RESMİ METİN

C) Süre ler 1. Tatil günleri


Madde 752 - (1) Vadesi pazara veya diğer bir resmî tatil gününe rastlayan poliçenin ödenmesi, ancak tatili izleyen ilk iş günü istenebilir. Poliçeye ilişkin diğer bütün işlemler, özellikle kabul için ibraz ve protesto işlemleri de tati lde yapılmayıp ancak bir iş gününde yapılabilir. (2) Bu işlemlerden birinin, son günü pazara veya başka bir resmî tatil gününe rastlayan bir süre içinde yapılması gerektiği takdirde, bu süre onu izleyen ilk iş gününe kadar uzar. Aradaki tatil günleri süre hesabına dâhildir.


AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) Kıymetli Evrak Hukuku başlıklı dördüncü kitabının poliçeye ilişkin kısmında yer alan 752. maddesi, kambiyo senetlerinde sürelerin hesaplanması ve tatil günlerinin vadeye etkisini düzenleyen temel bir usul ve esas kuralıdır. Kambiyo senetleri hukuku, şekilciliğin (katı biçimsellik) ve sürelerin son derece kesin olduğu bir alandır. İbraz, protesto ve müracaat haklarının kullanılması gibi işlemler, hak düşürücü nitelikteki çok kısa sürelere bağlanmıştır. Bu denli katı süre rejiminin uygulandığı bir alanda, vade gününün veya hak arama süresinin son gününün resmi tatillere denk gelmesi durumunda, alacaklının (hamilin) ve borçlunun hukuki durumunun korunması amacıyla TTK m. 752 hükmü sevk edilmiştir.

Bu madde, yalnızca poliçeler için değil, TTK m. 778/1-i yollamasıyla bonolar ve TTK m. 818/1-s yollamasıyla çekler hakkında da uygulanma kabiliyetine sahip evrensel bir kambiyo hukuku prensibini teşkil etmektedir. Kuralın temel rasyosu, "imkânsızlığın hak kaybına yol açmaması" ilkesidir. Resmi kurumların (noterler, icra daireleri, mahkemeler) ve ödeme mercilerinin (bankalar) kapalı olduğu günlerde, kambiyo senedi lehtarından veya hamilinden işlem yapmasını beklemek hukuken ve fiilen mümkün olmadığından, kanun koyucu süreleri tatili izleyen ilk iş gününe uzatarak hakkaniyeti sağlamıştır [1, 2].

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Vade Günü ile Ödeme Gününün Farklılaşması

Poliçe ve bonolarda "vade günü" (muacceliyet anı), senedin üzerinde yazılı olan tarihtir. Ancak TTK m. 752/1 uyarınca, senedin vadesi pazara veya diğer bir resmi tatil gününe rastlarsa, senedin ödenmesi ancak tatili izleyen ilk iş günü istenebilir [3-5]. Kambiyo senetleri hukukunda doktrinde sıkça vurgulandığı üzere, vade günü ile ödeme günü kural olarak aynı gün olmakla birlikte, vadenin tatil gününe gelmesi halinde bu iki kavram birbirinden ayrışır ve "ödeme günü", vadenin rastladığı tatili takip eden ilk iş günü olarak saptanır [3, 6, 7].

2.2. Kambiyo İşlemlerinin Yalnızca İş Günlerinde Yapılabilmesi

Maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesi, poliçeye ilişkin "diğer bütün işlemlerin" (özellikle kabul için ibraz ve protesto işlemleri) tatil günlerinde yapılamayacağını amirdir [2]. İbraz, senedin fiziken veya takas odası aracılığıyla ödeme veya kabul merciine sunulmasıdır. Ödememe veya kabul etmeme protestosu ise 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 105 uyarınca noterler vasıtasıyla düzenlenen resmi bir tevsik işlemidir. Tatil günlerinde noterlerin ve muhatap bankaların kapalı olması fiili gerçeği, hukuki bir kural olarak TTK m. 752'de vücut bulmuştur.

2.3. Sürelerin Son Gününün Tatil Gününe Rastlaması

Maddenin ikinci fıkrası, birden fazla günü kapsayan süreler (örneğin 10 günlük ibraz süresi veya 2 iş günlük protesto süresi) için düzenlenmiştir. Eğer kanunla tayin edilen bir sürenin son günü pazara veya bir resmi tatil gününe denk gelirse, bu süre, tatili izleyen ilk iş gününün mesai bitimine kadar uzar [1, 8].

2.4. Aradaki Tatil Günlerinin Süre Hesabına Dâhil Edilmesi

Madde 752/2'nin en kritik unsurlarından biri "Aradaki tatil günleri süre hesabına dâhildir" ibaresidir [1, 8]. Kambiyo hukukunda süreler (örneğin çeklerdeki 10 günlük, 1 aylık ibraz süreleri) "iş günü" üzerinden değil, "takvim günü" üzerinden hesaplanır [8]. Ancak sürenin sonu tatile denk gelirse uzama gerçekleşir. Sürenin ortasına denk gelen tatiller (örneğin bayram tatilleri, hafta sonları) sayıma dâhildir. Bu durum, özellikle uzun süreli resmi tatillerde (örneğin 9 günlük bayram tatilleri) sürenin hızla tükenmesine neden olmakta, ibraz için sadece tatil dönüşündeki ilk iş gününün kalması gibi pratik sonuçlar doğurmaktadır.

