1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 798 hükmü, “Çekin bir takas odasına ibrazı ödeme için ibraz yerine geçer.” şeklindeki lafzıyla, çek hukukunun en temel müesseselerinden biri olan "ödeme için ibraz" işleminin alternatif ve modern bir yöntemini düzenlemektedir [1]. Çek, hukuki niteliği itibarıyla bir kredi vasıtası değil, bir ödeme vasıtasıdır ve kanunen "görüldüğünde ödenmesi" esastır (TTK m. 795) [1-3]. Bu temel niteliğin uygulamada hızla hayata geçirilebilmesi, ticari dolaşım hızının artırılması ve bankalar arası işlemlerin rasyonelleştirilmesi amacıyla "takas odası" kavramı sisteme entegre edilmiştir.
Kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümler çerçevesinde, çek hamilinin, çekten doğan haklarını (özellikle başvuru haklarını) kullanabilmesi için çeki kanuni ibraz süreleri (TTK m. 796) içerisinde muhatap bankaya sunması mutlak bir şarttır [1, 4]. TTK m. 798/1, geleneksel anlamda çekin fiziken muhatap bankanın şubesine sunulması kuralını genişleterek, takas odasına (uygulamada bankalararası takas ve elektronik ibraz sistemine) yapılan ibrazın, hukuken muhataba yapılmış geçerli bir ibrazla aynı hukuki sonuçları doğuracağını emredici bir şekilde ortaya koymaktadır [1, 5].
Bu norm, sadece bir usul kuralı olmayıp; 5941 sayılı Çek Kanunu'nun (ÇekK) 8. maddesinde düzenlenen "hesaben ödeme ve elektronik ortamda ibraz" mekanizmalarının temel dayanağını oluşturur [6, 7]. Modern ticari hayatta milyonlarca çekin her gün fiziken şubeler arasında dolaşımının fiili imkânsızlığı karşısında, bu hüküm, sistemin kilit taşı görevini görmektedir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Takas Odası
Takas odası, bankaların birbirlerinden olan alacaklı ve borçlu hesaplarının merkezi bir sistem üzerinden mahsuplaştırıldığı, kalan bakiyelerin ödendiği ve çeklerin ibraz işlemlerinin gerçekleştirildiği hukuki ve finansal kurumdur. Türk hukukunda çeklerin elektronik ortamda takas işlemleri, 09.06.2018 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Çek Takas Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik gereğince İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank) tarafından yürütülmektedir [5, 8, 9]. Hamilin çeki kendi bankasına tevdi etmesi ve bu bankanın çeki Takasbank sistemi üzerinden muhatap bankaya elektronik veya fiziki kanallarla sunması, TTK m. 798 anlamında "takas odasına ibraz" teşkil eder.
2.2. Ödeme İçin İbraz Yerine Geçme
"İbraz yerine geçer" ifadesi, takas odasına ibraz anının, çekin ibraz süresini (TTK m. 796 kapsamında 10 gün, 1 ay veya 3 ay) kesen/durduran kurucu yenilik doğuran bir an olduğunu ifade eder [1, 4]. Hamil, çeki doğrudan hesabın bulunduğu muhatap banka şubesine götürmek zorunda kalmaksızın, herhangi bir banka şubesine (kendi bankasına) verdiğinde, bu banka tarafından çeke ait bilgilerin veya görüntünün takas odasına iletilmesi, TTK'da düzenlenen tüm ibraz yükümlülüklerinin (karşılığın sorulması, protesto çekme hakkının doğumu vb.) yerine getirilmiş sayılmasını sağlar [5-7].
3. Sistematik İlişkiler
- TTK m. 796 (İbraz Süreleri) — TTK m. 796, çekin düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün, başka bir yerde ödenecekse 1 ay içinde ibrazını şart koşar [1]. Hamil, ibraz süresinin son gününde çeki takas odasına bildirilmek üzere kendi bankasına verdiğinde, m. 798 gereği süreyi kaçırmamış olur ve müracaat hakları korunur [5].
