1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 481. maddesi, anonim ortaklıklarda pay sahiplerinin asli borcu olan "sermaye koyma borcunun" ifa sürecini ve esas sözleşme ile öngörülebilen "ikincil yükümlülüklerin" müeyyidelendirilmesini düzenleyen temel bir usul hükmüdür [1].
Maddenin birinci fıkrası, kuruluş aşamasında veya sermaye artırımı sırasında taahhüt edilen nakdi sermaye borcunun, kanunda belirtilen asgari ödeme kısımları (kural olarak tescilden önce ödenmesi gereken %25) dışında kalan bakiyesinin şirket tarafından ne şekilde talep edileceğini disipline etmektedir. Anonim şirketler hukukunda sermaye koyma borcu, yalnızca şirketin malvarlığını oluşturan bir unsur değil, aynı zamanda alacaklıların tek güvencesini teşkil eden temel bir teminattır. Bu nedenle, henüz ifa edilmemiş sermaye taahhütlerinin şirket yönetimi tarafından usulüne uygun şekilde talep edilmesi (ödemeye çağrı), pay sahibinin temerrüde düşürülmesi (TTK m. 482) ve nihayetinde ıskat usulünün (TTK m. 483) işletilebilmesi için kurucu bir aşamadır [1-4].
Maddenin ikinci fıkrası ise, anonim şirketler hukukunda TTK m. 480/4 kapsamında pay devirlerinin onaya bağlı olduğu durumlarda öngörülebilen "ikincil yükümlülüklerin" ifasını teminat altına almak amacıyla sözleşme cezası (cezai şart) kararlaştırılabilmesine kanuni dayanak sağlamaktadır [1, 5]. Bu yönüyle madde, hem asli (sermaye) hem de yan/ikincil edim yükümlülüklerinin ifa rejimini birbirine bağlayan sistematik bir köprü vazifesi görmektedir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Pay Bedellerinin İstenmesi (Ödemeye Çağrı) Usulü
TTK m. 481/1 uyarınca, pay bedellerinin istenmesi yetkisi münhasıran yönetim kuruluna aittir [1]. Yönetim kurulu, sermaye taahhütlerinin ifasını, şirketin nakit ihtiyacına, yatırım planlarına ve işletme konusunun gerekliliklerine göre serbestçe belirleme takdirine sahiptir. Ancak bu yetkinin kullanılması, kanun koyucu tarafından katı şekil şartlarına bağlanmıştır. Kanun, "esas sözleşmede başkaca hüküm bulunmadığı takdirde" çağrının ilan yoluyla yapılmasını emretmektedir [1]. Esas sözleşmede başkaca bir hüküm bulunması (örneğin çağrının iadeli taahhütlü mektupla, e-posta ile veya belirli tarihlerin peşinen esas sözleşmeye yazılması suretiyle yapılması) ihtimali saklı tutularak, emredici nitelikte olmayan, tamamlayıcı bir kural sevk edilmiştir.
İlanın veya çağrının içeriğinde zorunlu olarak bulunması gereken unsurlar şunlardır:
- Oran veya Tutar: Ödenmesi istenen sermaye borcunun oransal (% olarak) veya maktu bedel olarak net bir şekilde belirtilmesi.
- Ödeme Tarihi: İfa zamanının (vadenin) tereddüde mahal vermeyecek şekilde tayin edilmesi.
- Ödeme Yeri: Ödemenin nereye (hangi banka, şube ve hesap numarasına) yapılacağının açıkça gösterilmesi [1].
Bu unsurlardan herhangi birinin eksikliği, çağrının usulüne uygun yapılmadığı sonucunu doğurur ve pay sahibinin temerrüdünü engeller.
2.2. İkincil Yükümlülükler
Maddenin ikinci fıkrasında atıf yapılan "ikincil yükümlülükler" kavramı, TTK m. 480/4 hükmünde tanımlanmaktadır. İlgili hükme göre; pay devirlerinin şirketin onayına bağlı olduğu (bağlam) hâllerde, esas sözleşmeyle pay sahiplerine sermaye taahhüdünden doğan borçtan başka, belli zamanlarda tekrarlanan ve konusu para olmayan edimleri yerine getirmek yükümlülüğü yüklenebilir [1, 5]. Özellikle ham madde tedariki, mahsul teslimi gibi şirketin işletme konusuyla doğrudan bağlantılı olan bu sürekli edimler, pay sahipliği sıfatına bağlı tali borçlardır. Doktrinde, anonim şirketlerin saf bir sermaye şirketi olma özelliğini esneterek ona şahıs şirketi unsurları katan bu tür yükümlülüklerin, ancak esas sözleşmede açıkça yer alması durumunda geçerli olacağı vurgulanmaktadır.
