1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 589. maddesi, limited şirketlerde esas sözleşmenin (şirket sözleşmesinin) değiştirilmesine ilişkin genel kuralı ve uygulanacak yetersayıyı düzenlemektedir. Limited şirketler, şahıs şirketi ile sermaye şirketi unsurlarını bünyesinde barındıran karma nitelikli ticaret şirketleridir. Şirket sözleşmesi, ortaklığın anayasası niteliğinde olup, ortakların hak ve yükümlülüklerini, şirket organlarının işleyişini ve üçüncü kişilerle olan ilişkilerin temel çerçevesini çizer. Bu itibarla, şirket sözleşmesinin değiştirilmesi, sıradan bir genel kurul kararından farklı olarak, ortaklık yapısına ve ortakların müktesep haklarına doğrudan etki eden kurucu bir işlemdir.
TTK m. 589 hükmü, mülga 6762 sayılı eTK m. 513 hükmünün kısmen güncellenmiş halidir. Maddenin birinci fıkrası, şirket sözleşmesi değişikliklerinde kural olarak esas sermayenin üçte ikisini temsil eden ortakların olumlu oyunun aranacağını hükme bağlarken; hemen ardından TTK m. 621 hükmünü saklı tutarak, "önemli kararlar" kategorisine giren spesifik değişiklikler için farklı bir nisap rejiminin devreye gireceğini belirtmektedir. Maddenin ikinci fıkrası ise, alınan her esas sözleşme değişikliği kararının ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edileceğini emrederek, tescilin kurucu (ve üçüncü kişilere karşı açıklayıcı) etkisine vurgu yapmaktadır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. "Aksi Şirket Sözleşmesinde Öngörülmediği Takdirde" İbaresi ve Nisabın Değiştirilebilirliği
Maddenin girişinde yer alan bu ifade, kanun koyucunun şirket sözleşmesi değişiklikleri için öngördüğü 2/3'lük yetersayının emredici olmadığını, yedek (tamamlayıcı/düzenleyici) hukuk kuralı niteliğinde olduğunu göstermektedir. Ancak bu serbestinin sınırları doktrinde tartışmalıdır. Kural olarak, ortaklar kuruluş aşamasında veya sonradan yapacakları bir değişiklikle bu oranı ağırlaştırabilirler (örneğin %80 veya oybirliği arayabilirler). Nisabın hafifletilmesi (örneğin salt çoğunluğa indirilmesi) ise şirketler hukukunun temel prensipleri ve azınlığın korunması ilkesi karşısında son derece sınırlı bir alanda kabul görebilir. Zira TTK m. 621/2 uyarınca, kanunda belli kararların alınabilmesi için ağırlaştırılmış nisap aranıyorsa, bu nisabı daha da ağırlaştıracak hükümler ancak o ağır nisapla kabul edilebilir. Esas sözleşme değişikliği gibi temel bir konunun basit çoğunluğa indirilmesi, azınlık ortakların ortaklık anayasası üzerindeki söz hakkını fiilen ortadan kaldıracağından, TMK m. 2 (dürüstlük kuralı) ve hakkın kötüye kullanılması yasağı denetimine tabi olacaktır.
2.2. "Esas Sermayenin Üçte İkisini Temsil Eden Ortakların Kararı" (Karma Yetersayı Sistemi)
Madde metninde salt bir "toplantı" veya "karar" nisabından ayrı ayrı bahsedilmemiştir. Doktrinde Ersin Çamoğlu ve diğer önde gelen yazarların haklı olarak işaret ettiği üzere, TTK m. 589'da öngörülen yetersayı hem toplantı hem de karar yetersayısını tek potada eriten bir "karma yetersayıdır".
Kararın alınabilmesi için, toplantıya katılanların sayısına veya oylarına bakılmaksızın, tüm şirket esas sermayesinin (toplam sermayenin) en az 2/3'ünü temsil eden ortakların olumlu oyu gereklidir. Çekimser oylar veya toplantıya katılmayan ortakların payları, fiilen "ret" oyu niteliği taşır. Bu son derece ağır bir nisaptır; zira toplantıda hazır bulunanların değil, tüm sermayenin 2/3'ü aranmaktadır.