- 5941 Sayılı Çek Kanunu m. 8/3 (Elektronik İbraz) — Çek Kanunu, TTK m. 798'in uygulanış biçimini teknik olarak düzenler. ÇekK m. 8/3'e göre; çeklerin fiziki olarak ibraz edilmeksizin, sadece çek bilgileri (görüntüsü dahil) üzerinden bankalararası takas odaları aracılığı ile elektronik ortamda muhatap bankaya gönderilerek işlem görmesi, Türk Ticaret Kanunu'nun (eski 710, yeni 798) takas odasına ibrazı hükmündedir [6, 7].
- TTK m. 808/1-c (Başvuru Hakkı İçin Takas Odası Beyanı) — Çek süresinde ibraz edilmiş ve ödenmemişse, ödememe halinin tespiti gerekir. TTK m. 808/1-c uyarınca, "bir takas odasının, çek zamanında teslim edildiği hâlde ödenmediğini tespit eden tarihli bir beyanıyla", hamil protesto çekmeye dahi gerek kalmaksızın müracaat borçlularına (ciranta, düzenleyen vb.) başvurabilir [10, 11]. Takas odasının tespiti, noter protestosuna veya muhatap banka beyanına denk, kurucu bir belgedir [10].
- TTK m. 812 (Sahte veya Tahrif Edilmiş Çekin Ödenmesi) — Çekin takas odası üzerinden elektronik olarak ibraz edilmesi, muhatap bankanın TTK m. 812 kapsamında "sahte veya tahrif edilmiş çeki ödemeden doğan kusursuz sorumluluğunu" ortadan kaldırmaz [12-14]. Elektronik ortamdaki ibraz, imza kontrolünü fiilen zorlaştırsa da, kanuni sorumluluk sistemi muhatap banka üzerindedir [13, 15].
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay uygulaması, TTK m. 798 bağlamında özellikle sahtecilik ve tahrifat durumlarında muhatap bankanın sorumluluğunu sınırlandırmaya çalışan argümanları sert bir şekilde reddetmektedir.
Yerleşik İçtihat İlkesi (Takas Yoluyla Gelen Çekte İmza İncelemesi Sorumluluğu):
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında (Örn: 12.12.2016 T., E. 12087, K. 9466), muhatap bankaların, çekin takas odasından elektronik ortamda (görüntü üzerinden) geldiğini, fiziki senedi görmedikleri için imzanın sahteliğini inceleme imkânlarının olmadığını iddia ederek sorumluluktan kurtulmaya çalışmaları reddedilmektedir [12, 13]. Kararda aynen şu ifadelere yer verilmiştir: "6762 sayılı TTK'nın 724. (Yeni 812) maddesi hükmü gereğince davalı banka sahte imzalı çeki ödemekle davacıya karşı kusursuz sorumlu olup, davaya konu çekin takas yoluyla ödenmiş olması, dolayısı ile davalının imza incelemesi yapamamış olması davalının sorumluluğunu ortadan kaldırmaz." [13, 14].
Yargıtay, TTK m. 798 uyarınca takasa ibrazın, ödeme için ibrazın tüm hukuki sonuçlarını doğuracağını kabul etmekte; ancak takas sisteminin teknik zorluklarının (çek aslını görememe), çek hesabı sahibi (düzenleyen) aleyhine, muhatap bankanın emredici kanuni kusursuz sorumluluğunu daraltacak şekilde yorumlanamayacağına hükmetmektedir [13, 16].
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Elektronik İbraz ve İbraz Süresi):
Hamil (A), 10.05.2023 düzenlenme tarihli ve aynı yerde ödenecek olan bir çeki (ibraz süresi 10 gün), 20.05.2023 tarihinde kendi bankası olan (X) Bankası'nın şubesine teslim etmiştir. (X) Bankası, çeki fiziksel olarak muhatap (Y) Bankası'na ulaştırmamış, yalnızca Takasbank sistemi üzerinden elektronik olarak ibraz etmiştir. (Y) Bankası hesaptaki bakiyenin yetersizliği nedeniyle çeki karşılıksız kılmış ancak çek aslı üzerine "karşılıksızdır" kaşesi, çekin fiziksel transferinden dolayı 22.05.2023 tarihinde vurulmuştur. Keşideci, ibraz süresinin geçirildiğini iddia etmektedir.
