1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (“TTK”) 570. maddesi, kanunun Beşinci Kısım’ında düzenlenen “Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket” (SPBKŞ) yapısı içerisinde, yönetim organını oluşturan yönetici komandite ortakların görev ve sorumluluk rejimini tayin etmektedir [1]. SPBKŞ, yapısı itibarıyla şahıs ve sermaye şirketlerinin melez (sui generis) bir formudur. Bu ortaklık tipinde, şirket alacaklılarına karşı bir kollektif şirket ortağı gibi sınırsız sorumlu olan komandite ortaklar ile, bir anonim şirket pay sahibi gibi yalnızca taahhüt ettikleri sermaye ile sorumlu olan komanditer ortaklar bir arada bulunur [2, 3].
TTK m. 570/1 hükmü, sermayesi paylara bölünen bu yapıda, şirketin yönetimi ve temsili ile görevli komandite ortakların iç ve dış ilişkilerindeki hukuki sorumluluklarını, şahıs şirketi kurallarından ayırarak, anonim şirketlerin (A.Ş.) yönetim kurulu üyelerine ilişkin katı ve kurumsal sorumluluk kurallarına tabi kılmıştır [1]. Hükmün ratio legis’i (konuluş amacı), sermayesi paylara bölünmüş olan ve pay senetleri aracılığıyla geniş kitlelerden sermaye toplayabilme potansiyeline sahip bu şirket türünde, yönetim fonksiyonunu icra edenlerin, tıpkı anonim şirketlerde olduğu gibi profesyonel bir "özen ve bağlılık yükümlülüğü" (TTK m. 369) standartlarında hareket etmelerini sağlamaktır [4]. Kanun koyucu, komandite ortakların sınırsız şahsi sorumluluklarının dahi, pay sahiplerinin (komanditerlerin) ve şirket alacaklılarının korunması bakımından tek başına yeterli bir güvence oluşturmayacağını öngörmüş ve şirketler hukuku dogmatiği açısından A.Ş. sorumluluk rejimini (TTK m. 553 vd.) bu şirket tipine entegre etmiştir [5].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Yönetici Komandite Ortak
Komandit şirketlerin genel teorisinde olduğu gibi, SPBKŞ'lerde de yönetim yetkisi kural olarak sınırsız sorumlu olan komandite ortaklara aittir. Komanditer ortakların, şirketi temsile ve olağan işleri yönetmeye yetkisi yoktur [6, 7]. Madde metninde yer alan "yönetici olan komandite ortaklar" ibaresi, şirketin organik yapısı içerisinde idare ve temsil yetkisini haiz gerçek kişi ortakları ifade eder. Sınırsız sorumlu olmaları, onlara bu yönetim hakkını bahşederken; TTK m. 570 uyarınca bu yönetim faaliyetinin hukuki standartları son derece ağırlaştırılmıştır [1].
2.2. Görevlere İlişkin Anonim Şirket Hükümlerinin Uygulanması
Madde metni, yalnızca "sorumluluk" değil, aynı zamanda "görevlere" ilişkin hükümlerin de A.Ş. sisteminden kıyasen alınacağını belirtir. Bu bağlamda, anonim şirket yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez görev ve yetkileri (TTK m. 375) yönetici komandite ortaklar için de geçerli bir emredici norm teşkil eder [8]. Örneğin, şirketin üst düzeyde yönetilmesi, organizasyon şemasının belirlenmesi, muhasebe ve finansal denetim düzeninin kurulması gibi asli görevler, komandite ortaklar tarafından bizzat ifa edilmelidir.
2.3. Sorumluluklara İlişkin Anonim Şirket Hükümlerinin Uygulanması
Maddenin getirdiği en büyük sonuç, yönetici komandite ortakların şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı verecekleri zararlardan dolayı TTK m. 553 uyarınca kusur esasına dayalı olarak sorumlu tutulmalarıdır [5, 9, 10]. Anonim şirket yöneticileri gibi, komandite ortakların da eylemleri "iş adamı kararı" (business judgment rule) testine tabi tutulacak, kararların bilgiye dayalı, rasyonel ve menfaat çatışmasından uzak bir biçimde alınıp alınmadığı incelenecektir [11, 12].
