1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 418. maddesi, anonim ortaklıklarda genel kurul toplantılarının icrası ve geçerli kararlar alınabilmesi için zorunlu olan asgari toplantı ve karar nisaplarını düzenleyen temel usul ve esas kuralıdır [1]. Anonim ortaklıklar, yapıları gereği sermaye şirketleri olup, iradelerini zorunlu organları olan genel kurul vasıtasıyla oluştururlar [2], [3]. Genel kurul, kural olarak ortaklık içi ilişkide sonuç doğuran irade beyanlarını çok taraflı veya organ kararı niteliğindeki hukuki işlemler şeklinde meydana getirir [2], [4]. Bu kararların, toplantıda hazır bulunsun veya bulunmasın, olumlu veya olumsuz oy versin tüm pay sahiplerini bağlayıcı nitelikte olması (TTK m. 423), yasakoyucuyu kararların alınmasında belirli bir demokratik/sermaye tabanının mevcudiyetini aramaya sevk etmiştir [4], [5].
TTK m. 418, Kanunda veya esas sözleşmede aksine daha ağır bir nisap öngörülmeyen, bir başka deyişle "olağan" veya "basit" olarak nitelendirilen tüm genel kurul kararları için bir taban (asgari) kural ihdas etmiştir [1], [6]. Madde hükmüne göre, olağan bir genel kurul toplantısının hukuken geçerli bir şekilde açılabilmesi ve müzakerelere başlanabilmesi için şirket esas sermayesinin veya çıkarılmış sermayesinin en az dörtte birini (%25) karşılayan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin toplantıda hazır bulunması kurucu bir şarttır [1], [7]. Bu nisap asgari olup, esas sözleşme ile oran artırılabilir ancak m. 418'de belirtilen oranların altına inilmesini (hafifletilmesini) öngören sözleşme hükümleri kesin hükümsüzdür [8], [9], [10]. Hüküm, eski 6762 sayılı mülga Türk Ticaret Kanunu'nun (eTK) 372. maddesindeki düzenlemeyi esas almakla birlikte, toplantı nisabının "toplantı süresince korunması" şartını getirerek Türk şirketler hukuku doktrininde ve uygulamasında köklü bir değişikliğe imza atmıştır [11], [12].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Toplantı Nisabı (Sermayenin Dörtte Biri Şartı)
Toplantı nisabı, bir topluluğun hukuken geçerli bir şekilde müzakere ve oylama yapabilmesi için, o toplantıda hazır bulunması gerekli asgari oranı ifade eder [13], [14]. TTK m. 418/1 uyarınca anonim şirketlerde bu oran, sermayenin en az dörtte biridir [1]. Şahıs şirketlerinden farklı olarak anonim şirketlerde toplantı nisabı belirlenirken, toplantıya katılan kişi (kelle) sayısı değil, temsil edilen "sermaye oranı" dikkate alınır [15], [16]. Esas sermaye sistemini benimseyen şirketlerde bu oran esas sermayeye, kayıtlı sermaye sistemini benimseyen şirketlerde ise çıkarılmış sermayeye göre hesaplanmaktadır [17]. Pay sahiplerinin toplantıya bizzat aslen katılabileceği gibi temsilcileri vasıtasıyla katılmaları da toplantı nisabının oluşması için yeterlidir [1], [18].
2.2. Nisabın Toplantı Süresince Korunması Şartı
TTK m. 418/1'in getirdiği en tartışmalı ve önemli yenilik, "Bu nisabın toplantı süresince korunması şarttır" cümlesidir [11], [12]. Mülga eTK döneminde toplantı nisabının salt toplantının açılış anında var olmasının yeterli olup olmadığı tartışmalıydı. Yeni düzenleme ile yasakoyucu, genel kurulun bir tartışma ve müzakere süreci olduğu gerçeğinden hareketle, yetersayının toplantı bitimine kadar korunmasını emredici hale getirmiştir [19], [20]. Doktrinde bu kavram, toplantının herhangi bir anında (örneğin muhalif bir grubun salonu terk etmesi sonucu) sermaye oranının %25'in altına düşmesi halinde artık yeni bir gündem maddesi üzerinde hukuken geçerli bir karar alınamayacağı şeklinde açıklanmaktadır [12], [21].