2.3. "621. Madde Hükmü Saklıdır" İbaresi
TTK m. 589, genel değişiklikler için uygulanırken, TTK m. 621'de sınırlı sayma (numerus clausus) ilkesiyle sayılan "Önemli Kararlar" için özel bir nisap rejimi öngörülmüştür. İşletme konusunun değiştirilmesi, esas sermayenin artırılması, rüçhan hakkının sınırlandırılması, şirket merkezinin değiştirilmesi gibi hususlar m. 621 kapsamındadır. Bu saklı tutma ibaresi, genel hüküm (m. 589) ile özel hüküm (m. 621) arasındaki uygulama önceliğini netleştirmektedir.
2.4. Tescil ve İlanın Hukuki Niteliği (m. 589/2)
Şirket sözleşmesinde yapılan değişiklikler, genel kurulun onay kararıyla derhal iç ilişkide (ortaklar arasında) hüküm ifade etmeye başlasa da, TTK m. 589/2 uyarınca ticaret siciline tescil ve ilan zorunludur. Dış ilişkide (üçüncü kişilere karşı) değişikliğin hüküm ve sonuç doğurabilmesi, tescil ve ilanın gerçekleşmesine bağlıdır. Ayrıca sermaye artırımı, azaltımı veya yapısal değişiklikler gibi hususlarda tescil kurucu (inşai) etkiye sahiptir.
3. Sistematik İlişkiler
- TTK m. 621 (Önemli Kararlar): TTK m. 589 ile m. 621 arasında çok ciddi bir sistematik farklılık mevcuttur. M. 621, İsviçre Borçlar Kanunu (OR) Art. 808b'den mehaz alınmış bir çifte yetersayı (toplantıda temsil edilen oyların 2/3'ü VE tüm oy hakkı bulunan sermayenin salt çoğunluğu) ararken, m. 589 doğrudan tüm sermayenin 2/3'ünü arar. Bu durum, eleştirel değerlendirme bölümünde incelenecek olan ağır bir sistematik çelişki yaratmaktadır.
- TTK m. 618/3 (Oyda İmtiyaz Yasağı): Şirket sözleşmesi değişikliğine ilişkin kararlarda (m. 589 kapsamında yapılan oylamalarda) oyda imtiyaz kullanılamaz. Eşitlik ve sermaye oransallığı ilkesi gereği, imtiyazlı paylar nominal değerleri üzerinden oylamaya katılır.
- TTK m. 607 (Ek ve Yan Edim Yükümlülükleri): Eğer yapılacak sözleşme değişikliği, ortaklara yeni ek ödeme veya yan edim yükümlülüğü getiriyor veya mevcutları artırıyorsa, m. 589'daki 2/3 nisabı yeterli olmaz; m. 607 uyarınca ilgili tüm ortakların onayı (oybirliği) zorunludur.
- TTK m. 421: Anonim şirketlerdeki esas sözleşme değişikliği nisaplarını düzenleyen bu madde, limited şirketlerde TTK m. 589'un karşılığıdır; ancak anonim şirketlerde "toplantıda mevcut olanların çoğunluğu" gibi daha esnek ve azalan nisaplar (ikinci toplantıda 1/3) kabul edilmişken, limited şirketin şahıs şirketi karakteri gereği TTK 589'da maktu ve katı bir nisap benimsenmiştir.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararlarında, şirket sözleşmesi değişikliklerinde kanuni nisaplara riayet edilmesinin kamu düzeni ve pay sahibi haklarının korunması bağlamında sıkı bir şekilde denetlendiği görülmektedir.
- Yetersayıya Aykırılığın Müeyyidesi: Yargıtay, TTK m. 589 ve m. 621'de öngörülen emredici toplantı ve/veya karar yetersayılarına (nisaplara) ulaşılmadan alınan genel kurul kararlarının iptal edilebilirliğini değil, hukuki sakatlığın ağırlığına göre butlanını (kesin hükümsüzlüğünü) veya unsurları hiç oluşmamışsa yokluğunu tespit etmektedir (Örn: Yargıtay 11. HD., E. 2014/8853, K. 2014/16232).