Hukuki analiz: TTK m. 798 ve ÇekK m. 8/3 uyarınca çekin Takasbank sistemine elektronik veri olarak girildiği an, ödeme için ibraz yerine geçer [1, 6, 7]. (X) Bankası'nın Takasbank'a 20.05.2023 tarihinde yaptığı elektronik bildirim ibrazı sağlamıştır. İbraz süresi korunmuş olup, keşidecinin sürenin geçtiği yönündeki defi mesnetsizdir.
Olay 2 (Takastan Gelen Sahte Çekte Sorumluluk Dağılımı):
Kötüniyetli (C), düzenleyen (D)'nin imzasını ustaca taklit ederek oluşturduğu sahte bir çeki, (Z) Bankası aracılığıyla takasa koymuştur. Muhatap (M) Bankası, Takasbank ekranına düşen çek görüntüsünü incelemiş, imzanın benzerliğine aldanarak ödemeye onay vermiş ve tutarı (D)'nin hesabından düşmüştür. (D), sonradan hesaptan yapılan kesintiyi fark edip (M) Bankasına başvurmuştur. (M) Bankası, "Çek takas odasından elektronik olarak geldi, aslını görmediğimiz için sahteliği fark edemedik, sorumluluk takasa sunan (Z) Bankasındadır" savunması yapmaktadır.
Hukuki analiz: Yargıtay'ın yerleşik kararları (11. HD. E. 12087, K. 9466) uyarınca, çekin TTK m. 798 kapsamında takas odası vasıtasıyla ibraz edilmiş olması, muhatap bankanın TTK m. 812 bağlamındaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz [12-14]. Bankalar kendi iç ilişkilerinde (Takasbank kuralları m. 14 gereği) rücu mekanizmalarını [17] çalıştırabilirlerse de, hesap sahibi (D)'ye karşı birinci derecede ve kusursuz sorumlu olan muhatap (M) Bankasıdır.
6. Pratik Uygulama Notları
- İspat yükü: İbrazın süresinde yapılıp yapılmadığına dair ispat yükü, çeke dayalı takip yapan alacaklı/hamile aittir. Takas odasına ibraz yapılmışsa, ibrazın süresinde olduğunu gösteren Takasbank dökümleri veya takas odasının tarihli beyanı [11], kesin bir ispat vasıtasıdır (TTK m. 808/1-c) [10, 11].
- Zamanaşımı / Süreler: Takasa ibraz, TTK m. 796'da düzenlenen 10 günlük, 1 aylık veya 3 aylık sürelerin içinde yapılmalıdır. İbraz sürelerinin tatil günlerine rastlaması halinde süre, takip eden ilk iş gününe kadar uzar (TTK m. 816) [18, 19].
- Görevli/yetkili mahkeme: Çekin karşılıksız çıkması ve takas odası üzerinden yapılan ibraz uyuşmazlıklarında (örneğin sahte çek nedeniyle açılacak menfi tespit veya istirdat davalarında), görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir.
- Yaygın uygulama hataları: Uygulamada, takastan gelen çeklerde muhatap banka tarafından ciro silsilesinin yeterince kontrol edilmemesi büyük bir hatadır. Her ne kadar Takasbank sistemi kuralları ciro kontrolünü çeki takasa alan bankaya bıraksa da [17], muhatap bankanın TTK m. 812 anlamındaki katı sorumluluğu nedeniyle ihtilaflarda hesap sahibine karşı doğrudan muhatap tutuldukları unutulmamalıdır [13, 16].
7. Eleştirel Değerlendirme
Türk Ticaret Kanunu'nun 798. maddesi ve buna entegre edilen Çek Kanunu m. 8 düzenlemesi, bankacılık ve ticaret hayatının hızını artırma noktasında şüphesiz başarılı ve çağdaş bir yapı kurmuştur. Ancak bu sistemin en zayıf halkası, muhatap bankaların sorumluluk rejimi ile fiziki imkânsızlıklar arasındaki doktriner çatışmadır.
TTK m. 812, sahte veya tahrif edilmiş çeki ödeyen muhatap bankaya kusursuz bir sorumluluk (veya oldukça ağırlaştırılmış özen yükümlülüğü) yüklemektedir [14, 20]. Oysa Takasbank sistemi aracılığıyla (elektronik takasla) ibraz edilen çeklerde, muhatap banka senedin ıslak imzasını, kâğıt dokusunu, kaşe basısını fiziken tetkik edememekte, sadece taranmış bir görüntü üzerinden (çoğu zaman siyah-beyaz veya düşük çözünürlüklü dijital veriyle) imza teyidi yapmak zorunda kalmaktadır [13, 17].