2.3. İkinci Toplantıda Nisap Aranmaması Kuralı
Maddenin birinci fıkrasının son cümlesi, ilk toplantıda dörtte birlik nisaba ulaşılamaması halinde yapılacak olan ikinci toplantıda hiçbir toplantı nisabının aranmayacağını amirdir [11], [22], [7]. Bu kural, ortaklığın karar mekanizmasının kilitlenmesini ve "güç boşluğu" oluşmasını engellemeye yönelik faydacı bir yaklaşımdır [23], [1]. Ancak doktrinde Prof. Dr. Abuzer Kendigelen, "nisap aranmaz" ifadesinin mutlak bir hiçlik anlamına gelemeyeceğini; zira fiilen hiçbir pay sahibinin katılmadığı bir durumun "toplantı" dahi sayılamayacağını, dolayısıyla en az bir pay sahibinin veya temsilcisinin mevcudiyetinin mantıki bir zorunluluk olduğunu isabetle vurgulamaktadır [24], [25].
2.4. Karar Nisabı (Hazır Bulunan Oyların Çoğunluğu)
Karar nisabı, hukuken geçerli bir toplantıda belirli bir karara varılabilmesi için gerekli olan olumlu oy sayısıdır [26]. TTK m. 418/2, karar nisabını "toplantıda hazır bulunan oyların çoğunluğu" (salt çoğunluk) olarak belirlemiştir [11], [22], [27]. Burada dikkat edilmesi gereken temel husus, nisabın toplantıya katılanların "sermaye oranına" veya "kişi sayısına" göre değil, o an fiilen toplantıda bulunan "oyların" çoğunluğuna göre belirlenmesidir [28], [27]. Bu yapısal kurgu gereği, oylamada "çekimser" (müstenkif) kalan oylar, olumlu oy matrisine dâhil olmadıkları için pratik ve hukuki sonuç itibarıyla reddetme (olumsuz oy) işlevi görürler [29], [6].
3. Sistematik İlişkiler
- TTK m. 421 ile İlişkisi: TTK m. 418 kural, m. 421 ise istisnadır. Ana sözleşme değişiklikleri, sermaye artırımı/azaltımı, şirket merkezinin yurt dışına taşınması, nev'i değişikliği veya tasfiye gibi yapısal ve temel konularda TTK m. 418'deki basit nisaplar uygulanmaz; TTK m. 421 ve ilgili diğer maddelerde düzenlenen %50, %75 veya oybirliği gibi ağırlaştırılmış nisaplar devreye girer [30], [31], [32], [33].
- TTK m. 436 ile İlişkisi (Oydan Yoksunluk): Pay sahibinin şirketle olan kişisel işleri veya ibra edilmesi gibi konularda oydan yoksunluk durumu doğduğunda, bu paylar toplantı nisabının hesabında "hazır bulunan sermaye" olarak dikkate alınır, ancak ilgili gündem maddesinin oylanmasında karar nisabının hesabına (paydasına) dâhil edilmezler [34], [35], [36].
- TTK m. 389 ve 201 ile İlişkisi (Hakların Donması): Şirketin kendi paylarını iktisap etmesi (TTK m. 389) veya karşılıklı iştirak (TTK m. 201) durumlarında paylara bağlı oy hakları "donar". Kanun koyucunun açık tercihi doğrultusunda, oy hakkı donan bu paylar ne toplantı nisabının ne de karar nisabının hesaplanmasında hiçbir surette dikkate alınmaz [37], [38], [39], [40].
- TTK m. 445 ve 447 (Genel Kurul Kararlarının Hükümsüzlüğü): TTK m. 418'deki emredici asgari nisaplara uyulmadan alınan kararlar iptal edilebilirlik değil, kural olarak "yokluk" (veya butlan) yaptırımına tabidir. Zira nisap, organ iradesinin oluşumu için kurucu bir unsurdur [41], [42], [36].
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, kanunda emredici olarak düzenlenen asgari toplantı veya karar nisaplarına (TTK m. 418) uyulmaksızın alınan genel kurul kararları "yoklukla maluldür" [41], [43], [44], [45]. Yüksek Mahkeme, nisabın kurucu bir unsur olduğunu vurgulamakta; kararın alınması için gereken irade beyanının asgari sermaye tabanıyla oluşmadığı durumlarda ortada hukuken doğmuş bir işlemin varlığından söz edilemeyeceğini kabul etmektedir [41], [46], [44].
