1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 804 hükmü, poliçe ve bono sistematiğinden farklı olarak, bir ödeme aracı olan çeke özgü bir güvenlik müessesesi olan "çizgili çek" kurumunun hukuki sonuçlarını ve muhatap banka ile diğer bankaların sorumluluk rejimini düzenlemektedir. Kıymetli evrak hukukunda çizgili çek, çekin yanlışlıkla veya sahtecilik gibi başka nedenlerle yetkisiz birine ödenmesini engelleyerek tedavülünün güvenli hale getirilmesi amacıyla ihdas edilmiştir [1].
TTK m. 803'te şekil ve şartları ortaya konulan "genel" ve "özel" çizginin, ödeme aşamasında muhatap banka ve senedi iktisap eden diğer bankalar açısından ne tür somut yükümlülükler doğurduğu TTK m. 804'te tahdidi olarak sayılmıştır. Bu düzenlemenin temel gayesi (ratio legis), çek bedelinin tahsilat sürecini, kimliği ve hesap kayıtları banka sisteminde belirli olan kişilere (banka müşterilerine) özgüleyerek, anonim nakit ödemelerinin yaratacağı hırsızlık, kaybolma ve haksız tahsilat risklerini minimize etmektir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Genel Olarak Çizilen Çekin Ödenmesi (m. 804/1)
Genel çizgi, çekin ön yüzüne birbirine paralel iki çizgi çekilmesi ve arasına hiçbir ibare veya yalnızca "banka" ibaresi konulmasıyla oluşur (TTK m. 803/3). TTK m. 804/1 gereğince, muhatap banka genel olarak çizilen bir çeki gişeden herhangi bir hamile nakden ödeyemez. Bu çek ancak iki gruptan birine ödenebilir: Birincisi, başka bir bankaya; ikincisi ise bizzat muhatap bankanın kendi "müşterisine". Buradaki "müşteri" kavramı, banka nezdinde daha önceden açılmış bir hesabı bulunan ve kimlik tespiti bankacılık mevzuatı ile Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında yapılmış kişiyi ifade eder. Bu sınırlandırma, yetkisiz hamillerin tespiti açısından kesin bir izlenebilirlik sağlar.
2.2. Özel Olarak Çizilen Çekin Ödenmesi (m. 804/2)
İki paralel çizgi arasına belirli bir bankanın ticaret unvanı yazılmışsa "özel çizgi" söz konusudur. TTK m. 804/2 uyarınca, muhatap banka bu çeki yalnızca çizgiler arasında unvanı yazılı olan bankaya ödeyebilir. Eğer çizgiler arasına unvanı yazılan banka zaten bizzat muhatap banka ise, bu durumda muhatap banka çeki yalnızca kendi müşterisine ödeyebilir. Hükmün ikinci cümlesi, özel çizgi ile yetkilendirilen bankaya, bedelin tahsili işini takas veya vekâlet yoluyla başka bir bankaya bırakma (tevkil) imkânı tanıyarak bankacılık operasyonlarındaki tıkanıklıkları önlemeyi hedeflemiştir.
2.3. Bankaların İktisap ve Tahsil Sınırları (m. 804/3)
Sadece muhatap bankaya değil, piyasadaki diğer tüm bankalara da negatif bir yükümlülük getiren fıkradır. Bir banka, çizgili çeki sokaktan geçen rastgele bir kişiden iktisap edemez; çeki ancak kendi "müşterilerinden" veya "diğer bir bankadan" devralabilir. Aynı şekilde, bankalar çizgili çeki kendi müşterileri veya diğer bankalar dışındaki üçüncü kişiler adına tahsil edemez. Bankaların çekin meşru hamilini teşhis etme yükümlülüğünü ağırlaştıran bu hüküm, senedin kayıt dışı dolaşımını engeller.