Doktrinde ve bankacılık hukukunda haklı olarak eleştirilen husus; mevzuatın, bankaları görmedikleri, dokunamadıkları bir senedin sahteliğinden dolayı mutlak şekilde sorumlu tutmasıdır [13, 16]. Takasbank'ın "Çek Takası, Takas, Mutabakat ve Risk Yönetimi Sistem Kuralları" m. 14 ile sahtelik ve tahrifat denetimi çeki takasa alan bankaya verilmiş olsa da [17]; yargı organları iç ilişkideki bu kuralı üçüncü kişi (düzenleyen) yönünden bağlayıcı görmemekte ve doğrudan muhatap bankayı mahkûm etmektedir [12, 13].
Bu çatışmanın giderilmesi adına, de lege ferenda (olması gereken hukuk) bakımından, elektronik takastan geçen çekler yönünden TTK m. 812'deki sorumluluk rejiminde, muhatap banka ile çeki fiziken teslim alan ibraz bankası arasında bir "müteselsil sorumluluk" veya "birincil/ikincil sorumluluk" mekanizması yasal zemine oturtulmalıdır. Aksi halde, sistemdeki teknolojik entegrasyonun faturası bütünüyle muhatap bankaların üzerine yıkılmaya devam edecektir. Modern ödeme sistemlerinde karekodlu çek uygulaması (ÇekK m. 3/10) [21, 22] bu sorunu minimize etmeye yönelik bir adım olsa da, ıslak imza sahteciliği bağlamındaki yapısal sorun TTK m. 798 ve 812'nin mevcut senkronizasyonunda hala ciddi bir çatlak olarak durmaktadır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 798 hükmü, “Çekin bir takas odasına ibrazı ödeme için ibraz yerine geçer.” şeklindeki lafzıyla, çek hukukunun en temel müesseselerinden biri olan "ödeme için ibraz" işleminin alternatif ve modern bir yöntemini düzenlemektedir [1]. Çek, hukuki niteliği itibarıyla bir kredi vasıtası değil, bir ödeme vasıtasıdır ve kanunen "görüldüğünde ödenmesi" esastır (TTK m. 795) [1-3]. Bu temel niteliğin uygulamada hızla hayata geçirilebilmesi, ticari dolaşım hızının artırılması ve bankalar arası işlemlerin rasyonelleştirilmesi amacıyla "takas odası" kavramı sisteme entegre edilmiştir.
Kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümler çerçevesinde, çek hamilinin, çekten doğan haklarını (özellikle başvuru haklarını) kullanabilmesi için çeki kanuni ibraz süreleri (TTK m. 796) içerisinde muhatap bankaya sunması mutlak bir şarttır [1, 4]. TTK m. 798/1, geleneksel anlamda çekin fiziken muhatap bankanın şubesine sunulması kuralını genişleterek, takas odasına (uygulamada bankalararası takas ve elektronik ibraz sistemine) yapılan ibrazın, hukuken muhataba yapılmış geçerli bir ibrazla aynı hukuki sonuçları doğuracağını emredici bir şekilde ortaya koymaktadır [1, 5].
Bu norm, sadece bir usul kuralı olmayıp; 5941 sayılı Çek Kanunu'nun (ÇekK) 8. maddesinde düzenlenen "hesaben ödeme ve elektronik ortamda ibraz" mekanizmalarının temel dayanağını oluşturur [6, 7]. Modern ticari hayatta milyonlarca çekin her gün fiziken şubeler arasında dolaşımının fiili imkânsızlığı karşısında, bu hüküm, sistemin kilit taşı görevini görmektedir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Takas Odası
Takas odası, bankaların birbirlerinden olan alacaklı ve borçlu hesaplarının merkezi bir sistem üzerinden mahsuplaştırıldığı, kalan bakiyelerin ödendiği ve çeklerin ibraz işlemlerinin gerçekleştirildiği hukuki ve finansal kurumdur. Türk hukukunda çeklerin elektronik ortamda takas işlemleri, 09.06.2018 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Çek Takas Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik gereğince İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank) tarafından yürütülmektedir [5, 8, 9]. Hamilin çeki kendi bankasına tevdi etmesi ve bu bankanın çeki Takasbank sistemi üzerinden muhatap bankaya elektronik veya fiziki kanallarla sunması, TTK m. 798 anlamında "takas odasına ibraz" teşkil eder.