Eğer toplantı nisabı şeklen mevcut görünüyor, ancak bu nisaba "toplantıya katılma yetkisi bulunmayan kişilerin" (örneğin sahte vekâletnamelerle) katılımı sayesinde ulaşılmışsa, Yargıtay uygulamasına göre bu durum TTK m. 446/1-b bendi uyarınca etki kuralı çerçevesinde değerlendirilir; usulsüz katılım karar nisabını etkilemişse karar "iptal edilebilir" nitelikte sayılır [47], [46], [48]. Ancak, asgari kanuni yetersayılara fiziken dahi ulaşılamaması durumu doğrudan yokluk (mutlak butlan/yok hükmünde olma) sonucunu doğurur ve süreye tabi olmaksızın her zaman tespit edilebilir [41], [43], [49]. Yargıtay'ın Y. 11. HD, 09.01.2001, E. 5691, K. 7567 sayılı kararı bu konudaki istikrarı yansıtmaktadır [44].
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo):
X Anonim Şirketi'nin 2025 yılı olağan genel kurul toplantısı, %35 sermayeyi temsil eden pay sahiplerinin iştiraki ile usulüne uygun şekilde açılmıştır. Gündemin 1. ve 2. maddeleri oylanıp karara bağlandıktan sonra, gündemin 3. maddesi olan "yönetim kurulu üyelerinin seçimi" hususuna geçilmeden hemen önce, %15 oranında sermayeyi temsil eden muhalif bir grup pay sahibi toplantıyı protesto ederek salonu terk etmiş ve bu durum toplantı tutanağına geçirilmiştir. Kalan %20 sermayeyi temsil eden grup, toplantıya devam etmiş ve yeni yönetim kurulunu seçmiştir.
Hukuki analiz: TTK m. 418/1 hükmündeki "Bu nisabın toplantı süresince korunması şarttır" emredici kuralı uyarınca, muhalif grubun salonu terk etmesiyle birlikte toplantıdaki sermaye temsili %20'ye düşmüş ve %25 olan kanuni asgari toplantı nisabı ortadan kalkmıştır [1], [11], [12]. Bu sebeple, nisabın düşmesinden sonra 3. gündem maddesinde alınan yönetim kurulu seçimi kararı kurucu unsur eksikliği nedeniyle "yok hükmündedir" [36], [21], [50]. Ancak, doktrindeki Prof. Dr. Ersin Çamoğlu ve Prof. Dr. Hasan Pulaşlı'nın haklı görüşleri uyarınca, salonun terk edilmesinden "önce" toplantı ve karar nisaplarına uygun olarak 1. ve 2. maddelerde alınan kararlar hukuken geçerliliğini korumaya devam eder [51], [52], [50].
Olay 2 (kurmaca senaryo):
Y Anonim Şirketi, esas sözleşme değişikliği (işletme konusunun daraltılması) amacıyla TTK m. 418'deki kurallara tabi olduğu düşünülerek genel kurul toplantısı tertip etmiştir. İlk toplantıda %40 sermaye hazır bulunmuş ve mevcut oyların salt çoğunluğu ile işletme konusunun daraltılması kararı alınmıştır.
Hukuki analiz: Alınan karar TTK m. 418'e değil, "Esas Sözleşme Değişiklikleri" başlıklı TTK m. 421'e tabidir [31], [32], [33]. İşletme konusunun daraltılması kararları kural olarak TTK m. 421/1 uyarınca en az %50 (sermayenin yarısı) nisapla toplanılmasını gerektirir [31], [32]. Somut olayda %40 katılımla TTK m. 418'in basit nisabına uyulmuş olsa dahi, TTK m. 421/1'de aranan ağırlaştırılmış %50 toplantı nisabı sağlanmadığı için alınan bu karar geçersizdir (doktrin ağırlıklı olarak bu tür mutlak nisap eksikliklerinin yokluk veya butlan sonucunu doğuracağını kabul etmektedir) [41], [36], [32].
6. Pratik Uygulama Notları
- İspat yükü: Toplantı ve karar nisaplarının mevcudiyeti, yönetim kurulu tarafından hazırlanan ve genel kurula katılanlar tarafından imzalanan "hazır bulunanlar listesi" (hazirun cetveli) ile ispatlanır. Temsil edilen pay ve oy sayısını gösteren bu resmi evrak, nisapların temel tevsik aracıdır [53], [54], [55].
