I. Maddenin Sistematik Önemi: "Ayrılma Seçme Hakkı"
TVK m.34, m.21'deki "katılma seçme hakkı"nın tam tersini düzenlemektedir: Türk vatandaşlığını bırakmak için kullanılan seçme hakkı. Madde, özellikle çifte vatandaşlık nedeniyle birden fazla vatandaşlığa sahip olan kişilerin, erginliğe erişince hangi vatandaşlıkta kalacaklarını özgürce seçebilmelerine imkân tanımaktadır.
Bu düzenleme, çifte vatandaşlık olgusunun uluslararası hukuktaki genel kabul görmesiyle birlikte, kişilerin vatandaşlık statülerini bilinçli bir tercihle şekillendirebilmelerini güvence altına almaktadır.
II. Seçme Hakkıyla Vatandaşlık Bırakmanın Koşulları
A. Kapsama giren kişi grupları
Madde beş farklı grubu kapsamaktadır:
(a) Yabancı ana/babasının vatandaşlığını kazanan çocuklar (Soy bağı + yabancı ebeveyn)
Türk anasından veya babasından soy bağıyla doğumla Türk vatandaşlığını kazanmış olan; aynı zamanda yabancı ana veya babasının vatandaşlığını doğumda veya sonradan kazanmış olan kişi.
(b) Doğum yeri nedeniyle yabancı vatandaşlık kazananlar (Soy + ius soli)
Türk vatandaşı ana/babadan doğan ve doğum yeri esasıyla (ius soli) başka bir devletin vatandaşlığını kazanan kişi.
(c) Evlat edinilme yoluyla Türk vatandaşı olanlar
M.17 kapsamında evlat edinilerek Türk vatandaşlığını kazanan kişiler.
(ç) İus soli Türk vatandaşı + yabancı ebeveyn vatandaşlığını sonradan kazananlar
Doğum yeri esasıyla Türk vatandaşı olup sonradan yabancı ana/babanın vatandaşlığını kazanan kişi.
(d) Ana/babaya bağlı olarak vatandaşlık kazananlar
Herhangi bir yoldan Türk vatandaşlığını kazanan ana veya babaya bağlı olarak Türk vatandaşlığını kazanan kişi.
B. Erginlik + üç yıl süresi
Seçme hakkı, erginlikten (18 yaş) itibaren üç yıl içinde kullanılmalıdır. Bu sürenin kaçırılması halinde seçme hakkı düşer; Türk vatandaşlığı devam eder. Sürenin kaçırılması durumunda kişi m.25 kapsamında çıkma izni yolunu kullanabilir.
III. İkinci Fıkra: Vatansızlığı Önleme Güvencesi
M.34/2 net bir güvence hükmüdür: Seçme hakkı kullanımı kişiyi vatansız kılacaksa bu hak kullanılamaz. Bu düzenleme:
- m.27/3'teki güvenceyle tutarlıdır.
- 1961 Sözleşmesi yükümlülükleriyle uyumludur.
- İdare açısından bağlı yetki niteliğindedir: Vatansızlık riski varsa başvuru reddedilmek zorundadır.
IV. M.34 ile M.25 Arasındaki Fark
| Kriter |
M.34 (Seçme Hakkı) |
M.25 (Çıkma İzni) |
| Kapsam |
Çifte vatandaşlar veya bağlı kazanım sahipleri |
Tüm vatandaşlar |
| Yabancı vatandaşlık koşulu |
Zaten mevcut (çifte vatandaş) |
Kazanılmış olmalı veya kazanılacağına dair belirti |
| Süre sınırı |
Erginlik + 3 yıl |
Yok |
| Bakanlık takdiri |
Sınırlı (hak niteliğinde) |
Var (takdir) |
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel'in vatandaşlık hukuku ve milletlerarası özel hukuk alanındaki uzmanlık birikimi esas alınarak hazırlanmıştır. M.34 yorumu; çifte vatandaşlık olgusu karşısında seçme hakkının işlevi, beş farklı kapsama giren grup analizi ve vatansızlık güvencesi bütünlüklü biçimde incelenmiştir.
I. Maddenin Sistematik Önemi: "Ayrılma Seçme Hakkı"
TVK m.34, m.21'deki "katılma seçme hakkı"nın tam tersini düzenlemektedir: Türk vatandaşlığını bırakmak için kullanılan seçme hakkı. Madde, özellikle çifte vatandaşlık nedeniyle birden fazla vatandaşlığa sahip olan kişilerin, erginliğe erişince hangi vatandaşlıkta kalacaklarını özgürce seçebilmelerine imkân tanımaktadır.
Bu düzenleme, çifte vatandaşlık olgusunun uluslararası hukuktaki genel kabul görmesiyle birlikte, kişilerin vatandaşlık statülerini bilinçli bir tercihle şekillendirebilmelerini güvence altına almaktadır.
II. Seçme Hakkıyla Vatandaşlık Bırakmanın Koşulları
A. Kapsama giren kişi grupları
Madde beş farklı grubu kapsamaktadır:
(a) Yabancı ana/babasının vatandaşlığını kazanan çocuklar (Soy bağı + yabancı ebeveyn) Türk anasından veya babasından soy bağıyla doğumla Türk vatandaşlığını kazanmış olan; aynı zamanda yabancı ana veya babasının vatandaşlığını doğumda veya sonradan kazanmış olan kişi.
(b) Doğum yeri nedeniyle yabancı vatandaşlık kazananlar (Soy + ius soli) Türk vatandaşı ana/babadan doğan ve doğum yeri esasıyla (ius soli) başka bir devletin vatandaşlığını kazanan kişi.
(c) Evlat edinilme yoluyla Türk vatandaşı olanlar M.17 kapsamında evlat edinilerek Türk vatandaşlığını kazanan kişiler.
(ç) İus soli Türk vatandaşı + yabancı ebeveyn vatandaşlığını sonradan kazananlar Doğum yeri esasıyla Türk vatandaşı olup sonradan yabancı ana/babanın vatandaşlığını kazanan kişi.
(d) Ana/babaya bağlı olarak vatandaşlık kazananlar Herhangi bir yoldan Türk vatandaşlığını kazanan ana veya babaya bağlı olarak Türk vatandaşlığını kazanan kişi.
B. Erginlik + üç yıl süresi
Seçme hakkı, erginlikten (18 yaş) itibaren üç yıl içinde kullanılmalıdır. Bu sürenin kaçırılması halinde seçme hakkı düşer; Türk vatandaşlığı devam eder. Sürenin kaçırılması durumunda kişi m.25 kapsamında çıkma izni yolunu kullanabilir.
III. İkinci Fıkra: Vatansızlığı Önleme Güvencesi
M.34/2 net bir güvence hükmüdür: Seçme hakkı kullanımı kişiyi vatansız kılacaksa bu hak kullanılamaz. Bu düzenleme:
IV. M.34 ile M.25 Arasındaki Fark
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel'in vatandaşlık hukuku ve milletlerarası özel hukuk alanındaki uzmanlık birikimi esas alınarak hazırlanmıştır. M.34 yorumu; çifte vatandaşlık olgusu karşısında seçme hakkının işlevi, beş farklı kapsama giren grup analizi ve vatansızlık güvencesi bütünlüklü biçimde incelenmiştir.