3. Sistematik İlişkiler

  • TTK m. 714 (Ödememe Protestosu): TTK m. 714 uyarınca ödememe protestosunun, ödeme gününü izleyen iki "iş günü" içinde çekilmesi zorunludur [9]. TTK m. 752 ile birlikte okunduğunda, vade tatil gününe gelirse ödeme günü ilk iş günü olur; protesto süresi de bu "yeni ödeme gününü" izleyen iki iş günü olarak hesaplanır [6, 10].
  • TTK m. 796 ve m. 816 (Çekte İbraz Süreleri ve Tatil Günleri): Çeklere ilişkin ibraz sürelerinde TTK m. 816 doğrudan 752. madde ile paralel bir hüküm içerir. Çeke ilişkin işlemlerin kanunla belirli süresinin son günü tatil gününe rastlarsa, süre onu izleyen ilk iş gününü kapsayacak kadar uzar [11, 12].
  • TBK m. 93 (İfa Zamanı): Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri uyarınca borcun ifa günü veya ifa süresinin son günü resmi tatile rastlarsa, ifa tatili izleyen ilk iş günü gerçekleştirilir. TTK m. 752, kıymetli evrakın teknik ve katı özellikleri gözetilerek, bu borçlar hukuku kuralının kambiyo senetleri rejimine uyarlanmış, özel ve emredici lex specialis yansımasıdır.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin istikrar kazanmış içtihatlarında, vade ve protesto sürelerinin hesaplanmasında TTK m. 752 (eski TTK m. 664) sıkı bir şekilde re'sen denetlenmektedir. Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takiplerde, müracaat borçlularına gidilebilmesi için süresinde protesto çekilmesi şekli bir geçerlilik şartıdır.

Emsal Karar Özeti: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 15.12.2009 tarih, E. 16568 / K. 25148 sayılı kararında bu hesaplamanın nasıl yapılacağını adım adım göstermiştir. Olayda senedin vadesi 26.10.2008 Pazar günüdür. Yargıtay, ödeme gününün bu tatili izleyen ilk iş günü olan 27.10.2008 Pazartesi olduğuna hükmetmiştir. Kanun gereği protestonun, ödeme gününü izleyen iki iş günü içinde çekilmesi zorunludur. Birinci iş günü 28.10.2008 Salı; ikinci iş günü ise 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı resmi tatiline rastlamıştır. Yargıtay, sürenin son günü 29 Ekim resmi tatili olduğu için, sürenin bunu izleyen ilk iş günü olan 30.10.2008 Perşembe gününe uzadığını ve bu tarihte çekilen protestonun yasal süresinde olduğunu içtihat etmiştir [10].

Bu karar, TTK m. 752'nin hem birinci fıkrasının (vadenin tatile gelmesi) hem de ikinci fıkrasının (sürenin son gününün tatile gelmesi) aynı somut olayda ardışık olarak nasıl uygulandığını göstermesi bakımından son derece kıymetlidir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (Protesto Süresinin Hesaplanması): Ahmet, lehtarı olduğu bonoyu ciro yoluyla Mehmet'e devretmiştir. Bononun vadesi 1 Mayıs Emek ve Dayanışma Günü olan Çarşamba gününe denk gelmektedir. Borçlu ifadan kaçınmaktadır. Hamil Mehmet, ciranta Ahmet'e başvurabilmek için protesto işlemini hangi gün mesai bitimine kadar tamamlamalıdır? Hukuki analiz: TTK m. 752/1 uyarınca vadenin resmi tatil gününe rastlaması nedeniyle ödeme günü 2 Mayıs Perşembe'dir. TTK m. 714 uyarınca ödememe protestosunun ödeme gününü takip eden iki iş günü içinde çekilmesi zorunludur. Birinci iş günü 3 Mayıs Cuma, ikinci iş günü araya giren hafta sonu tatili atlanarak 6 Mayıs Pazartesi olacaktır. Hamil Mehmet, protesto işlemini en geç 6 Mayıs Pazartesi günü mesai bitimine kadar noter aracılığıyla gerçekleştirmelidir.

Olay 2 (Çekte İbraz Süresi ve Bayram Tatili): İstanbul'da keşide edilen ve İstanbul'daki bir muhatap banka şubesine ödenecek olan bir çekin keşide tarihi 5 Nisan'dır. 10 günlük kanuni ibraz süresi içerisindeki 9 Nisan-14 Nisan tarihleri arası (6 gün) 9 günlük idari bayram tatiline denk gelmektedir. 15 Nisan tarihi Pazartesi günüdür. İbraz süresi ne zaman sona erer? Hukuki analiz: İbraz süresi, düzenlenme tarihini takip eden günden başlar (TTK m. 796/3, m. 817/1) [12, 13]. Süre 6 Nisan'da işlemeye başlar. TTK m. 752/2 ve m. 816/2 uyarınca aradaki tatil günleri süre hesabına dâhildir [1, 11]. Bu nedenle 10 günlük takvim süresi 15 Nisan Pazartesi günü sona erecektir. Eğer 15 Nisan da resmi tatile denk gelseydi süre 16 Nisan Salı gününe uzayacaktı. Ancak 15 Nisan iş günü olduğundan, aradaki uzun tatil günleri süreyi durdurmaz. Hamilin çeki en geç 15 Nisan Pazartesi günü mesai bitimine kadar ibraz etmesi zorunludur.