2.4. Çifte Özel Çizgi ve Takas Odası İstisnası (m. 804/4)
Kural olarak bir çekin birden fazla özel olarak çizilmesi (örneğin hem X Bankası hem Y Bankası ibarelerinin yer alması) senedin tahsil edilebilirliğini kilitler. Ancak TTK m. 804/4, senedin en fazla iki kez çizilebileceğini ve bu çizgilerden birinin zorunlu olarak "bir takas odası tarafından tahsil edilebilmesi amacı ile" yapılmış olması şartıyla çifte özel çizgiye cevaz vermiştir. Bu, tamamen bankalararası takas odası işleyişine yönelik pratik bir istisnadır.
2.5. Sorumluluk Rejimi ve Tazminat Sınırı (m. 804/5)
Muhatap banka veya ciro zincirindeki diğer bankalar, m. 804/1-4 hükümlerine aykırı davranır (örneğin genel çizgili çeki müşterisi olmayan sıradan bir hamile gişeden nakit öderse), bu kusurlu işlemlerinden dolayı sorumlu olurlar. Ancak kanun koyucu bu sorumluluğa katı bir tavan getirmiştir: Bankanın sorumluluğu "yalnızca çek bedelini aşmamak üzere" sınırlandırılmıştır [1]. Çizgili çekte çizgilerin veya zikredilen banka ticaret unvanının silinmesi TTK m. 803/6 uyarınca hukuken hükümsüz sayıldığından, banka "çizgilerin silindiğini fark etmedim" savunmasına sığınamaz; silinmiş olsa dahi çek çizgili çek vasfını korur ve aykırı ödeme bankanın sınırlı tazmin yükümlülüğünü doğurur [1].
3. Sistematik İlişkiler
- TTK m. 803 (Çizgili Çekin Şekli): Madde 804’te sayılan yaptırımların doğabilmesi için çekin TTK m. 803 uyarınca usulüne uygun çizilmiş olması şarttır. Çizgilerin veya banka unvanının silinmesi m. 803/6 gereğince hükümsüz sayıldığı için, maddi anlamda tahrif edilmiş (çizgisi kazınmış) bir çeki adi çek gibi ödeyen muhatap banka, m. 804/5 kapsamındaki sorumlulukla yüzleşir [1].
- TTK m. 805 (Mahsup Çeki): Çizgili çek ile "hesaba geçirilecektir" kaydı taşıyan mahsup çeki aynı koruma amacına hizmet etse de, çizgili çekte muhatap bankanın veya yetkili bankanın müşterisine nakit ödeme imkânı varken, mahsup çekinde nakit ödeme bütünüyle yasaklanmıştır.
- TTK m. 812 (Sahte veya Tahrif Edilmiş Çekin Ödenmesi): Çekte yapılan tahrifatlarda muhatabın kusursuz sorumluluğunu düzenleyen TTK m. 812 ile m. 804 arasında özel hüküm ilişkisi vardır. Çizgili çekin çizgilerinin silinmesi gibi tahrifat hallerinde, bankanın sorumluluğu genel tahrifat hükümlerinden ziyade TTK m. 804/5 uyarınca "çek bedeli ile sınırlı" özel tazminat rejimine tabi tutulur [1].
- TBK m. 112 vd. / m. 49 vd.: Muhatap bankanın düzenleyene karşı sorumluluğu çek anlaşmasına (vekalet/hizmet akdi karması) ve TBK sözleşmeye aykırılık hükümlerine dayanırken, meşru hamile karşı sorumluluğu kanundan doğan özel haksız fiil sorumluluğu niteliğindedir.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, bankaların çizgili çeklere ilişkin ödeme yasaklarını ihlal etmeleri hâlinde kusursuz sayılamayacakları açıktır. Yargıtay kararlarında vurgulanan temel ilkeler şunlardır:
- İnceleme Yükümlülüğünün Ağırlığı: Çekin ön yüzünde yer alan paralel çizgilerin gözden kaçırılması veya kazıntı/silinti suretiyle bu çizgilerin yok edilmiş olmasının banka memurunca tespit edilememesi, bankanın TTK m. 18/2 anlamındaki basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğünün ağır ihlali sayılmaktadır.