2.3. Sözleşme Cezası (Cezai Şart)
TTK m. 481/2, ikincil yükümlülüklerin ihlali ihtimaline karşı esas sözleşmede "sözleşme cezası" öngörülebileceğini hüküm altına almıştır [1]. Bu sözleşme cezası, Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 179 ve devamında düzenlenen cezai şart niteliğindedir. Anonim şirketlerde pay sahibinin şirkete karşı temel borcu sermaye koymak (tek borç ilkesi) olduğundan, bu borç dışında kalan yükümlülüklerin ifasını güvence altına almak için sözleşme cezasının kanunla açıkça cevaz verilmiş olması büyük önem taşır.
3. Sistematik İlişkiler
- TTK m. 128 ve m. 344 (Sermaye Koyma Borcu): TTK m. 128 uyarınca her ortak, taahhüt ettiği sermayeden dolayı şirkete karşı borçludur [6]. TTK m. 344 uyarınca nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az %25'i tescilden önce, gerisi ise 24 ay içinde ödenmelidir [7]. İşte bu 24 aylık süre içindeki bakiye %75'lik kısmın tahsili, TTK m. 481'de düzenlenen usule tabidir.
- TTK m. 482 ve m. 483 (Temerrüt ve Iskat): TTK m. 481 uyarınca yapılan usulüne uygun ödemeye çağrı, pay sahibini temerrüde düşürmenin ön şartıdır. Çağrıya uyulmaması hâlinde pay sahibi TTK m. 482/1 gereği temerrüt faizi ödemekle yükümlü olur ve yönetim kurulu tarafından ıskat (ortaklıktan çıkarma) prosedürü başlatılabilir [2-4]. Ayrıca TTK m. 482/3, sermaye borcunda temerrüt için de ayrıca bir sözleşme cezası öngörülebileceğini hükme bağlayarak TTK m. 481/2 ile paralel bir güvence mekanizması yaratmıştır [3].
- TTK m. 421/2 (Esas Sözleşme Değişikliği Nisapları): TTK m. 481/2 kapsamında bir ikincil yükümlülük kuruluş aşamasından sonra esas sözleşme değişikliği ile getirilmek istenirse, TTK m. 421/2 uyarınca bu kararın oybirliği ile alınması zorunludur [8, 9]. Zira bu durum, pay sahiplerinin taahhütlerini artıran ağırlaştırıcı bir nitelik taşır [8].
- TBK m. 179 vd. ve TTK m. 22 (Tacirin Sözleşme Cezasının İndirilmesini İsteyememesi): Sözleşme cezasına ilişkin genel hükümler TBK'da yer alsa da, pay sahibi tacir sıfatını haizse ve şirketle ilişkisi ticari bir mahiyet taşıyorsa, kural olarak fahiş cezai şartın indirilmesini talep edemeyecektir (TTK m. 22) [10].
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, sermaye koyma borcu nedeniyle temerrüt hükümlerinin (özellikle ıskat yaptırımının) işletilebilmesi için TTK m. 481'de öngörülen ödemeye çağrı merasiminin katı bir şekilde yerine getirilmesi zorunludur.