2.2. Ödeme İçin İbraz Yerine Geçme
"İbraz yerine geçer" ifadesi, takas odasına ibraz anının, çekin ibraz süresini (TTK m. 796 kapsamında 10 gün, 1 ay veya 3 ay) kesen/durduran kurucu yenilik doğuran bir an olduğunu ifade eder [1, 4]. Hamil, çeki doğrudan hesabın bulunduğu muhatap banka şubesine götürmek zorunda kalmaksızın, herhangi bir banka şubesine (kendi bankasına) verdiğinde, bu banka tarafından çeke ait bilgilerin veya görüntünün takas odasına iletilmesi, TTK'da düzenlenen tüm ibraz yükümlülüklerinin (karşılığın sorulması, protesto çekme hakkının doğumu vb.) yerine getirilmiş sayılmasını sağlar [5-7].
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay uygulaması, TTK m. 798 bağlamında özellikle sahtecilik ve tahrifat durumlarında muhatap bankanın sorumluluğunu sınırlandırmaya çalışan argümanları sert bir şekilde reddetmektedir.
Yerleşik İçtihat İlkesi (Takas Yoluyla Gelen Çekte İmza İncelemesi Sorumluluğu):
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında (Örn: 12.12.2016 T., E. 12087, K. 9466), muhatap bankaların, çekin takas odasından elektronik ortamda (görüntü üzerinden) geldiğini, fiziki senedi görmedikleri için imzanın sahteliğini inceleme imkânlarının olmadığını iddia ederek sorumluluktan kurtulmaya çalışmaları reddedilmektedir [12, 13]. Kararda aynen şu ifadelere yer verilmiştir: "6762 sayılı TTK'nın 724. (Yeni 812) maddesi hükmü gereğince davalı banka sahte imzalı çeki ödemekle davacıya karşı kusursuz sorumlu olup, davaya konu çekin takas yoluyla ödenmiş olması, dolayısı ile davalının imza incelemesi yapamamış olması davalının sorumluluğunu ortadan kaldırmaz." [13, 14].
Yargıtay, TTK m. 798 uyarınca takasa ibrazın, ödeme için ibrazın tüm hukuki sonuçlarını doğuracağını kabul etmekte; ancak takas sisteminin teknik zorluklarının (çek aslını görememe), çek hesabı sahibi (düzenleyen) aleyhine, muhatap bankanın emredici kanuni kusursuz sorumluluğunu daraltacak şekilde yorumlanamayacağına hükmetmektedir [13, 16].
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Elektronik İbraz ve İbraz Süresi): Hamil (A), 10.05.2023 düzenlenme tarihli ve aynı yerde ödenecek olan bir çeki (ibraz süresi 10 gün), 20.05.2023 tarihinde kendi bankası olan (X) Bankası'nın şubesine teslim etmiştir. (X) Bankası, çeki fiziksel olarak muhatap (Y) Bankası'na ulaştırmamış, yalnızca Takasbank sistemi üzerinden elektronik olarak ibraz etmiştir. (Y) Bankası hesaptaki bakiyenin yetersizliği nedeniyle çeki karşılıksız kılmış ancak çek aslı üzerine "karşılıksızdır" kaşesi, çekin fiziksel transferinden dolayı 22.05.2023 tarihinde vurulmuştur. Keşideci, ibraz süresinin geçirildiğini iddia etmektedir. Hukuki analiz: TTK m. 798 ve ÇekK m. 8/3 uyarınca çekin Takasbank sistemine elektronik veri olarak girildiği an, ödeme için ibraz yerine geçer [1, 6, 7]. (X) Bankası'nın Takasbank'a 20.05.2023 tarihinde yaptığı elektronik bildirim ibrazı sağlamıştır. İbraz süresi korunmuş olup, keşidecinin sürenin geçtiği yönündeki defi mesnetsizdir.