- Tazminatın Tavanı (Maksimum Sınır): Yargıtay, TTK m. 804/5'teki "çek bedelini aşmamak üzere" ifadesini dar yorumlamaktadır. Hak sahibi, çekin yanlış kişiye ödenmesi nedeniyle uğradığı kâr kaybı (yoksun kalınan kâr) veya diğer munzam zararları TTK m. 804/5 kapsamında muhatap bankadan talep edemez; bankanın zararı karşılama tavanı senet üzerindeki nominal bedel ile kesin olarak sınırlandırılmıştır.
- Müterafik Kusur İndirimi: Eğer çeki elinden rızası hilafına çıkaran düzenleyen veya hamil, çekin muhafazası konusunda (örneğin kasanın kilitlenmemesi, çekin ortada bırakılması gibi) ağır ihmal göstermişse, Yargıtay TBK m. 52 (mülga BK m. 44) uyarınca bankanın sorumlu olacağı tazminat bedelinden müterafik kusur indirimi yapılması gerektiğine hükmetmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Genel Çizgili Çekin Gişeden Ödenmesi):
A A.Ş. tarafından B Ticaret Ltd. Şti. lehine tanzim edilen ve üzerine paralel iki çizgi atılarak genel çizgili hale getirilen çek, B'nin çalışanı C tarafından çalınmıştır. C, şahsen muhatap X Bankası şubesine giderek, bankada hiçbir hesabı olmadığı hâlde çeki ciro edip gişeden nakden tahsil etmiştir.
Hukuki analiz: Muhatap X Bankası, TTK m. 804/1 hükmüne aykırı olarak, senedi bir bankaya veya kendi "müşterisine" değil, sokaktan gelen rastgele bir hamile nakden ödemiştir. Bu işlem açık bir kanuna aykırılık teşkil eder. B Ticaret Ltd. Şti., bankaya karşı açacağı tazminat davasında, TTK m. 804/5 uyarınca çek bedeli tutarındaki zararının tazminini talep edecektir. Banka, "hamil meşru görünüyordu" diyerek sorumluluktan kurtulamaz.
Olay 2 (Özel Çizgili Çekin Başka Bankaca İktisabı):
Düzenleyen, senedin ön yüzüne iki paralel çizgi çekmiş ve arasına "Z Ziraat Bankası" yazmıştır. Senedi haksız yollarla eline geçiren D, bu çeki Y Vakıf Bankası şubesine ibraz etmiş, Y Bankası da kendi müşterisi olan D'nin hesabına bu çeki iktisap etmiştir.
Hukuki analiz: TTK m. 804/2 uyarınca bu çek özel olarak çizilmiştir ve ancak çizgiler arasında unvanı yer alan Z Bankası'na ödenebilir. Y Bankasının çeki iktisap etmesi ve takasa sunması, TTK m. 804/3 ve 804/4 hükümlerine aykırıdır. Meydana gelen zarardan dolayı, özel çizgiyi ihlal ederek işlemi başlatan Y Bankası ve bu durumu takasta fark etmeyip ödeyen muhatap banka, TTK m. 804/5 çerçevesinde çek bedeli tutarınca müştereken sorumlu olurlar.
6. Pratik Uygulama Notları
- İspat Yükü: Çekin hatalı ödendiğini ve m. 804'teki yasakların ihlal edildiğini ileri süren davacı (gerçek hak sahibi veya düzenleyen), senedin tedavüle çıkarken veya sonradan çizgili hâle getirildiğini ispatla mükelleftir. Tahrifat yoluyla silinti yapılmışsa, grafolojik inceleme delili önem taşır [1].
- Zamanaşımı / Süreler: TTK m. 804/5'e dayalı tazminat davası, TTK m. 814'teki kambiyo senetleri zamanaşımından ziyade, taraflar arasındaki hukuki ilişkinin niteliğine (düzenleyen ile muhatap banka arasında çek sözleşmesi bulunması hasebiyle 10 yıllık sözleşme zamanaşımı, hamil ile banka arasında haksız fiil hasebiyle TBK 72'deki 2 ve 10 yıllık zamanaşımı) tabidir.