Yargıtay kararlarında vurgulanan temel ilke şudur: Eğer esas sözleşmede ödeme tarihleri kesin olarak (örneğin "bakiye sermaye borcu her yılın Haziran ayının 15. günü ödenecektir" şeklinde) belirlenmemişse, yönetim kurulunun açık bir karar alması ve bu kararın kanunun yahut esas sözleşmenin öngördüğü şekilde pay sahiplerine ilan/tebliğ edilmesi kurucu unsurdur. İlanda ödeme miktarının, tarihinin ve banka şubesinin gösterilmemesi veya muğlak bırakılması, temerrüdü oluşturmaz. Dolayısıyla, usulüne uygun bir TTK m. 481 çağrısı yapılmadan doğrudan TTK m. 483 uyarınca çekilecek "bir aylık ödeme aksi takdirde ıskat" ihtarı hukuken geçersiz kabul edilmekte ve bu ihtara dayanılarak alınan ıskat (ortaklıktan ihraç) kararları mahkemelerce iptal edilmektedir. Doktrindeki (Reha Poroy, Ünal Tekinalp, Ersin Çamoğlu) görüşler de, bu şekil şartlarının azınlık ve bireysel pay sahibi haklarını koruyucu mutlak mekanizmalar olduğu yönündedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Sermaye Borcu Çağrısında Şekil Eksikliği):
Alfa Tarım Ürünleri A.Ş. yönetim kurulu, taahhüt edilen ve tescilden önce ödenen %25'lik kısımdan arta kalan %75'lik bakiye sermaye borcunun tahsili için Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde bir ilan yayımlamıştır. İlanda "Sayın pay sahiplerimizin kalan sermaye borçlarını en geç 30 Kasım tarihine kadar şirketimize ödemeleri rica olunur" denilmiştir. Pay sahibi (A), bu ilana rağmen ödeme yapmamış, bunun üzerine yönetim kurulu ıskat ihtarı çekerek pay sahibini ihraç etmiştir.
Hukuki analiz: TTK m. 481/1 hükmü, çağrıda ödeme oranının/tutarının, kesin tarihinin ve ödemenin nereye yapılacağının açıkça gösterilmesini amirdir [1]. Olaydaki ilanda, ödemenin yapılacağı banka hesabı veya şirket gişesi gibi somut ifa yeri belirtilmediği gibi, her bir pay sahibinin ödeyeceği tutar/oran netleştirilmemiştir. Dolayısıyla bu ilan geçerli bir ödemeye çağrı vasfı taşımaz, temerrüt oluşmaz ve uygulanan ıskat işlemi haksız olup iptali gerekir.
Olay 2 (İkincil Yükümlülüğe Aykırılık ve Cezai Şart):
Bağlam kurallarına tabi olan Beta Süt Ürünleri A.Ş.'nin esas sözleşmesinde, her pay sahibinin şirkete her ay 10 ton çiğ süt teslim etmesi (ikincil yükümlülük) ve bu yükümlülüğün ihlali hâlinde her ihlal için 50.000 TL sözleşme cezası ödeneceği öngörülmüştür. Pay sahibi (B), ilgili ayda süt teslimatını gerçekleştirmemiştir. Şirket, B'den 50.000 TL sözleşme cezasının tahsili için dava açmıştır.
Hukuki analiz: Olaydaki çiğ süt teslimi, TTK m. 480/4 uyarınca geçerli bir ikincil yükümlülüktür (konusu para olmayan ve tekrarlanan edim) [5]. TTK m. 481/2 gereğince bu tür yükümlülükler için esas sözleşmede sözleşme cezası öngörülmesi hukuka uygundur [1]. Davalı taraf, şirket esas sözleşmesindeki bu cezai şartla bağlı olup cezanın ifası mahkemece hüküm altına alınmalıdır.
6. Pratik Uygulama Notları
- İspat yükü: Ödemeye çağrının usulüne uygun yapıldığını, ilan edildiğini veya esas sözleşmedeki usule uyulduğunu ispat yükü tamamen şirket tüzel kişiliğine (yönetim kuruluna) aittir.
- Zamanaşımı / Süreler: Sermaye borcu talebi, şirket var olduğu sürece bir zamanaşımına tabi değildir. Ancak ifa (vade) tarihinden itibaren temerrüt faizi işlemeye başlar. TTK m. 481 gereği yapılan çağrıda pay sahibine hazırlık yapması için makul bir süre verilmesi, dürüstlük kuralının (TMK m. 2) gereğidir.
- Görevli/yetkili mahkeme: Yönetim kurulunun çağrı kararlarına ilişkin uyuşmazlıklar, bu çağrı üzerine uygulanan temerrüt ve ıskat kararlarının iptali davaları, şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesinde görülür.
- Yaygın uygulama hataları: Uygulamada en sık yapılan hata, TTK m. 481 uyarınca usulüne uygun bir "ödemeye çağrı" ilanı/tebligatı yapılmadan, doğrudan TTK m. 483 uyarınca "1 aylık mehil ve ıskat ihtarı"nın noter vasıtasıyla pay sahibine gönderilmesidir. Oysa temerrüt (m. 482) gerçekleşmeden, ıskat ihtarı (m. 483) çekilemez [2, 3].