- Gündeme Bağlılık İstisnası Olmaması: Şirket sözleşmesinin değiştirilmesi mutlaka gündemde açıkça (değişecek eski ve yeni madde metinleriyle) yer almalıdır. Gündemde bulunmayan bir sözleşme değişikliğinin toplantı sırasında tüm ortakların hazır bulunması (çağrısız genel kurul) istisnası haricinde oylanması ve karara bağlanması, kararın butlanına yol açar.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo):
Alfa Tekstil Limited Şirketi'nin toplam esas sermayesi 900.000 TL olup, üç eşit paya sahip A, B ve C olmak üzere üç ortağı bulunmaktadır. Şirket müdürü A, şirketin unvanının "Alfa Global Tekstil Sanayi Ltd. Şti." olarak değiştirilmesi için olağanüstü genel kurulu toplantıya çağırmıştır. Toplantıya A ve B katılmış, C ise mazeretsiz olarak katılmamıştır. Yapılan oylamada A ve B olumlu oy kullanmış ve unvan değişikliği tescil edilmek üzere Ticaret Sicili Müdürlüğü'ne sunulmuştur.
Hukuki Analiz: Unvan değişikliği bir şirket sözleşmesi değişikliğidir ancak TTK m. 621'de sayılan "önemli kararlar" arasında yer almaz. Dolayısıyla oylamada TTK m. 589 hükmü uygulanacaktır. Hüküm, esas sermayenin üçte ikisini (600.000 TL'lik kısmı) temsil eden ortakların olumlu oyunu aramaktadır. A ve B'nin toplam payı 600.000 TL olup sermayenin 2/3'ünü oluşturduğundan, C toplantıya katılmamış olsa dahi alınan karar geçerlidir ve sicil müdürlüğünce tescil edilmelidir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo):
Beta Lojistik Limited Şirketi'nde toplam esas sermaye 1.000.000 TL'dir. Ortak X %40, Y %40 ve Z %20 pay sahibidir. Şirket genel kurulunda, şirketin mevcut faaliyet alanına "inşaat taahhüt işlerinin" de eklenmesi maksadıyla şirket sözleşmesinin "İşletme Konusu" maddesinin değiştirilmesi oylanmıştır. Toplantıya X, Y ve Z katılmış; X ve Z olumlu oy verirken Y ret oyu kullanmıştır. Karar, 600.000 TL'lik (X+Z) sermaye çoğunluğuyla kabul edilmiş sayılmış ve tescile gönderilmiştir.
Hukuki Analiz: "İşletme konusunun değiştirilmesi", şirket sözleşmesi değişikliği olmakla beraber, TTK m. 621/1-a bendinde açıkça "Önemli Kararlar" statüsünde sayılmıştır. Bu nedenle genel kural olan TTK m. 589 değil, özel hüküm olan TTK m. 621 uygulanmalıdır. TTK m. 621, "temsil edilen oyların en az üçte ikisinin (burada toplantıda tüm oylar temsil edildiğinden 666.666 TL) ve oy hakkı bulunan esas sermayenin salt çoğunluğunun" olumlu oyunu arar. Oylamada sadece 600.000 TL'lik olumlu oy kullanılmıştır. Temsil edilen oyların 2/3'ü (666.666 TL) barajı aşılamadığı için karar hukuken alınmamış sayılır (yokluk/butlan) ve tescil talebi reddedilmelidir.
6. Pratik Uygulama Notları
- İspat Yükü: Genel kurul toplantısında m. 589'da belirtilen nisapların sağlandığının ispat yükü, toplantı tutanakları ve hazırun cetveli üzerinden şirket tüzel kişiliğine ve yöneticilere (müdürlere) aittir.
- Zamanaşımı / Süreler: Esas sözleşme değişikliği kararlarının kanuna veya dürüstlük kuralına aykırılığı iddiasıyla açılacak iptal davaları, kararın alındığı tarihten itibaren üç (3) aylık hak düşürücü süreye tabidir (TTK m. 622 yollamasıyla m. 445). Ancak yetersayılara (m. 589) uyulmaması kural olarak butlan/yokluk yaptırımını doğurduğundan, butlanın tespiti davası süreye tabi olmaksızın her zaman açılabilir.