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, ticaret hukuku sistematiği içerisinde birçok farklı normla organik ve tamamlayıcı bir ilişki içerisindedir:
- TTK m. 369 (Özen ve Bağlılık Yükümlülüğü): TTK m. 570 uyarınca yönetici komandite ortaklar, anonim şirket yönetim kurulu üyeleri gibi "tedbirli bir yöneticinin özeniyle" hareket etmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kuralı çerçevesinde gözetmek zorundadır [4].
- TTK m. 553 (Kurucuların, Yönetim Kurulu Üyelerinin ve Yöneticilerin Sorumluluğu): Görev ve sorumluluk ihlalleri, TTK m. 553/1 uyarınca değerlendirilecektir. Yönetici komandite ortaklar, kanundan veya esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini "kusurlarıyla" ihlal ettikleri takdirde şirkete, ortaklara ve şirket alacaklılarına karşı verdikleri zararlardan sorumludurlar [5, 10].
- TTK m. 557 (Farklılaştırılmış Teselsül İlkesi): Birden fazla yönetici komandite ortağın bulunması ve zarara birlikte sebebiyet verilmesi halinde, eski kanundaki mutlak müteselsil sorumluluk yerine, "farklılaştırılmış teselsül" (TTK m. 557) ilkesi devreye girer. Buna göre, her bir komandite ortak, zararın oluşumundaki şahsi kusuru ve durumun gerekleri oranında sorumlu tutulacaktır [13-15].
- TTK m. 571 (Görevden Alınma İstisnası): TTK m. 570, yönetim ve sorumluluk kurallarını A.Ş. rejimine tabi kılsa da, TTK m. 571, yönetici komandite ortakların görevden alınması hususunda kollektif şirket hükümlerine atıf yapmaktadır [16]. Bu durum, kanun koyucunun ortaklığın şahıs şirketi karakterini görevden alma usulünde koruduğunu göstermektedir.
- TBK m. 51 ve 52 (Haksız Fiil ve Tazminat): Yöneticilerin hukuki sorumluluğunun tespiti ve tazminatın hesaplanmasında, Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri (illiyet bağının kesilmesi, müterafik kusur vb.) dikey bir entegrasyonla doğrudan uygulama alanı bulur [14, 17].
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirketler, Türk ticari hayatında niceliksel olarak azınlıkta kalsa da, TTK m. 570’in doğrudan atıf yaptığı A.Ş. yönetim kurulu sorumluluklarına (TTK m. 553 vd.) ilişkin Yargıtay (özellikle 11. Hukuk Dairesi) uygulaması burada aynen geçerlidir.
Yargıtay içtihatlarında istikrarla vurgulandığı üzere, TTK m. 553 anlamında yöneticilerin sorumluluğuna gidilebilmesi için şu dört temel unsurun kümülatif olarak gerçekleşmesi aranır:
- Kanuna veya esas sözleşmeye aykırı bir fiil,
- Kusur (Kusuru ispat yükü, 6102 sayılı TTK rejimi ile iddia eden tarafa, yani davacıya geçmiştir [10]),
- Zarar (Şirketin doğrudan zararı veya pay sahiplerinin/alacaklıların dolaylı zararı),
- Uygun illiyet bağı.
Yargıtay, yöneticilerin (ve m. 570 bağlamında komandite ortakların) sorumluluğunu değerlendirirken soyut bir kusursuz sorumluluk mekanizmasını reddeder. Yöneticilerin makul bir "iş adamı kararı" çerçevesinde aldıkları ticari riskler neticesinde doğan zararlardan ötürü, eğer kararın alınması sürecinde makul özen gösterilmişse (bilgiye dayalı, rasyonel bir kurumsal karar ise) sorumluluk doğmayacağına hükmetmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo):
Türkiye çapında faaliyet gösteren ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket formunda kurulan (X) SPBKŞ'nin idaresi, tek komandite ortak olan (A)'ya aittir. (A), şirketin faaliyet konusu olan enerji yatırımları ile hiçbir makul ekonomik bağlantısı olmayan, yüksek spekülatif nitelikli yurt dışı bir türev piyasasına şirket sermayesinin büyük bir kısmını yatırmış ve bu işlemler sonucunda şirket ciddi bir zarara uğrayarak borca batık hale gelmiştir. Komanditer ortaklar, şirketin uğradığı zararın tazmini için (A)'ya karşı dava açmışlardır.