Olay 2 (Takastan Gelen Sahte Çekte Sorumluluk Dağılımı): Kötüniyetli (C), düzenleyen (D)'nin imzasını ustaca taklit ederek oluşturduğu sahte bir çeki, (Z) Bankası aracılığıyla takasa koymuştur. Muhatap (M) Bankası, Takasbank ekranına düşen çek görüntüsünü incelemiş, imzanın benzerliğine aldanarak ödemeye onay vermiş ve tutarı (D)'nin hesabından düşmüştür. (D), sonradan hesaptan yapılan kesintiyi fark edip (M) Bankasına başvurmuştur. (M) Bankası, "Çek takas odasından elektronik olarak geldi, aslını görmediğimiz için sahteliği fark edemedik, sorumluluk takasa sunan (Z) Bankasındadır" savunması yapmaktadır. Hukuki analiz: Yargıtay'ın yerleşik kararları (11. HD. E. 12087, K. 9466) uyarınca, çekin TTK m. 798 kapsamında takas odası vasıtasıyla ibraz edilmiş olması, muhatap bankanın TTK m. 812 bağlamındaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz [12-14]. Bankalar kendi iç ilişkilerinde (Takasbank kuralları m. 14 gereği) rücu mekanizmalarını [17] çalıştırabilirlerse de, hesap sahibi (D)'ye karşı birinci derecede ve kusursuz sorumlu olan muhatap (M) Bankasıdır.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Türk Ticaret Kanunu'nun 798. maddesi ve buna entegre edilen Çek Kanunu m. 8 düzenlemesi, bankacılık ve ticaret hayatının hızını artırma noktasında şüphesiz başarılı ve çağdaş bir yapı kurmuştur. Ancak bu sistemin en zayıf halkası, muhatap bankaların sorumluluk rejimi ile fiziki imkânsızlıklar arasındaki doktriner çatışmadır.
TTK m. 812, sahte veya tahrif edilmiş çeki ödeyen muhatap bankaya kusursuz bir sorumluluk (veya oldukça ağırlaştırılmış özen yükümlülüğü) yüklemektedir [14, 20]. Oysa Takasbank sistemi aracılığıyla (elektronik takasla) ibraz edilen çeklerde, muhatap banka senedin ıslak imzasını, kâğıt dokusunu, kaşe basısını fiziken tetkik edememekte, sadece taranmış bir görüntü üzerinden (çoğu zaman siyah-beyaz veya düşük çözünürlüklü dijital veriyle) imza teyidi yapmak zorunda kalmaktadır [13, 17].
Doktrinde ve bankacılık hukukunda haklı olarak eleştirilen husus; mevzuatın, bankaları görmedikleri, dokunamadıkları bir senedin sahteliğinden dolayı mutlak şekilde sorumlu tutmasıdır [13, 16]. Takasbank'ın "Çek Takası, Takas, Mutabakat ve Risk Yönetimi Sistem Kuralları" m. 14 ile sahtelik ve tahrifat denetimi çeki takasa alan bankaya verilmiş olsa da [17]; yargı organları iç ilişkideki bu kuralı üçüncü kişi (düzenleyen) yönünden bağlayıcı görmemekte ve doğrudan muhatap bankayı mahkûm etmektedir [12, 13].
Bu çatışmanın giderilmesi adına, de lege ferenda (olması gereken hukuk) bakımından, elektronik takastan geçen çekler yönünden TTK m. 812'deki sorumluluk rejiminde, muhatap banka ile çeki fiziken teslim alan ibraz bankası arasında bir "müteselsil sorumluluk" veya "birincil/ikincil sorumluluk" mekanizması yasal zemine oturtulmalıdır. Aksi halde, sistemdeki teknolojik entegrasyonun faturası bütünüyle muhatap bankaların üzerine yıkılmaya devam edecektir. Modern ödeme sistemlerinde karekodlu çek uygulaması (ÇekK m. 3/10) [21, 22] bu sorunu minimize etmeye yönelik bir adım olsa da, ıslak imza sahteciliği bağlamındaki yapısal sorun TTK m. 798 ve 812'nin mevcut senkronizasyonunda hala ciddi bir çatlak olarak durmaktadır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.