- Görevli ve Yetkili Mahkeme: Bu tür uyuşmazlıklarda kesin yetkili mahkeme şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesidir.
- Dava Şartı Arabuluculuk: Ortaklık haklarına ilişkin veya genel kurul iptal/butlan davalarında, talebin para alacağına ilişkin olmaması ve mutlak ticari dava niteliği taşıması göz önüne alındığında, genel kurul kararlarının iptali davaları kural olarak dava şartı arabuluculuğa (TTK m. 5/A) tabi değildir; arabuluculuğa elverişlilik (serbestçe tasarruf edebilme) kriterini karşılamaz.
- Yaygın Uygulama Hataları: Uygulamada şirket müdürleri ve mali müşavirler tarafından, TTK m. 589 ile m. 621 arasındaki farkın anlaşılamaması neticesinde, "önemli kararlar" için m. 589 nisabının yeterli görülmesi veya tam tersi durumlar, en sık karşılaşılan tescil ret sebeplerindendir. Ayrıca oyda imtiyazlı payların sözleşme değişikliğinde imtiyazlı oylarını kullanmaya kalkışması (TTK m. 618/3 ihlali) yaygın bir hatadır.
7. Eleştirel Değerlendirme
Türk Ticaret Kanunu doktrininde TTK m. 589 ile m. 621 arasındaki ilişki, kanunun yapım aşamasında oluşan bir "sistematik kırılma (anomali)" olarak çok sert bir biçimde eleştirilmektedir. Reha Poroy, Ünal Tekinalp, Ersin Çamoğlu ve Abuzer Kendigelen gibi saygın otoriteler bu hususa bilhassa dikkat çekmektedir.
Sorunun temeli şudur: TTK m. 589'un kaynağı eski Türk Ticaret Kanunu'nun (eTK) 513. maddesi iken; TTK m. 621'in ("Önemli Kararlar") kaynağı İsviçre Borçlar Kanunu'nun (OR) Art. 808b hükmüdür.
M. 589, genel anasözleşme değişikliklerinde "tüm esas sermayenin 2/3'ünü (yüzde 66,6'sını) temsil eden ortakların" mutlak olumlu oyunu aramaktadır.
Buna karşılık M. 621, sözde "daha önemli" olan kararlar için "toplantıda temsil edilen oyların 2/3'ü ve tüm sermayenin salt çoğunluğu (%50+1)" gibi bir çifte nisap getirmektedir.
Matematiksel olarak incelendiğinde; şirketin tüm sermayesinin sadece %51'inin katıldığı bir genel kurulda m. 621'e tabi "çok önemli" bir karar (örneğin işletme konusunun değiştirilmesi), katılanların 2/3'ü olan (tüm sermayenin yaklaşık %34'üne tekabül eden) bir oyla alınabilmektedir. Zira %34 oy, hem temsil edilen oyların (%51) 2/3'ünü aşmakta hem de tek başına bir anlam ifade etmese de salt çoğunluk barajı (%50+1 katılım) sağlandığı için karar geçmektedir. Oysa aynı genel kurulda, m. 589'a tabi sıradan bir sözleşme değişikliği (örneğin şirketin adresinin il içinde değişmesi veya ilan şeklinin değişmesi) için oylama yapılsa, TTK m. 589 mutlak surette "TÜM sermayenin %66,6'sının olumlu oyunu" aradığından, toplantıya %51 katılım olduğu için bu sıradan kararın alınması matematiksel olarak imkansızdır.