Hukuki analiz: Somut olayda TTK m. 570 uyarınca, yönetici konumundaki komandite ortak (A)'nın hukuki sorumluluğu TTK m. 369 ve 553 çerçevesinde (A.Ş. yöneticisi gibi) değerlendirilecektir. (A)'nın spekülatif türev piyasasına yatırım yapması, TTK m. 369'da düzenlenen "tedbirli bir yöneticinin özeniyle" hareket etme yükümlülüğüne açıkça aykırıdır. Yatırımın rasyonel bir ticari amaca dayanmaması ve gerekli pazar araştırmaları yapılmadan şirketin risk toleransının çok üzerinde bir fona bağlanması, iş adamı kararı (business judgment rule) korumasını ortadan kaldırır. TTK m. 553/1 uyarınca davacı komanditerlerin açtığı sorumluluk davasında, (A) kendi şahsi malvarlığı ile bu kurumsal zararı tazmin etmek zorundadır.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo):
(Y) Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirketi'nin komandite ortaklarından (B) ve (C), şirketin mali işlemlerini yürütmek üzere, alanında tecrübeli olduğunu bildikleri (D)'yi ticari vekil olarak atamışlar ve iç yönerge ile muhasebe yetkilerini ona devretmişlerdir. Bir süre sonra (D)'nin sahte faturalar düzenleyerek şirketi dolandırdığı ve zimmetine para geçirdiği anlaşılmıştır. Şirket alacaklıları, zararın tazmini için (B) ve (C)'ye başvurmuştur.
Hukuki analiz: TTK m. 570 delaletiyle yönetimin devrine ilişkin TTK m. 367 ve sorumluluğun belirlenmesine ilişkin TTK m. 553/2 hükümleri devreye girecektir. Komandite ortaklar (B) ve (C), yetkilerini kanuna ve esas sözleşmeye uygun şekilde devretmiş olsalar dahi, TTK m. 553/2 uyarınca, bu kişilerin seçiminde (cura in eligendo), talimat verilmesinde (cura in instruendo) ve denetlenmesinde (cura in custodiendo) "makul derecede özen" göstermek zorundadır [18-20]. Eğer (B) ve (C), (D)'yi atadıktan sonra temel gözetim yükümlülüklerini bütünüyle ihmal etmişler ve bağımsız bir iç denetim mekanizması kurmamışlarsa, şirket alacaklılarına karşı TTK m. 557 uyarınca kusurları oranında farklılaştırılmış teselsül ilkesi gereği şahsen sorumlu olacaklardır.
6. Pratik Uygulama Notları
- İspat Yükü: 6102 sayılı TTK'nın getirdiği temel reformlardan biri olarak, m. 553/1 uyarınca sorumluluk davasında ispat yükü davacıya aittir. Davacı (şirket, komanditer ortak veya alacaklı), yönetici komandite ortağın hukuka aykırı fiilini, zararı, illiyet bağını ve yöneticinin "kusurunu" (ihmali veya kastı) ispatlamakla yükümlüdür [10].
- Zamanaşımı / Süreler: Sorumluluk davaları TTK m. 560 uyarınca, davacının zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde zararı doğuran fiilin meydana geldiği tarihten itibaren beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar [21]. Bu sürelerin, davanın yönetici komandite ortağa karşı açılması durumunda da aynen geçerli olduğu TTK m. 570'in doğal bir sonucudur.
- Görevli ve Yetkili Mahkeme: TTK m. 4 ve m. 5 bağlamında, şirket yöneticilerinin sorumluluğuna ilişkin davalar nispi ticari dava niteliğindedir. Görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir.
- Yaygın Uygulama Hataları: Uygulamada, SPBKŞ komandite ortaklarının salt TTK m. 236 (veya m. 305 yollaması) uyarınca ticari şirket borçlarından ötürü şahsen ve sınırsız sorumlu oldukları ilkesinden hareket edilerek, yönetim sorumluluğunun spesifik yapısının göz ardı edildiği görülmektedir. Şirket borcundan sorumluluk ile "organ sorumluluğu" farklı hukuki müesseselerdir. TTK m. 570, organ sorumluluğunu disipline ederken doğrudan doğruya anonim şirketler hukukunun ağırlaştırılmış özen standardını devreye sokar.
