Türk vatandaşlığını kaybedenler veya vatandaşlıktan ıskat edilenler
MADDE 43 – (Başlığı ile Birlikte Değişik: 19/10/2017-7039/32 md.)
(1) Mülga 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 25 inci maddesinin (a), (ç), (d) ve (e) bentleri uyarınca Türk vatandaşlığını kaybetmiş olan kişiler, başvurmaları halinde, millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak kaydıyla, Türkiye'de ikamet etme şartı aranmaksızın Bakanlık kararı ile yeniden Türk vatandaşlığına alınabilirler.
(2) Mülga 28/5/1928 tarihli ve 1312 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununa göre vatandaşlıktan ıskat edilmiş kişiler, başvurmaları hâlinde, millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak kaydıyla, Türkiye'de ikamet etme şartı aranmaksızın Bakanlık kararı ile yeniden Türk vatandaşlığına alınabilirler.
(3) Millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek hali bulunanların talepleri Bakanlıkça reddedilir.
Metodolojik Not
Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.
I. Maddenin Tarihsel ve Hukuki Değeri
TVK m.43, Cumhuriyet tarihi boyunca uygulanan eski kanunlar kapsamında vatandaşlığını kaybeden veya ıskat edilen kişilere tarihsel onarım niteliğinde bir geri dönüş imkânı tanımaktadır.
İki tarihsel dönem kapsanmaktadır:
II. 403 Sayılı Kanun Kapsamı (Birinci Fıkra)
Eski kanunun 25/a, 25/ç, 25/d ve 25/e bentleri; başta yabancı hizmet, evlilik veya diğer nedenlerle kaybettirilen vatandaşlıkları kapsamaktadır. 2017 değişikliği sonrasında bu kişiler:
III. 1312 Sayılı Kanun Kapsamı (İkinci Fıkra)
1928 tarihli eski kanun, devletin cebren vatandaşlıktan çıkarma (ıskat) yetkisini geniş biçimde kullandığı bir dönemin ürünüdür. Bu dönemde vatandaşlıktan ıskat edilenlerin torunları artık Türk vatandaşlığı statüsünde olmayabilir. M.43/2, bu kişilere de aynı geri dönüş imkânını tanımaktadır.
Tarihsel önem: Bu hüküm, özellikle 1923-1950 döneminde vatandaşlığından zorla çıkarılan Türk kökenli diaspora bireylerinin geri dönüşünü kolaylaştırmaktadır.
IV. Güvenlik Şartı (Üçüncü Fıkra)
Her iki kategoride de millî güvenlik engeli bulunanların talepleri Bakanlıkça reddedilir — bu ret bağlı yetki niteliğindedir. Bu, kanunun tarihsel onarım amaçlı yaklaşımının güvenlik sınırıyla dengelenmesidir.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel'in vatandaşlık hukuku ve tarihsel hukuk değişimleri konusundaki uzmanlık birikimi esas alınarak hazırlanmıştır. M.43 yorumu; eski kanun dönemlerinde gerçekleşen vatandaşlık kayıplarının hukuki niteliği, onarım mekanizmasının kapsamı ve güvenlik filtresi bütünlüklü biçimde incelenmiştir.