Bu durum, "sıradan" sözleşme değişikliklerinin "önemli" kararlardan daha ağır bir nisaba tabi olması gibi rasyonellikten uzak, hukuk mantığına aykırı bir tablo yaratmıştır. Doktrin (özellikle Ersin Çamoğlu ve Abuzer Kendigelen), yasa koyucunun bu sistematik hatayı gidermesi gerektiğini, İsviçre Hukuku'nda m. 589'a karşılık gelen ayrı bir maddenin bulunmadığını ve tüm sözleşme değişikliklerinin önemli karar sayılarak İsviçre'deki gibi tek bir potada (OR 808b / TTK 621) eritilmesi veya m. 589'un metninin m. 621 ile uyumlu hale getirilmesi gerektiğini şiddetle savunmaktadır. Bu yasal boşluk ve çelişki, uygulamada ticari mahkemelerin ve Yargıtay'ın yorum yetkisini zorlamakta, hukuki öngörülebilirliği zedelemektedir.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 589. maddesi, limited şirketlerde esas sözleşmenin (şirket sözleşmesinin) değiştirilmesine ilişkin genel kuralı ve uygulanacak yetersayıyı düzenlemektedir. Limited şirketler, şahıs şirketi ile sermaye şirketi unsurlarını bünyesinde barındıran karma nitelikli ticaret şirketleridir. Şirket sözleşmesi, ortaklığın anayasası niteliğinde olup, ortakların hak ve yükümlülüklerini, şirket organlarının işleyişini ve üçüncü kişilerle olan ilişkilerin temel çerçevesini çizer. Bu itibarla, şirket sözleşmesinin değiştirilmesi, sıradan bir genel kurul kararından farklı olarak, ortaklık yapısına ve ortakların müktesep haklarına doğrudan etki eden kurucu bir işlemdir.
TTK m. 589 hükmü, mülga 6762 sayılı eTK m. 513 hükmünün kısmen güncellenmiş halidir. Maddenin birinci fıkrası, şirket sözleşmesi değişikliklerinde kural olarak esas sermayenin üçte ikisini temsil eden ortakların olumlu oyunun aranacağını hükme bağlarken; hemen ardından TTK m. 621 hükmünü saklı tutarak, "önemli kararlar" kategorisine giren spesifik değişiklikler için farklı bir nisap rejiminin devreye gireceğini belirtmektedir. Maddenin ikinci fıkrası ise, alınan her esas sözleşme değişikliği kararının ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edileceğini emrederek, tescilin kurucu (ve üçüncü kişilere karşı açıklayıcı) etkisine vurgu yapmaktadır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. "Aksi Şirket Sözleşmesinde Öngörülmediği Takdirde" İbaresi ve Nisabın Değiştirilebilirliği
Maddenin girişinde yer alan bu ifade, kanun koyucunun şirket sözleşmesi değişiklikleri için öngördüğü 2/3'lük yetersayının emredici olmadığını, yedek (tamamlayıcı/düzenleyici) hukuk kuralı niteliğinde olduğunu göstermektedir. Ancak bu serbestinin sınırları doktrinde tartışmalıdır. Kural olarak, ortaklar kuruluş aşamasında veya sonradan yapacakları bir değişiklikle bu oranı ağırlaştırabilirler (örneğin %80 veya oybirliği arayabilirler). Nisabın hafifletilmesi (örneğin salt çoğunluğa indirilmesi) ise şirketler hukukunun temel prensipleri ve azınlığın korunması ilkesi karşısında son derece sınırlı bir alanda kabul görebilir. Zira TTK m. 621/2 uyarınca, kanunda belli kararların alınabilmesi için ağırlaştırılmış nisap aranıyorsa, bu nisabı daha da ağırlaştıracak hükümler ancak o ağır nisapla kabul edilebilir. Esas sözleşme değişikliği gibi temel bir konunun basit çoğunluğa indirilmesi, azınlık ortakların ortaklık anayasası üzerindeki söz hakkını fiilen ortadan kaldıracağından, TMK m. 2 (dürüstlük kuralı) ve hakkın kötüye kullanılması yasağı denetimine tabi olacaktır.