7. Eleştirel Değerlendirme
Türk Ticaret Kanunu m. 570 hükmü, anonim şirketlerin ve şahıs şirketlerinin temel karakteristiklerini tek bünyede toplayan Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirketlerin çelişik doğasını gözler önüne seren tipik bir maddedir. Doktrindeki (Prof. Dr. Ünal Tekinalp, Prof. Dr. Reha Poroy, Prof. Dr. Ersin Çamoğlu, Prof. Dr. Mehmet Bahtiyar vd.) tartışmalar çerçevesinde [22, 23], hükme ilişkin temel eleştiriler şu yöndedir:
Bir taraftan komandite ortağın, şirket borçlarından dolayı tüm malvarlığı ile şahsen, sınırsız ve müteselsil sorumlu olması (şahıs şirketi prensibi), diğer taraftan şirketin iç yönetiminde anonim şirket yönetim kurulu üyesi gibi kurumsal profesyonellik, katı özen yükümlülüğü ve karmaşık sorumluluk kurallarına (TTK m. 553 vd.) tabi tutulması, komandite ortaklar üzerinde orantısız bir hukuki yük yaratmaktadır.
Anonim şirketlerde profesyonel yöneticilerin şahsi malvarlıkları şirket alacaklılarına karşı kural olarak koruma altındadır; bu nedenle iç yönetim standartlarının yüksek tutulması (TTK m. 369) hakkaniyete ve ekonomik gerçeklere uygundur. Ancak SPBKŞ komandite ortakları zaten dış ilişkide tüm malvarlıklarıyla borç altına girmişken, iç ilişkide ve tazminat sorumluluğunda da anonim şirket standartlarına mahkûm edilmeleri, bu şirket türünün pratikte tercih edilebilirliğini son derece kısıtlamıştır. Kanun koyucunun m. 570'te tercih ettiği "sert entegrasyon" yöntemi, yatırımcıların SPBKŞ yerine doğrudan Anonim Şirket formuna yönelmesinin temel doktriner ve yasal nedenlerinden biri olarak karşımızda durmaktadır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (“TTK”) 570. maddesi, kanunun Beşinci Kısım’ında düzenlenen “Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket” (SPBKŞ) yapısı içerisinde, yönetim organını oluşturan yönetici komandite ortakların görev ve sorumluluk rejimini tayin etmektedir [1]. SPBKŞ, yapısı itibarıyla şahıs ve sermaye şirketlerinin melez (sui generis) bir formudur. Bu ortaklık tipinde, şirket alacaklılarına karşı bir kollektif şirket ortağı gibi sınırsız sorumlu olan komandite ortaklar ile, bir anonim şirket pay sahibi gibi yalnızca taahhüt ettikleri sermaye ile sorumlu olan komanditer ortaklar bir arada bulunur [2, 3].
TTK m. 570/1 hükmü, sermayesi paylara bölünen bu yapıda, şirketin yönetimi ve temsili ile görevli komandite ortakların iç ve dış ilişkilerindeki hukuki sorumluluklarını, şahıs şirketi kurallarından ayırarak, anonim şirketlerin (A.Ş.) yönetim kurulu üyelerine ilişkin katı ve kurumsal sorumluluk kurallarına tabi kılmıştır [1]. Hükmün ratio legis’i (konuluş amacı), sermayesi paylara bölünmüş olan ve pay senetleri aracılığıyla geniş kitlelerden sermaye toplayabilme potansiyeline sahip bu şirket türünde, yönetim fonksiyonunu icra edenlerin, tıpkı anonim şirketlerde olduğu gibi profesyonel bir "özen ve bağlılık yükümlülüğü" (TTK m. 369) standartlarında hareket etmelerini sağlamaktır [4]. Kanun koyucu, komandite ortakların sınırsız şahsi sorumluluklarının dahi, pay sahiplerinin (komanditerlerin) ve şirket alacaklılarının korunması bakımından tek başına yeterli bir güvence oluşturmayacağını öngörmüş ve şirketler hukuku dogmatiği açısından A.Ş. sorumluluk rejimini (TTK m. 553 vd.) bu şirket tipine entegre etmiştir [5].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Yönetici Komandite Ortak
Komandit şirketlerin genel teorisinde olduğu gibi, SPBKŞ'lerde de yönetim yetkisi kural olarak sınırsız sorumlu olan komandite ortaklara aittir. Komanditer ortakların, şirketi temsile ve olağan işleri yönetmeye yetkisi yoktur [6, 7]. Madde metninde yer alan "yönetici olan komandite ortaklar" ibaresi, şirketin organik yapısı içerisinde idare ve temsil yetkisini haiz gerçek kişi ortakları ifade eder. Sınırsız sorumlu olmaları, onlara bu yönetim hakkını bahşederken; TTK m. 570 uyarınca bu yönetim faaliyetinin hukuki standartları son derece ağırlaştırılmıştır [1].