- Zamanaşımı / Süreler: Asgari nisaplara (TTK m. 418) uyulmaması halinde karar hukuken hiç doğmamış (yokluk) sayıldığından, herhangi bir hak düşürücü süre veya zamanaşımı söz konusu değildir; menfaati bulunan herkes tarafından her zaman ileri sürülebilir veya re'sen mahkemece dikkate alınır [56], [57], [49]. Eğer nisap şeklen var görünüyor ancak yetkisiz katılım varsa (iptal edilebilirlik), karar tarihinden itibaren 3 ay içinde iptal davası açılmalıdır [58], [59].
- Görevli/yetkili mahkeme: Genel kurul kararlarının yokluğunun, butlanının tespiti veya iptali talepli davalarda görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesi, kesin yetkili mahkeme ise şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir [58], [60].
- Yaygın uygulama hataları: Çekimser (müstenkif) oyların oylama sonucuna etki etmeyeceğinin sanılması uygulamada çok sık karşılaşılan bir hatadır. Oysa TTK m. 418/2, "mevcut oyların çoğunluğu"nu aradığı için, çekimser oylar karar nisabının paydasını büyütür ve riyazi olarak reddetme yönünde olumsuz bir etki (aleyhte oy) doğurur [29], [6].
7. Eleştirel Değerlendirme
TTK m. 418 metnindeki "Bu nisabın toplantı süresince korunması şarttır" hükmü, Türk hukuk doktrininde yoğun tartışmalara zemin hazırlamıştır [19], [20]. Kanun koyucu, bu kuralı azınlık haklarını korumak, kararların sadece oylama anında değil, müzakere ve aydınlanma aşamalarında da asgari bir sermaye tabanının gözetiminde alınmasını sağlamak amacıyla ihdas etmiştir [61]. Ancak Prof. Dr. Mehmet Bahtiyar gibi akademisyenler, bu emredici kuralın amacını aştığını, kötüniyetli azınlık pay sahiplerinin sırf kararların alınmasını bloke etmek için istedikleri zaman salonu terk ederek toplantıyı işlemez hale getirebilecekleri (obstruction) gerekçesiyle eleştirmektedirler [62], [63].
Keza, "ilk toplantıda anılan nisaba ulaşılamadığı takdirde, ikinci toplantının yapılabilmesi için nisap aranmaz" ifadesi lafzi yoruma tabi tutulduğunda teorik olarak 0 (sıfır) sermaye temsili ile dahi toplantı yapılabileceği sonucunu doğurmaktadır. Prof. Dr. Abuzer Kendigelen, bir toplantının varlığından söz edebilmek için en az bir pay sahibinin varlığının ontolojik bir zorunluluk olduğunu belirterek, kanundaki bu mutlak ifadenin hukuk tekniği açısından revize edilmesi veya uygulamada teleolojik (amaca uygun) yorumla daraltılması gerektiğini vurgulamaktadır [24], [25]. İlaveten, ikinci toplantıda m. 418/2'deki "mevcut oyların çoğunluğu" kuralının ne ölçüde ortaklık menfaatini veya demokratik iradeyi yansıtacağı hususu da şirketler hukuku felsefesi açısından sorunlu görülmekte ve azınlık tahakkümüne (minority opportunism) kapı aralama riskini barındırmaktadır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 418. maddesi, anonim ortaklıklarda genel kurul toplantılarının icrası ve geçerli kararlar alınabilmesi için zorunlu olan asgari toplantı ve karar nisaplarını düzenleyen temel usul ve esas kuralıdır [1]. Anonim ortaklıklar, yapıları gereği sermaye şirketleri olup, iradelerini zorunlu organları olan genel kurul vasıtasıyla oluştururlar [2], [3]. Genel kurul, kural olarak ortaklık içi ilişkide sonuç doğuran irade beyanlarını çok taraflı veya organ kararı niteliğindeki hukuki işlemler şeklinde meydana getirir [2], [4]. Bu kararların, toplantıda hazır bulunsun veya bulunmasın, olumlu veya olumsuz oy versin tüm pay sahiplerini bağlayıcı nitelikte olması (TTK m. 423), yasakoyucuyu kararların alınmasında belirli bir demokratik/sermaye tabanının mevcudiyetini aramaya sevk etmiştir [4], [5].
