılmaması halinde müteakip ilk vergilendirme dönemi, yatırım teşvik belgesinin alınamaması halinde ise işe başlanılan hesap dönemini takip eden hesap dönemi sonu itibarıyla bu Kanunun 280 inci maddesine göre değerlenir. Maliye Bakanlığı bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir. Alacaklar:

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

Vergi Usul Kanunu'nun (VUK) 280/A maddesi, 2018 yılında 7103 sayılı Kanun ile vergi sistemimize dâhil edilen ve doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını ülkeye çekmeyi, yatırımcıyı kur dalgalanmalarının yaratacağı fiktif (suni) vergi yükünden korumayı amaçlayan istisnai bir değerleme normudur. Kural olarak işletme aktifine giren yabancı paralar VUK m. 280 uyarınca borsa rayiciyle (veya Maliye Bakanlığı kuruyla) değerlenir ve oluşan olumlu kur farkları doğrudan o dönemin kazancına eklenerek vergilendirilir. Ancak yatırım aşamasındaki bir şirketin, henüz faaliyete geçip gelir elde etmeden, sırf sermaye olarak getirdiği dövizin kurlardaki artış nedeniyle kâğıt üzerinde değerlenmesinden dolayı vergi ödemek zorunda kalması, yatırım iklimini zehirleyen bir unsurdur. Öncel/Kumrulu/Çağan, Vergi Hukuku eserinde, vergi kanunlarının salt gelir elde etme amacı gütmediğini, kanun koyucunun değerleme ölçülerine getirdiği bu tür spesifik istisnalarla makroekonomik hedefleri (yatırımların teşviki gibi) yönlendirdiğini ifade etmektedir. Bu madde ile kanun koyucu, teşvik belgeli yatırımlar için kur farkı gelirlerinin "özel bir fon hesabına" alınarak vergi dışı bırakılmasına (ertelenmesine) imkân tanımış ve sermayenin vergi yoluyla aşınmasını engellemiştir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

  • Yatırım Teşvik Belgesi: Devletin (Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın) yatırımları desteklemek amacıyla verdiği, mükellefin bu maddedeki istisnadan yararlanabilmesi için sahip olması gereken ön koşul mahiyetindeki idari belgedir.
  • Tam Mükellef Sermaye Şirketi: Kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunan anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerdir. Şahıs şirketleri (dar veya tam mükellef fark etmeksizin) bu maddeden yararlanamaz.
  • Yurtdışından Getirilerek Sermaye Olarak Konulan Yabancı Para: İşletmeye borç (kredi) veya avans olarak değil, doğrudan ayni/nakdi sermaye taahhüdünün ifası kapsamında yurtdışından transfer edilen dövizdir.
  • Özel Fon Hesabı: Yabancı paranın sarf edilen kısmından doğan kur farklarının gelir tablosuna (dönem kârına) atılmasını engelleyen, bilançonun pasifinde (özkaynaklar altında) izlenen geçici yalıtım hesabıdır.
  • Sarf Edilmeyen Kısmın Mukayyet Değeriyle Değerlenmesi: Yatırım için henüz harcanmayan dövizin, işe başlanılan yılı takip eden hesap dönemi sonuna kadar piyasa kurundaki artışlardan soyutlanarak, deftere ilk girdiği kur (kayıtlı değer) üzerinden statik bir şekilde bilançoda tutulmasıdır.

3. Sistematik İlişkiler

VUK m. 280/A, genel değerleme normu olan VUK m. 280'in (Yabancı Paralar) lex specialis (özel hüküm) niteliğindeki en önemli istisnasıdır. Sistematik açıdan VUK m. 265'te tanımlanan "mukayyet değer" ölçüsünün, yabancı paralar üzerinde geçici bir süreyle uygulandığı nadir maddelerden biridir. Başaran Yavaşlar, Vergi Usul Hukuku çalışmasında, bu maddenin sadece Vergi Usul Kanunu ile sınırlı kalmadığını; fon hesabının işletmeden çekilmesi veya Kurumlar Vergisi Kanunu'na (KVK) uygun devir/bölünme işlemleri dışındaki tasfiye hallerinde fonun doğrudan vergiye tabi tutulmasını emretmesi hasebiyle, KVK'nın vergisiz devir ve tasfiye müesseseleriyle doğrudan organik bir bütünlük kurduğunu belirtmektedir.

4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi.