2.2. "Esas Sermayenin Üçte İkisini Temsil Eden Ortakların Kararı" (Karma Yetersayı Sistemi)
Madde metninde salt bir "toplantı" veya "karar" nisabından ayrı ayrı bahsedilmemiştir. Doktrinde Ersin Çamoğlu ve diğer önde gelen yazarların haklı olarak işaret ettiği üzere, TTK m. 589'da öngörülen yetersayı hem toplantı hem de karar yetersayısını tek potada eriten bir "karma yetersayıdır". Kararın alınabilmesi için, toplantıya katılanların sayısına veya oylarına bakılmaksızın, tüm şirket esas sermayesinin (toplam sermayenin) en az 2/3'ünü temsil eden ortakların olumlu oyu gereklidir. Çekimser oylar veya toplantıya katılmayan ortakların payları, fiilen "ret" oyu niteliği taşır. Bu son derece ağır bir nisaptır; zira toplantıda hazır bulunanların değil, tüm sermayenin 2/3'ü aranmaktadır.
2.3. "621. Madde Hükmü Saklıdır" İbaresi
TTK m. 589, genel değişiklikler için uygulanırken, TTK m. 621'de sınırlı sayma (numerus clausus) ilkesiyle sayılan "Önemli Kararlar" için özel bir nisap rejimi öngörülmüştür. İşletme konusunun değiştirilmesi, esas sermayenin artırılması, rüçhan hakkının sınırlandırılması, şirket merkezinin değiştirilmesi gibi hususlar m. 621 kapsamındadır. Bu saklı tutma ibaresi, genel hüküm (m. 589) ile özel hüküm (m. 621) arasındaki uygulama önceliğini netleştirmektedir.
2.4. Tescil ve İlanın Hukuki Niteliği (m. 589/2)
Şirket sözleşmesinde yapılan değişiklikler, genel kurulun onay kararıyla derhal iç ilişkide (ortaklar arasında) hüküm ifade etmeye başlasa da, TTK m. 589/2 uyarınca ticaret siciline tescil ve ilan zorunludur. Dış ilişkide (üçüncü kişilere karşı) değişikliğin hüküm ve sonuç doğurabilmesi, tescil ve ilanın gerçekleşmesine bağlıdır. Ayrıca sermaye artırımı, azaltımı veya yapısal değişiklikler gibi hususlarda tescil kurucu (inşai) etkiye sahiptir.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararlarında, şirket sözleşmesi değişikliklerinde kanuni nisaplara riayet edilmesinin kamu düzeni ve pay sahibi haklarının korunması bağlamında sıkı bir şekilde denetlendiği görülmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Alfa Tekstil Limited Şirketi'nin toplam esas sermayesi 900.000 TL olup, üç eşit paya sahip A, B ve C olmak üzere üç ortağı bulunmaktadır. Şirket müdürü A, şirketin unvanının "Alfa Global Tekstil Sanayi Ltd. Şti." olarak değiştirilmesi için olağanüstü genel kurulu toplantıya çağırmıştır. Toplantıya A ve B katılmış, C ise mazeretsiz olarak katılmamıştır. Yapılan oylamada A ve B olumlu oy kullanmış ve unvan değişikliği tescil edilmek üzere Ticaret Sicili Müdürlüğü'ne sunulmuştur. Hukuki Analiz: Unvan değişikliği bir şirket sözleşmesi değişikliğidir ancak TTK m. 621'de sayılan "önemli kararlar" arasında yer almaz. Dolayısıyla oylamada TTK m. 589 hükmü uygulanacaktır. Hüküm, esas sermayenin üçte ikisini (600.000 TL'lik kısmı) temsil eden ortakların olumlu oyunu aramaktadır. A ve B'nin toplam payı 600.000 TL olup sermayenin 2/3'ünü oluşturduğundan, C toplantıya katılmamış olsa dahi alınan karar geçerlidir ve sicil müdürlüğünce tescil edilmelidir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Beta Lojistik Limited Şirketi'nde toplam esas sermaye 1.000.000 TL'dir. Ortak X %40, Y %40 ve Z %20 pay sahibidir. Şirket genel kurulunda, şirketin mevcut faaliyet alanına "inşaat taahhüt işlerinin" de eklenmesi maksadıyla şirket sözleşmesinin "İşletme