6. Pratik Uygulama Notları

  • İspat Yükü: Sürelerin resmi tatil sebebiyle uzadığı hallerde (özellikle yerel tatiller veya idari izinler gündeme geldiğinde), işlemin süresinde yapıldığının ispat yükü senedi elinde bulunduran (ibraz veya protesto eden) yetkili hamile aittir.
  • Zamanaşımı / Süreler: TTK m. 752 uyarınca uzayan ibraz veya protesto süreleri, aynı zamanda kambiyo senetlerinde zamanaşımı sürelerinin de başlangıcını etkiler. Zira TTK m. 749 ve m. 814 uyarınca müracaat borçlularına karşı zamanaşımı, süresinde çekilen protesto tarihinden veya (gidersiz kaydı varsa) ibraz süresinin/vadenin bitiminden itibaren başlar [14, 15]. Bu süreler uzadığında zamanaşımı başlangıcı da yasal olarak ötelenmiş olur.
  • Görevli/Yetkili Mahkeme: Kambiyo senetlerinde sürelerin (vade, ibraz, protesto) geçirilip geçirilmediği icra müdürü tarafından kambiyo takibinde re'sen incelenir (İİK m. 167/2). Sürelerin yanlış hesaplanması nedeniyle şikâyet başvurusu İcra Mahkemesi'ne; TTK m. 732 uyarınca zamanaşımına uğramış senede dayalı olarak açılacak sebepsiz zenginleşme davası ise Asliye Ticaret Mahkemesi'ne yapılır [16, 17].
  • Yaygın Uygulama Hataları: Doktrin ve uygulamada en çok karşılaşılan hata, "iki iş günü" olan protesto süresini hesaplarken "iki takvim günü" sangısına düşülmesi veya aradaki tatil günlerinin süreleri keseceği / durduracağı yanılgısıdır. Süreler kesilmez, işlemeye devam eder; yalnızca sürenin "son günü" tatile rastlarsa bir sonraki iş gününe sarkma durumu oluşur. Diğer bir uygulama hatası da, Cumartesi günlerinin "resmi tatil" olup olmadığı hususundadır. Bankacılık ve noterlik mevzuatına göre Cumartesi günleri de işlem yapılamadığından (özel nöbetçi noter uygulamaları hariç), süreler bakımından pazar ve genel tatillerle aynı hukuki sonucu doğuracak şekilde değerlendirilir [18, 19].

7. Eleştirel Değerlendirme

Türk ticaret hukuku doktrininde TTK m. 752 düzenlemesi genel olarak ticari hayatın gereksinimlerine uygun bulunmakla birlikte, bazı hususlarda eleştirilmektedir. Reha Poroy ve Ünal Tekinalp, kambiyo senetlerindeki sürelerin katı niteliğine dikkat çekerek tatil günlerinin "süre hesabına dâhil edilmesi" kuralının, uzun dini ve milli bayram tatillerinde hamili ciddi şekilde mağdur edebileceğini işaret etmiştir. Zira 10 günlük bir ibraz süresinin 9 gününün resmi tatile denk gelmesi halinde, hamilin işlem yapabilmek için yalnızca tek bir iş günü kalmaktadır.

Öte yandan, "Cumartesi" günü sorunu doktrinde (Fırat Öztan, Mehmet Bahtiyar gibi yazarlarca) ve Noterler Birliği uygulamalarında uzun yıllar tartışılmıştır. 1981 tarihli Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun m. 3/A fıkrasına göre hafta tatili kural olarak Pazar günüdür ve Cumartesi günleri kanunen tam gün tatil olarak tanımlanmamıştır [18]. Ne var ki, 657 sayılı Kanun gereği memurların hafta sonu çalışmaması ve bankaların kapalı olması sebebiyle, protesto ve ibrazın Cumartesi günü yapılabilmesi fiilen imkansızdır. Uygulamada ve Yargıtay kararlarında, bu fiili imkansızlık hakkaniyet çerçevesinde yorumlanmış ve Cumartesi gününe denk gelen vade ve süre sonları da TTK m. 752 korumasına alınarak Pazartesi gününe (veya ilk iş gününe) uzatılmış kabul edilmektedir [19]. Doktriner görüşler, bu fiili durumun yasal bir düzenlemeyle (lafzi olarak "Cumartesi ve Pazar" veya "iş günü olmayan günler" şeklinde) daha net bir zemine oturtulmasının, kambiyo hukukunun "belirlilik ve şekli katılık" ilkesiyle daha uyumlu olacağı yönündedir.


Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.