5. Pratik Örnek Olaylar

(kurmaca senaryo) Türkiye'de güneş paneli fabrikası kurmak isteyen Hollanda merkezli bir yatırımcı, Türkiye'de X A.Ş.'yi kurmuş ve ticaret siciline tescilini müteakip 2 ay içinde yatırım teşvik belgesine başvurmuştur. Sermaye olarak yurt dışından 10.000.000 Euro getirilmiştir. Getirilen tarihte kur 30 TL'dir (300.000.000 TL). X A.Ş., yıl içinde fabrikanın inşası için bu paranın 6.000.000 Euro'luk kısmını sarf etmiştir. Yıl sonunda (31 Aralık) Euro kuru 35 TL olmuştur. Sarf edilen 6.000.000 Euro'ya isabet eden 30.000.000 TL'lik (6 milyon x 5 TL) olumlu kur farkı, VUK m. 280/A uyarınca kurum kazancına eklenmez, bilançonun pasifinde "Özel Fon Hesabına" alınır. Henüz sarf edilmeyen 4.000.000 Euro ise yıl sonu kuru (35 TL) ile değerlenmez; defterdeki mukayyet değeri (30 TL x 4 milyon) olan 120.000.000 TL ile bilançoda kalmaya devam eder.

(kurmaca senaryo) Y Teknoloji Ltd. Şti., VUK m. 280/A imkânından faydalanarak sermaye dövizlerinden elde ettiği 50.000.000 TL'lik olumlu kur farkını bilançosunun pasifinde fona alarak vergiden istisna tutmuştur. Şirket faaliyete geçtikten iki yıl sonra, ortakların nakit ihtiyacı nedeniyle bu fon hesabındaki 50.000.000 TL'yi sermayeye ilave etmek yerine doğrudan ortaklara dağıtmıştır (işletmeden çekmiştir). Maddenin amir hükmü gereğince, paranın çekildiği dönemin kâr-zarar durumuna bakılmaksızın, bu 50.000.000 TL derhal o dönemin kazancı sayılıp Kurumlar Vergisine (ve kâr dağıtımı stopajına) tabi tutulur.

6. Pratik Uygulama Notları

Avukatlık ve mali danışmanlık pratiğinde, bu muazzam vergi avantajının son derece katı şekli şartlara (süre şartlarına) bağlandığı müvekkillere ısrarla hatırlatılmalıdır. Tosuner/Demir, Vergi Usul Kanunu eserinde, meslek mensuplarının ticaret siciline tescil tarihini izleyen "üçüncü ayın sonuna kadar" teşvik belgesi başvurusunu yapmayı bir gün bile geciktirmeleri halinde, maddenin sağladığı koruma kalkanının (fon ve mukayyet değer imkânının) tamamen yitirileceğini ve şirketin astronomik kur farkı vergileriyle karşı karşıya kalacağını usuli ve mesleki bir risk olarak önemle vurgulamaktadır. Aynı şekilde fon hesabındaki paranın ileride sadece ve sadece "sermayeye ilave" edilebileceği, başka hiçbir hesaba (örneğin geçmiş yıl zararlarına mahsuba) nakledilemeyeceği stratejik bir bilgi olarak şirketin finansal projeksiyonlarında yer almalıdır.

7. Eleştirel Değerlendirme

VUK m. 280/A, döviz kurunun aşırı oynak olduğu ülkemizde yabancı sermayeyi korumak adına atılmış rasyonel ve gerekli bir adımdır. Ancak, maddenin koruma süresini "işe başlanılan hesap dönemini takip eden hesap dönemi sonu" ile (pratikte en fazla 2 yıl ile) sınırlandırması, makroekonomik yatırım gerçekliğiyle çelişmektedir. Nükleer santraller, otoyollar, devasa petrokimya tesisleri gibi ağır sanayi yatırımlarının inşası ve teşvik belgesindeki harcamaların tamamlanması çoğu zaman 5 ila 10 yıl sürmektedir. Selim Kaneti, Vergi Hukuku eserinde, kanun koyucunun vergi teşviklerini kurgularken, bu teşviklerin iktisadi yaşamın döngüsüyle (uzun vadeli yatırımların doğasıyla) uyumlu olması gerektiğini belirtmektedir. Yaltı Soydan, Vergi Yükümlüsünün Hakları çalışmasında, yatırım sürelerinin katı ve kısa yasal sürelere hapsedilmesinin, devasa sermaye getiren iyi niyetli yatırımcıyı öngörülemez bir anda vergi şokuyla baş başa bıraktığını ve hukuki güvenlik ilkesini zedelediğini eleştirel bir dille ifade etmektedir. Nitekim Erginay, Vergi Hukuku eserinde işaret edildiği üzere, modern vergi sistemlerinde bu tür kur farkı ertelemelerinin (hedging benzeri maliyet yalıtımlarının) salt 1-2 yıllık bir takvime değil, doğrudan "yatırım teşvik belgesinin kapanış vizesi tarihine" kadar uzatılması, yabancı sermaye rekabetinde ülkenin elini güçlendirecek hukuki bir revizyon olacaktır.

Conversation: 14fd14ca-7253-4111-8964-96d48f2d3b60 (turn 1)

← Önceki Madde [279]
[281] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.