7. Eleştirel Değerlendirme
Türk Ticaret Kanunu m. 481/1 hükmünün, ilan yöntemini emredici bir kural değil ("esas sözleşmede başkaca hüküm bulunmadığı takdirde") yedek/tamamlayıcı bir kural olarak öngörmesi, kapalı tip anonim şirketlerde pratik kolaylık sağlamaktadır. Ancak doktrinde (özellikle Poroy/Tekinalp/Çamoğlu ve Arkan gibi otoriteler nezdinde), nama yazılı pay senetlerinin olduğu ve pay sahiplerinin iletişim adreslerinin pay defterinden bilindiği durumlarda dahi, esas sözleşmede aksine hüküm yoksa masraflı bir "ilan" yoluna gidilmesinin zorunlu olması eleştirilmektedir. Şeffaflığı ve alacaklıların korunmasını hedefleyen bu kural, modern iletişim teknolojileri (KEP, e-tebligat) dikkate alındığında hantal kalabilmektedir.
İkincil yükümlülüklere yönelik TTK m. 481/2 hükmünde cezai şarta cevaz verilmesi isabetli olmakla beraber, hükmün yalnızca m. 480/4'teki dar "bağlam" kuralına tabi paylarla sınırlı işlemesi, Türk hukukunda anonim şirketlerin giderek daha fazla "şahsileşmesi" (joint venture vb. ortak girişim şirketleri) karşısında yetersiz kalmaktadır. Pay sahiplerinin birbirlerine karşı taahhüt ettikleri diğer sadakat ve hizmet edimlerinin de cezai şarta bağlanması genellikle hissedarlar sözleşmeleri (shareholders' agreement) üzerinden çözülmeye çalışılmakta, bu durum ise borçlar hukuku ile şirketler hukuku düzlemi arasında dogmatik gerilimlere yol açmaktadır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 481. maddesi, anonim ortaklıklarda pay sahiplerinin asli borcu olan "sermaye koyma borcunun" ifa sürecini ve esas sözleşme ile öngörülebilen "ikincil yükümlülüklerin" müeyyidelendirilmesini düzenleyen temel bir usul hükmüdür [1].
Maddenin birinci fıkrası, kuruluş aşamasında veya sermaye artırımı sırasında taahhüt edilen nakdi sermaye borcunun, kanunda belirtilen asgari ödeme kısımları (kural olarak tescilden önce ödenmesi gereken %25) dışında kalan bakiyesinin şirket tarafından ne şekilde talep edileceğini disipline etmektedir. Anonim şirketler hukukunda sermaye koyma borcu, yalnızca şirketin malvarlığını oluşturan bir unsur değil, aynı zamanda alacaklıların tek güvencesini teşkil eden temel bir teminattır. Bu nedenle, henüz ifa edilmemiş sermaye taahhütlerinin şirket yönetimi tarafından usulüne uygun şekilde talep edilmesi (ödemeye çağrı), pay sahibinin temerrüde düşürülmesi (TTK m. 482) ve nihayetinde ıskat usulünün (TTK m. 483) işletilebilmesi için kurucu bir aşamadır [1-4].
Maddenin ikinci fıkrası ise, anonim şirketler hukukunda TTK m. 480/4 kapsamında pay devirlerinin onaya bağlı olduğu durumlarda öngörülebilen "ikincil yükümlülüklerin" ifasını teminat altına almak amacıyla sözleşme cezası (cezai şart) kararlaştırılabilmesine kanuni dayanak sağlamaktadır [1, 5]. Bu yönüyle madde, hem asli (sermaye) hem de yan/ikincil edim yükümlülüklerinin ifa rejimini birbirine bağlayan sistematik bir köprü vazifesi görmektedir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Pay Bedellerinin İstenmesi (Ödemeye Çağrı) Usulü
TTK m. 481/1 uyarınca, pay bedellerinin istenmesi yetkisi münhasıran yönetim kuruluna aittir [1]. Yönetim kurulu, sermaye taahhütlerinin ifasını, şirketin nakit ihtiyacına, yatırım planlarına ve işletme konusunun gerekliliklerine göre serbestçe belirleme takdirine sahiptir. Ancak bu yetkinin kullanılması, kanun koyucu tarafından katı şekil şartlarına bağlanmıştır. Kanun, "esas sözleşmede başkaca hüküm bulunmadığı takdirde" çağrının ilan yoluyla yapılmasını emretmektedir [1]. Esas sözleşmede başkaca bir hüküm bulunması (örneğin çağrının iadeli taahhütlü mektupla, e-posta ile veya belirli tarihlerin peşinen esas sözleşmeye yazılması suretiyle yapılması) ihtimali saklı tutularak, emredici nitelikte olmayan, tamamlayıcı bir kural sevk edilmiştir.