Konusu" maddesinin değiştirilmesi oylanmıştır. Toplantıya X, Y ve Z katılmış; X ve Z olumlu oy verirken Y ret oyu kullanmıştır. Karar, 600.000 TL'lik (X+Z) sermaye çoğunluğuyla kabul edilmiş sayılmış ve tescile gönderilmiştir. Hukuki Analiz: "İşletme konusunun değiştirilmesi", şirket sözleşmesi değişikliği olmakla beraber, TTK m. 621/1-a bendinde açıkça "Önemli Kararlar" statüsünde sayılmıştır. Bu nedenle genel kural olan TTK m. 589 değil, özel hüküm olan TTK m. 621 uygulanmalıdır. TTK m. 621, "temsil edilen oyların en az üçte ikisinin (burada toplantıda tüm oylar temsil edildiğinden 666.666 TL) ve oy hakkı bulunan esas sermayenin salt çoğunluğunun" olumlu oyunu arar. Oylamada sadece 600.000 TL'lik olumlu oy kullanılmıştır. Temsil edilen oyların 2/3'ü (666.666 TL) barajı aşılamadığı için karar hukuken alınmamış sayılır (yokluk/butlan) ve tescil talebi reddedilmelidir.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Türk Ticaret Kanunu doktrininde TTK m. 589 ile m. 621 arasındaki ilişki, kanunun yapım aşamasında oluşan bir "sistematik kırılma (anomali)" olarak çok sert bir biçimde eleştirilmektedir. Reha Poroy, Ünal Tekinalp, Ersin Çamoğlu ve Abuzer Kendigelen gibi saygın otoriteler bu hususa bilhassa dikkat çekmektedir.
Sorunun temeli şudur: TTK m. 589'un kaynağı eski Türk Ticaret Kanunu'nun (eTK) 513. maddesi iken; TTK m. 621'in ("Önemli Kararlar") kaynağı İsviçre Borçlar Kanunu'nun (OR) Art. 808b hükmüdür. M. 589, genel anasözleşme değişikliklerinde "tüm esas sermayenin 2/3'ünü (yüzde 66,6'sını) temsil eden ortakların" mutlak olumlu oyunu aramaktadır. Buna karşılık M. 621, sözde "daha önemli" olan kararlar için "toplantıda temsil edilen oyların 2/3'ü ve tüm sermayenin salt çoğunluğu (%50+1)" gibi bir çifte nisap getirmektedir.
Matematiksel olarak incelendiğinde; şirketin tüm sermayesinin sadece %51'inin katıldığı bir genel kurulda m. 621'e tabi "çok önemli" bir karar (örneğin işletme konusunun değiştirilmesi), katılanların 2/3'ü olan (tüm sermayenin yaklaşık %34'üne tekabül eden) bir oyla alınabilmektedir. Zira %34 oy, hem temsil edilen oyların (%51) 2/3'ünü aşmakta hem de tek başına bir anlam ifade etmese de salt çoğunluk barajı (%50+1 katılım) sağlandığı için karar geçmektedir. Oysa aynı genel kurulda, m. 589'a tabi sıradan bir sözleşme değişikliği (örneğin şirketin adresinin il içinde değişmesi veya ilan şeklinin değişmesi) için oylama yapılsa, TTK m. 589 mutlak surette "TÜM sermayenin %66,6'sının olumlu oyunu" aradığından, toplantıya %51 katılım olduğu için bu sıradan kararın alınması matematiksel olarak imkansızdır.
Bu durum, "sıradan" sözleşme değişikliklerinin "önemli" kararlardan daha ağır bir nisaba tabi olması gibi rasyonellikten uzak, hukuk mantığına aykırı bir tablo yaratmıştır. Doktrin (özellikle Ersin Çamoğlu ve Abuzer Kendigelen), yasa koyucunun bu sistematik hatayı gidermesi gerektiğini, İsviçre Hukuku'nda m. 589'a karşılık gelen ayrı bir maddenin bulunmadığını ve tüm sözleşme değişikliklerinin önemli karar sayılarak İsviçre'deki gibi tek bir potada (OR 808b / TTK 621) eritilmesi veya m. 589'un metninin m. 621 ile uyumlu hale getirilmesi gerektiğini şiddetle savunmaktadır. Bu yasal boşluk ve çelişki, uygulamada ticari mahkemelerin ve Yargıtay'ın yorum yetkisini zorlamakta, hukuki öngörülebilirliği zedelemektedir.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.