- Görevli/yetkili mahkeme: Çek hukukundan kaynaklanan ve TTK'da düzenlenen bu uyuşmazlıklar mutlak ticari dava niteliğindedir (TTK m. 4). Bu nedenle görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise genel hükümlere (HMK m. 6 vd.) göre davalı bankanın merkezinin veya işlemi yapan şubesinin bulunduğu yer mahkemesidir.
- Yaygın uygulama hataları: Banka gişe yetkililerinin çekin ön yüzündeki ince paralel çizgileri optik kir, basım hatası veya önemsiz bir işaret sanarak senedi genel hükümlere göre gişeden ödemesi en sık karşılaşılan mesleki kusur (culpa in adfacendo) örneğidir.
7. Eleştirel Değerlendirme
Türk Ticaret Kanunu m. 804 hükmü, doktrinde (Pulaşlı, Öztan, Tekil vb.) güvenlik fonksiyonunu ifa etmesi bakımından olumlu bulunmakla birlikte, bankanın sorumluluğunu "çek bedeli ile" sınırlandıran 5. fıkra şiddetle eleştirilmektedir [1]. Hukuk ve bankacılık dogmatiği açısından, ağır kusuru veya kastı bulunan bir bankanın ödemekle yükümlü olduğu tazminatın tavanının çekin nominal bedeli olarak kanunla önceden belirlenmesi, TBK m. 115 (borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşmaların kesin hükümsüzlüğü) ve tam tazmin ilkesi ile çelişmektedir.
Çizgili çekte yapılan tahrifatlarda (çizgilerin silinmesi gibi), TTK m. 803/6 "silinme hükümsüzdür" diyerek korumayı sağlasa da, muhatap bankanın yalnızca çek bedeli kadar sorumlu tutulması, hak sahibinin uğradığı munzam zararları (örneğin çek bedelini alamadığı için iflas eden bir işletmenin uğradığı devasa ticari zarar) bankaya yansıtmasını kanunen engellemektedir [1]. Doktrindeki hâkim görüş, bankanın ağır kusuru hâlinde bu sınırlamanın uygulanmaması yönünde teleolojik bir yoruma ihtiyaç duyulduğunu savunmakta; aksi takdirde bankaların özen yükümlülüğünü umursamama riskinin doğabileceğine (moral hazard) dikkat çekmektedir.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 804 hükmü, poliçe ve bono sistematiğinden farklı olarak, bir ödeme aracı olan çeke özgü bir güvenlik müessesesi olan "çizgili çek" kurumunun hukuki sonuçlarını ve muhatap banka ile diğer bankaların sorumluluk rejimini düzenlemektedir. Kıymetli evrak hukukunda çizgili çek, çekin yanlışlıkla veya sahtecilik gibi başka nedenlerle yetkisiz birine ödenmesini engelleyerek tedavülünün güvenli hale getirilmesi amacıyla ihdas edilmiştir [1].
TTK m. 803'te şekil ve şartları ortaya konulan "genel" ve "özel" çizginin, ödeme aşamasında muhatap banka ve senedi iktisap eden diğer bankalar açısından ne tür somut yükümlülükler doğurduğu TTK m. 804'te tahdidi olarak sayılmıştır. Bu düzenlemenin temel gayesi (ratio legis), çek bedelinin tahsilat sürecini, kimliği ve hesap kayıtları banka sisteminde belirli olan kişilere (banka müşterilerine) özgüleyerek, anonim nakit ödemelerinin yaratacağı hırsızlık, kaybolma ve haksız tahsilat risklerini minimize etmektir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Genel Olarak Çizilen Çekin Ödenmesi (m. 804/1)
Genel çizgi, çekin ön yüzüne birbirine paralel iki çizgi çekilmesi ve arasına hiçbir ibare veya yalnızca "banka" ibaresi konulmasıyla oluşur (TTK m. 803/3). TTK m. 804/1 gereğince, muhatap banka genel olarak çizilen bir çeki gişeden herhangi bir hamile nakden ödeyemez. Bu çek ancak iki gruptan birine ödenebilir: Birincisi, başka bir bankaya; ikincisi ise bizzat muhatap bankanın kendi "müşterisine". Buradaki "müşteri" kavramı, banka nezdinde daha önceden açılmış bir hesabı bulunan ve kimlik tespiti bankacılık mevzuatı ile Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında yapılmış kişiyi ifade eder. Bu sınırlandırma, yetkisiz hamillerin tespiti açısından kesin bir izlenebilirlik sağlar.