İlanın veya çağrının içeriğinde zorunlu olarak bulunması gereken unsurlar şunlardır:
Bu unsurlardan herhangi birinin eksikliği, çağrının usulüne uygun yapılmadığı sonucunu doğurur ve pay sahibinin temerrüdünü engeller.
2.2. İkincil Yükümlülükler
Maddenin ikinci fıkrasında atıf yapılan "ikincil yükümlülükler" kavramı, TTK m. 480/4 hükmünde tanımlanmaktadır. İlgili hükme göre; pay devirlerinin şirketin onayına bağlı olduğu (bağlam) hâllerde, esas sözleşmeyle pay sahiplerine sermaye taahhüdünden doğan borçtan başka, belli zamanlarda tekrarlanan ve konusu para olmayan edimleri yerine getirmek yükümlülüğü yüklenebilir [1, 5]. Özellikle ham madde tedariki, mahsul teslimi gibi şirketin işletme konusuyla doğrudan bağlantılı olan bu sürekli edimler, pay sahipliği sıfatına bağlı tali borçlardır. Doktrinde, anonim şirketlerin saf bir sermaye şirketi olma özelliğini esneterek ona şahıs şirketi unsurları katan bu tür yükümlülüklerin, ancak esas sözleşmede açıkça yer alması durumunda geçerli olacağı vurgulanmaktadır.
2.3. Sözleşme Cezası (Cezai Şart)
TTK m. 481/2, ikincil yükümlülüklerin ihlali ihtimaline karşı esas sözleşmede "sözleşme cezası" öngörülebileceğini hüküm altına almıştır [1]. Bu sözleşme cezası, Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 179 ve devamında düzenlenen cezai şart niteliğindedir. Anonim şirketlerde pay sahibinin şirkete karşı temel borcu sermaye koymak (tek borç ilkesi) olduğundan, bu borç dışında kalan yükümlülüklerin ifasını güvence altına almak için sözleşme cezasının kanunla açıkça cevaz verilmiş olması büyük önem taşır.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, sermaye koyma borcu nedeniyle temerrüt hükümlerinin (özellikle ıskat yaptırımının) işletilebilmesi için TTK m. 481'de öngörülen ödemeye çağrı merasiminin katı bir şekilde yerine getirilmesi zorunludur.
Yargıtay kararlarında vurgulanan temel ilke şudur: Eğer esas sözleşmede ödeme tarihleri kesin olarak (örneğin "bakiye sermaye borcu her yılın Haziran ayının 15. günü ödenecektir" şeklinde) belirlenmemişse, yönetim kurulunun açık bir karar alması ve bu kararın kanunun yahut esas sözleşmenin öngördüğü şekilde pay sahiplerine ilan/tebliğ edilmesi kurucu unsurdur. İlanda ödeme miktarının, tarihinin ve banka şubesinin gösterilmemesi veya muğlak bırakılması, temerrüdü oluşturmaz. Dolayısıyla, usulüne uygun bir TTK m. 481 çağrısı yapılmadan doğrudan TTK m. 483 uyarınca çekilecek "bir aylık ödeme aksi takdirde ıskat" ihtarı hukuken geçersiz kabul edilmekte ve bu ihtara dayanılarak alınan ıskat (ortaklıktan ihraç) kararları mahkemelerce iptal edilmektedir. Doktrindeki (Reha Poroy, Ünal Tekinalp, Ersin Çamoğlu) görüşler de, bu şekil şartlarının azınlık ve bireysel pay sahibi haklarını koruyucu mutlak mekanizmalar olduğu yönündedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Sermaye Borcu Çağrısında Şekil Eksikliği): Alfa Tarım Ürünleri A.