2.2. Görevlere İlişkin Anonim Şirket Hükümlerinin Uygulanması
Madde metni, yalnızca "sorumluluk" değil, aynı zamanda "görevlere" ilişkin hükümlerin de A.Ş. sisteminden kıyasen alınacağını belirtir. Bu bağlamda, anonim şirket yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez görev ve yetkileri (TTK m. 375) yönetici komandite ortaklar için de geçerli bir emredici norm teşkil eder [8]. Örneğin, şirketin üst düzeyde yönetilmesi, organizasyon şemasının belirlenmesi, muhasebe ve finansal denetim düzeninin kurulması gibi asli görevler, komandite ortaklar tarafından bizzat ifa edilmelidir.
2.3. Sorumluluklara İlişkin Anonim Şirket Hükümlerinin Uygulanması
Maddenin getirdiği en büyük sonuç, yönetici komandite ortakların şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı verecekleri zararlardan dolayı TTK m. 553 uyarınca kusur esasına dayalı olarak sorumlu tutulmalarıdır [5, 9, 10]. Anonim şirket yöneticileri gibi, komandite ortakların da eylemleri "iş adamı kararı" (business judgment rule) testine tabi tutulacak, kararların bilgiye dayalı, rasyonel ve menfaat çatışmasından uzak bir biçimde alınıp alınmadığı incelenecektir [11, 12].
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, ticaret hukuku sistematiği içerisinde birçok farklı normla organik ve tamamlayıcı bir ilişki içerisindedir:
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirketler, Türk ticari hayatında niceliksel olarak azınlıkta kalsa da, TTK m. 570’in doğrudan atıf yaptığı A.Ş. yönetim kurulu sorumluluklarına (TTK m. 553 vd.) ilişkin Yargıtay (özellikle 11. Hukuk Dairesi) uygulaması burada aynen geçerlidir.
Yargıtay içtihatlarında istikrarla vurgulandığı üzere, TTK m. 553 anlamında yöneticilerin sorumluluğuna gidilebilmesi için şu dört temel unsurun kümülatif olarak gerçekleşmesi aranır:
Yargıtay, yöneticilerin (ve m. 570 bağlamında komandite ortakların) sorumluluğunu değerlendirirken soyut bir kusursuz sorumluluk mekanizmasını reddeder. Yöneticilerin makul bir "iş adamı kararı" çerçevesinde aldıkları ticari riskler neticesinde doğan zararlardan ötürü, eğer kararın alınması sürecinde makul özen gösterilmişse (bilgiye dayalı, rasyonel bir kurumsal karar ise) sorumluluk doğmayacağına hükmetmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Türkiye çapında faaliyet gösteren ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket formunda kurulan (X) SPBKŞ'nin idaresi, tek komandite ortak olan (A)'ya aittir. (A), şirketin faaliyet konusu olan enerji yatırımları ile hiçbir makul ekonomik bağlantısı olmayan, yüksek spekülatif nitelikli yurt dışı bir türev piyasasına şirket sermayesinin büyük bir kısmını yatırmış ve bu işlemler sonucunda şirket ciddi bir zarara uğrayarak borca batık hale gelmiştir. Komanditer ortaklar, şirketin uğradığı zararın tazmini için (A)'ya karşı dava açmışlardır.