2.2. Özel Olarak Çizilen Çekin Ödenmesi (m. 804/2)
İki paralel çizgi arasına belirli bir bankanın ticaret unvanı yazılmışsa "özel çizgi" söz konusudur. TTK m. 804/2 uyarınca, muhatap banka bu çeki yalnızca çizgiler arasında unvanı yazılı olan bankaya ödeyebilir. Eğer çizgiler arasına unvanı yazılan banka zaten bizzat muhatap banka ise, bu durumda muhatap banka çeki yalnızca kendi müşterisine ödeyebilir. Hükmün ikinci cümlesi, özel çizgi ile yetkilendirilen bankaya, bedelin tahsili işini takas veya vekâlet yoluyla başka bir bankaya bırakma (tevkil) imkânı tanıyarak bankacılık operasyonlarındaki tıkanıklıkları önlemeyi hedeflemiştir.
2.3. Bankaların İktisap ve Tahsil Sınırları (m. 804/3)
Sadece muhatap bankaya değil, piyasadaki diğer tüm bankalara da negatif bir yükümlülük getiren fıkradır. Bir banka, çizgili çeki sokaktan geçen rastgele bir kişiden iktisap edemez; çeki ancak kendi "müşterilerinden" veya "diğer bir bankadan" devralabilir. Aynı şekilde, bankalar çizgili çeki kendi müşterileri veya diğer bankalar dışındaki üçüncü kişiler adına tahsil edemez. Bankaların çekin meşru hamilini teşhis etme yükümlülüğünü ağırlaştıran bu hüküm, senedin kayıt dışı dolaşımını engeller.
2.4. Çifte Özel Çizgi ve Takas Odası İstisnası (m. 804/4)
Kural olarak bir çekin birden fazla özel olarak çizilmesi (örneğin hem X Bankası hem Y Bankası ibarelerinin yer alması) senedin tahsil edilebilirliğini kilitler. Ancak TTK m. 804/4, senedin en fazla iki kez çizilebileceğini ve bu çizgilerden birinin zorunlu olarak "bir takas odası tarafından tahsil edilebilmesi amacı ile" yapılmış olması şartıyla çifte özel çizgiye cevaz vermiştir. Bu, tamamen bankalararası takas odası işleyişine yönelik pratik bir istisnadır.
2.5. Sorumluluk Rejimi ve Tazminat Sınırı (m. 804/5)
Muhatap banka veya ciro zincirindeki diğer bankalar, m. 804/1-4 hükümlerine aykırı davranır (örneğin genel çizgili çeki müşterisi olmayan sıradan bir hamile gişeden nakit öderse), bu kusurlu işlemlerinden dolayı sorumlu olurlar. Ancak kanun koyucu bu sorumluluğa katı bir tavan getirmiştir: Bankanın sorumluluğu "yalnızca çek bedelini aşmamak üzere" sınırlandırılmıştır [1]. Çizgili çekte çizgilerin veya zikredilen banka ticaret unvanının silinmesi TTK m. 803/6 uyarınca hukuken hükümsüz sayıldığından, banka "çizgilerin silindiğini fark etmedim" savunmasına sığınamaz; silinmiş olsa dahi çek çizgili çek vasfını korur ve aykırı ödeme bankanın sınırlı tazmin yükümlülüğünü doğurur [1].