Ş. yönetim kurulu, taahhüt edilen ve tescilden önce ödenen %25'lik kısımdan arta kalan %75'lik bakiye sermaye borcunun tahsili için Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde bir ilan yayımlamıştır. İlanda "Sayın pay sahiplerimizin kalan sermaye borçlarını en geç 30 Kasım tarihine kadar şirketimize ödemeleri rica olunur" denilmiştir. Pay sahibi (A), bu ilana rağmen ödeme yapmamış, bunun üzerine yönetim kurulu ıskat ihtarı çekerek pay sahibini ihraç etmiştir. Hukuki analiz: TTK m. 481/1 hükmü, çağrıda ödeme oranının/tutarının, kesin tarihinin ve ödemenin nereye yapılacağının açıkça gösterilmesini amirdir [1]. Olaydaki ilanda, ödemenin yapılacağı banka hesabı veya şirket gişesi gibi somut ifa yeri belirtilmediği gibi, her bir pay sahibinin ödeyeceği tutar/oran netleştirilmemiştir. Dolayısıyla bu ilan geçerli bir ödemeye çağrı vasfı taşımaz, temerrüt oluşmaz ve uygulanan ıskat işlemi haksız olup iptali gerekir.
Olay 2 (İkincil Yükümlülüğe Aykırılık ve Cezai Şart): Bağlam kurallarına tabi olan Beta Süt Ürünleri A.Ş.'nin esas sözleşmesinde, her pay sahibinin şirkete her ay 10 ton çiğ süt teslim etmesi (ikincil yükümlülük) ve bu yükümlülüğün ihlali hâlinde her ihlal için 50.000 TL sözleşme cezası ödeneceği öngörülmüştür. Pay sahibi (B), ilgili ayda süt teslimatını gerçekleştirmemiştir. Şirket, B'den 50.000 TL sözleşme cezasının tahsili için dava açmıştır. Hukuki analiz: Olaydaki çiğ süt teslimi, TTK m. 480/4 uyarınca geçerli bir ikincil yükümlülüktür (konusu para olmayan ve tekrarlanan edim) [5]. TTK m. 481/2 gereğince bu tür yükümlülükler için esas sözleşmede sözleşme cezası öngörülmesi hukuka uygundur [1]. Davalı taraf, şirket esas sözleşmesindeki bu cezai şartla bağlı olup cezanın ifası mahkemece hüküm altına alınmalıdır.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Türk Ticaret Kanunu m. 481/1 hükmünün, ilan yöntemini emredici bir kural değil ("esas sözleşmede başkaca hüküm bulunmadığı takdirde") yedek/tamamlayıcı bir kural olarak öngörmesi, kapalı tip anonim şirketlerde pratik kolaylık sağlamaktadır. Ancak doktrinde (özellikle Poroy/Tekinalp/Çamoğlu ve Arkan gibi otoriteler nezdinde), nama yazılı pay senetlerinin olduğu ve pay sahiplerinin iletişim adreslerinin pay defterinden bilindiği durumlarda dahi, esas sözleşmede aksine hüküm yoksa masraflı bir "ilan" yoluna gidilmesinin zorunlu olması eleştirilmektedir. Şeffaflığı ve alacaklıların korunmasını hedefleyen bu kural, modern iletişim teknolojileri (KEP, e-tebligat) dikkate alındığında hantal kalabilmektedir.
İkincil yükümlülüklere yönelik TTK m. 481/2 hükmünde cezai şarta cevaz verilmesi isabetli olmakla beraber, hükmün yalnızca m. 480/4'teki dar "bağlam" kuralına tabi paylarla sınırlı işlemesi, Türk hukukunda anonim şirketlerin giderek daha fazla "şahsileşmesi" (joint venture vb. ortak girişim şirketleri) karşısında yetersiz kalmaktadır. Pay sahiplerinin birbirlerine karşı taahhüt ettikleri diğer sadakat ve hizmet edimlerinin de cezai şarta bağlanması genellikle hissedarlar sözleşmeleri (shareholders' agreement) üzerinden çözülmeye çalışılmakta, bu durum ise borçlar hukuku ile şirketler hukuku düzlemi arasında dogmatik gerilimlere yol açmaktadır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.