Hukuki analiz: Somut olayda TTK m. 570 uyarınca, yönetici konumundaki komandite ortak (A)'nın hukuki sorumluluğu TTK m. 369 ve 553 çerçevesinde (A.Ş. yöneticisi gibi) değerlendirilecektir. (A)'nın spekülatif türev piyasasına yatırım yapması, TTK m. 369'da düzenlenen "tedbirli bir yöneticinin özeniyle" hareket etme yükümlülüğüne açıkça aykırıdır. Yatırımın rasyonel bir ticari amaca dayanmaması ve gerekli pazar araştırmaları yapılmadan şirketin risk toleransının çok üzerinde bir fona bağlanması, iş adamı kararı (business judgment rule) korumasını ortadan kaldırır. TTK m. 553/1 uyarınca davacı komanditerlerin açtığı sorumluluk davasında, (A) kendi şahsi malvarlığı ile bu kurumsal zararı tazmin etmek zorundadır.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): (Y) Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirketi'nin komandite ortaklarından (B) ve (C), şirketin mali işlemlerini yürütmek üzere, alanında tecrübeli olduğunu bildikleri (D)'yi ticari vekil olarak atamışlar ve iç yönerge ile muhasebe yetkilerini ona devretmişlerdir. Bir süre sonra (D)'nin sahte faturalar düzenleyerek şirketi dolandırdığı ve zimmetine para geçirdiği anlaşılmıştır. Şirket alacaklıları, zararın tazmini için (B) ve (C)'ye başvurmuştur.
Hukuki analiz: TTK m. 570 delaletiyle yönetimin devrine ilişkin TTK m. 367 ve sorumluluğun belirlenmesine ilişkin TTK m. 553/2 hükümleri devreye girecektir. Komandite ortaklar (B) ve (C), yetkilerini kanuna ve esas sözleşmeye uygun şekilde devretmiş olsalar dahi, TTK m. 553/2 uyarınca, bu kişilerin seçiminde (cura in eligendo), talimat verilmesinde (cura in instruendo) ve denetlenmesinde (cura in custodiendo) "makul derecede özen" göstermek zorundadır [18-20]. Eğer (B) ve (C), (D)'yi atadıktan sonra temel gözetim yükümlülüklerini bütünüyle ihmal etmişler ve bağımsız bir iç denetim mekanizması kurmamışlarsa, şirket alacaklılarına karşı TTK m. 557 uyarınca kusurları oranında farklılaştırılmış teselsül ilkesi gereği şahsen sorumlu olacaklardır.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Türk Ticaret Kanunu m. 570 hükmü, anonim şirketlerin ve şahıs şirketlerinin temel karakteristiklerini tek bünyede toplayan Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirketlerin çelişik doğasını gözler önüne seren tipik bir maddedir. Doktrindeki (Prof. Dr. Ünal Tekinalp, Prof. Dr. Reha Poroy, Prof. Dr. Ersin Çamoğlu, Prof. Dr. Mehmet Bahtiyar vd.) tartışmalar çerçevesinde [22, 23], hükme ilişkin temel eleştiriler şu yöndedir:
Bir taraftan komandite ortağın, şirket borçlarından dolayı tüm malvarlığı ile şahsen, sınırsız ve müteselsil sorumlu olması (şahıs şirketi prensibi), diğer taraftan şirketin iç yönetiminde anonim şirket yönetim kurulu üyesi gibi kurumsal profesyonellik, katı özen yükümlülüğü ve karmaşık sorumluluk kurallarına (TTK m. 553 vd.) tabi tutulması, komandite ortaklar üzerinde orantısız bir hukuki yük yaratmaktadır.
Anonim şirketlerde profesyonel yöneticilerin şahsi malvarlıkları şirket alacaklılarına karşı kural olarak koruma altındadır; bu nedenle iç yönetim standartlarının yüksek tutulması (TTK m. 369) hakkaniyete ve ekonomik gerçeklere uygundur. Ancak SPBKŞ komandite ortakları zaten dış ilişkide tüm malvarlıklarıyla borç altına girmişken, iç ilişkide ve tazminat sorumluluğunda da anonim şirket standartlarına mahkûm edilmeleri, bu şirket türünün pratikte tercih edilebilirliğini son derece kısıtlamıştır. Kanun koyucunun m. 570'te tercih ettiği "sert entegrasyon" yöntemi, yatırımcıların SPBKŞ yerine doğrudan Anonim Şirket formuna yönelmesinin temel doktriner ve yasal nedenlerinden biri olarak karşımızda durmaktadır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.