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, bankaların çizgili çeklere ilişkin ödeme yasaklarını ihlal etmeleri hâlinde kusursuz sayılamayacakları açıktır. Yargıtay kararlarında vurgulanan temel ilkeler şunlardır:
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Genel Çizgili Çekin Gişeden Ödenmesi): A A.Ş. tarafından B Ticaret Ltd. Şti. lehine tanzim edilen ve üzerine paralel iki çizgi atılarak genel çizgili hale getirilen çek, B'nin çalışanı C tarafından çalınmıştır. C, şahsen muhatap X Bankası şubesine giderek, bankada hiçbir hesabı olmadığı hâlde çeki ciro edip gişeden nakden tahsil etmiştir. Hukuki analiz: Muhatap X Bankası, TTK m. 804/1 hükmüne aykırı olarak, senedi bir bankaya veya kendi "müşterisine" değil, sokaktan gelen rastgele bir hamile nakden ödemiştir. Bu işlem açık bir kanuna aykırılık teşkil eder. B Ticaret Ltd. Şti., bankaya karşı açacağı tazminat davasında, TTK m. 804/5 uyarınca çek bedeli tutarındaki zararının tazminini talep edecektir. Banka, "hamil meşru görünüyordu" diyerek sorumluluktan kurtulamaz.
Olay 2 (Özel Çizgili Çekin Başka Bankaca İktisabı): Düzenleyen, senedin ön yüzüne iki paralel çizgi çekmiş ve arasına "Z Ziraat Bankası" yazmıştır. Senedi haksız yollarla eline geçiren D, bu çeki Y Vakıf Bankası şubesine ibraz etmiş, Y Bankası da kendi müşterisi olan D'nin hesabına bu çeki iktisap etmiştir. Hukuki analiz: TTK m. 804/2 uyarınca bu çek özel olarak çizilmiştir ve ancak çizgiler arasında unvanı yer alan Z Bankası'na ödenebilir. Y Bankasının çeki iktisap etmesi ve takasa sunması, TTK m. 804/3 ve 804/4 hükümlerine aykırıdır. Meydana gelen zarardan dolayı, özel çizgiyi ihlal ederek işlemi başlatan Y Bankası ve bu durumu takasta fark etmeyip ödeyen muhatap banka, TTK m. 804/5 çerçevesinde çek bedeli tutarınca müştereken sorumlu olurlar.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Türk Ticaret Kanunu m. 804 hükmü, doktrinde (Pulaşlı, Öztan, Tekil vb.) güvenlik fonksiyonunu ifa etmesi bakımından olumlu bulunmakla birlikte, bankanın sorumluluğunu "çek bedeli ile" sınırlandıran 5. fıkra şiddetle eleştirilmektedir [1]. Hukuk ve bankacılık dogmatiği açısından, ağır kusuru veya kastı bulunan bir bankanın ödemekle yükümlü olduğu tazminatın tavanının çekin nominal bedeli olarak kanunla önceden belirlenmesi, TBK m. 115 (borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşmaların kesin hükümsüzlüğü) ve tam tazmin ilkesi ile çelişmektedir.
Çizgili çekte yapılan tahrifatlarda (çizgilerin silinmesi gibi), TTK m. 803/6 "silinme hükümsüzdür" diyerek korumayı sağlasa da, muhatap bankanın yalnızca çek bedeli kadar sorumlu tutulması, hak sahibinin uğradığı munzam zararları (örneğin çek bedelini alamadığı için iflas eden bir işletmenin uğradığı devasa ticari zarar) bankaya yansıtmasını kanunen engellemektedir [1]. Doktrindeki hâkim görüş, bankanın ağır kusuru hâlinde bu sınırlamanın uygulanmaması yönünde teleolojik bir yoruma ihtiyaç duyulduğunu savunmakta; aksi takdirde bankaların özen yükümlülüğünü umursamama riskinin doğabileceğine (moral hazard) dikkat çekmektedir.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.