Çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişilere tanınan haklar (Mavi Kart)
MADDE 28 – (Değişik: 9/5/2012-6304/14 md.)
(1) Doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar olan altsoyları, bu maddede belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam ederler. Millî güvenliğe ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklıdır.
(2) Bu madde kapsamında bulunan kişilerin, seçme ve seçilme, muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakları ile askerlik hizmetini yapma yükümlülüğü yoktur. Bu kişilerin sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı olup bu hakların kullanımında ilgili kanunlardaki hükümlere tabidirler.
(3) Bu madde kapsamında bulunan kişiler, bir kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi olarak asli ve sürekli kamu hizmeti görevlerinde bulunamazlar. Ancak kamu kurum ve kuruluşlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalıştırılabilirler.
(4) Cumhurbaşkanı gerekli görmesi halinde üçüncü dereceden itibaren hangi dereceye kadar olan altsoyların bu maddede tanınan haklardan faydalanabileceğini belirleyebilir.
(5) Bu madde hükümlerinden yararlanacak olan altsoyun, üstsoyu ile soy bağını belgelendirmesi şarttır.
(6) Bu madde kapsamında bulunan kişilere, talepleri halinde bu maddede belirtilen haklardan faydalanabileceklerini gösteren Mavi Kart düzenlenir. Bu Kart, 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunu kapsamındadır.
(7) Bu maddenin sağladığı hakların kullanılmasında Mavi Kartın ibrazı yeterlidir.
(8) Bu madde kapsamında bulunan kişilere Bakanlığın tespit edeceği esaslar çerçevesinde kimlik numarası verilir.
(9) Mavi Kartın düzenlenmesi ve dağıtılması ile Mavi Kartlılar Kütüğünün elektronik ortamda tutulmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.
(10) Kamu kurum ve kuruluşları, bu madde hükümlerinin uygulanması amacıyla her türlü tedbiri alır ve gerekli düzenlemeleri yapar.
Metodolojik Not
Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.
I. Maddenin Tarihi Önemi ve Hukuki Niteliği
TVK m.28, Türk vatandaşlık hukukunun en özgün ve uluslararası karşılaştırmalı hukukta sıkça atıfta bulunulan düzenlemelerinden birini içermektedir: Mavi Kart sistemi.
Bu madde, 2012 yılında 6304 sayılı Kanunla köklü biçimde değiştirilmiştir. Değişiklik öncesinde "Pembe Kart" veya eski sistemler kapsamında tartışmalı biçimde uygulanan haklar, bu maddeyle hukuki zemine oturtulmuştur. Madde; uluslararası hukuktaki "denizaşırı vatandaşlık" (overseas citizenship) veya "diaspora statüsü" kavramlarıyla kısmen örtüşen kendine özgü bir hukuki statü oluşturmaktadır.
II. Birinci Fıkra: Temel Hak Güvencesi ve Kapsamı
Kimler yararlanır?
Sınırlama: Yalnızca doğumla Türk vatandaşı olanlar madde kapsamındadır. Sonradan vatandaşlık kazanıp çıkanlar bu korumadan yararlanamaz. Bu ayrım, Türk soylu diasporanın özel statüsünü vurgulamaktadır.
Hak kapsamı: "Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam ederler" ifadesi son derece geniştir. Buna göre:
gibi haklar Mavi Kart sahiplerine de tanınmaktadır.
III. İkinci Fıkra: Dışlanan Haklar ve Yükümlülükler
Mavi Kart sahiplerinin sahip OLMADIĞI haklar ve yükümlülükler:
Sosyal güvenlik hakları: Çıkma öncesi kazanılmış SGK hakları (emeklilik, sağlık vb.) saklıdır. Bu kişiler, Türkiye'ye döndüklerinde veya Türkiye'de çalıştıklarında ilgili kanunlar çerçevesinde bu haklardan yararlanabilirler.
IV. Üçüncü Fıkra: Kamu Hizmetine Erişim Kısıtlaması
Mavi Kart sahipleri:
Bu kısıtlama, Anayasa m.70 kapsamındaki "kamu hizmetine girme hakkı"nın yalnızca Türk vatandaşlarına ait olması ilkesiyle uyumludur.
V. Dördüncü Fıkra: Altsoy Kapsamının Genişletilmesi
Cumhurbaşkanı gerekli görürse üçüncü derecenin ötesindeki altsoyları da (dördüncü, beşinci derece vb.) bu hakların kapsamına alabilir. Bu yetki, diaspora politikasının esnek biçimde yürütülmesine imkân tanımaktadır.
VI. Mavi Kart: Belgesi ve Hukuki Niteliği
Hukuki nitelik: Mavi Kart, bir vatandaşlık belgesi değildir. Kart sahibi yabancıdır; ancak özel bir statü hakkına sahiptir.
Değerli Kâğıt: 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunu kapsamında olması, kartın sahteciliğe karşı üst düzey koruma altında olduğunu göstermektedir.
Kimlik numarası: Mavi Kart sahiplerine özel bir kimlik numarası verilmektedir. Bu numara, TC kimlik numarasından farklı bir seridir; ancak Türkiye'deki resmi işlemlerde kullanılabilmektedir.
VII. Uluslararası Karşılaştırmalı Hukuk
Mavi Kart sistemi, Hindistan'ın "Overseas Citizenship of India (OCI)" ve Polonya'nın "Karta Polaka" sistemleriyle karşılaştırılmaktadır. Her üç sistem de anavatanla bağı devam ettirme, diaspora ekonomisini destekleme ve kültürel kökleri koruma amaçlarına hizmet etmektedir. Türk sisteminin ayırt edici özelliği, üçüncü nesle kadar kapsamı genişletmesidir.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel'in vatandaşlık hukuku, idare hukuku ve milletlerarası özel hukuk alanlarındaki uzmanlık birikimi esas alınarak hazırlanmıştır. M.28 yorumu; Mavi Kart sisteminin hukuki niteliği, kapsamı, sağlanan ve dışlanan haklar ile uluslararası karşılaştırmalı hukuk perspektifi bütünlüklü biçimde incelenmiştir.