TTK m. 418, Kanunda veya esas sözleşmede aksine daha ağır bir nisap öngörülmeyen, bir başka deyişle "olağan" veya "basit" olarak nitelendirilen tüm genel kurul kararları için bir taban (asgari) kural ihdas etmiştir [1], [6]. Madde hükmüne göre, olağan bir genel kurul toplantısının hukuken geçerli bir şekilde açılabilmesi ve müzakerelere başlanabilmesi için şirket esas sermayesinin veya çıkarılmış sermayesinin en az dörtte birini (%25) karşılayan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin toplantıda hazır bulunması kurucu bir şarttır [1], [7]. Bu nisap asgari olup, esas sözleşme ile oran artırılabilir ancak m. 418'de belirtilen oranların altına inilmesini (hafifletilmesini) öngören sözleşme hükümleri kesin hükümsüzdür [8], [9], [10]. Hüküm, eski 6762 sayılı mülga Türk Ticaret Kanunu'nun (eTK) 372. maddesindeki düzenlemeyi esas almakla birlikte, toplantı nisabının "toplantı süresince korunması" şartını getirerek Türk şirketler hukuku doktrininde ve uygulamasında köklü bir değişikliğe imza atmıştır [11], [12].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Toplantı Nisabı (Sermayenin Dörtte Biri Şartı)
Toplantı nisabı, bir topluluğun hukuken geçerli bir şekilde müzakere ve oylama yapabilmesi için, o toplantıda hazır bulunması gerekli asgari oranı ifade eder [13], [14]. TTK m. 418/1 uyarınca anonim şirketlerde bu oran, sermayenin en az dörtte biridir [1]. Şahıs şirketlerinden farklı olarak anonim şirketlerde toplantı nisabı belirlenirken, toplantıya katılan kişi (kelle) sayısı değil, temsil edilen "sermaye oranı" dikkate alınır [15], [16]. Esas sermaye sistemini benimseyen şirketlerde bu oran esas sermayeye, kayıtlı sermaye sistemini benimseyen şirketlerde ise çıkarılmış sermayeye göre hesaplanmaktadır [17]. Pay sahiplerinin toplantıya bizzat aslen katılabileceği gibi temsilcileri vasıtasıyla katılmaları da toplantı nisabının oluşması için yeterlidir [1], [18].
2.2. Nisabın Toplantı Süresince Korunması Şartı
TTK m. 418/1'in getirdiği en tartışmalı ve önemli yenilik, "Bu nisabın toplantı süresince korunması şarttır" cümlesidir [11], [12]. Mülga eTK döneminde toplantı nisabının salt toplantının açılış anında var olmasının yeterli olup olmadığı tartışmalıydı. Yeni düzenleme ile yasakoyucu, genel kurulun bir tartışma ve müzakere süreci olduğu gerçeğinden hareketle, yetersayının toplantı bitimine kadar korunmasını emredici hale getirmiştir [19], [20]. Doktrinde bu kavram, toplantının herhangi bir anında (örneğin muhalif bir grubun salonu terk etmesi sonucu) sermaye oranının %25'in altına düşmesi halinde artık yeni bir gündem maddesi üzerinde hukuken geçerli bir karar alınamayacağı şeklinde açıklanmaktadır [12], [21].
2.3. İkinci Toplantıda Nisap Aranmaması Kuralı
Maddenin birinci fıkrasının son cümlesi, ilk toplantıda dörtte birlik nisaba ulaşılamaması halinde yapılacak olan ikinci toplantıda hiçbir toplantı nisabının aranmayacağını amirdir [11], [22], [7]. Bu kural, ortaklığın karar mekanizmasının kilitlenmesini ve "güç boşluğu" oluşmasını engellemeye yönelik faydacı bir yaklaşımdır [23], [1]. Ancak doktrinde Prof. Dr. Abuzer Kendigelen, "nisap aranmaz" ifadesinin mutlak bir hiçlik anlamına gelemeyeceğini; zira fiilen hiçbir pay sahibinin katılmadığı bir durumun "toplantı" dahi sayılamayacağını, dolayısıyla en az bir pay sahibinin veya temsilcisinin mevcudiyetinin mantıki bir zorunluluk olduğunu isabetle vurgulamaktadır [24], [25].
2.4. Karar Nisabı (Hazır Bulunan Oyların Çoğunluğu)
Karar nisabı, hukuken geçerli bir toplantıda belirli bir karara varılabilmesi için gerekli olan olumlu oy sayısıdır [26]. TTK m. 418/2, karar nisabını "toplantıda hazır bulunan oyların çoğunluğu" (salt çoğunluk) olarak belirlemiştir [11], [22], [27]. Burada dikkat edilmesi gereken temel husus, nisabın toplantıya katılanların "sermaye oranına" veya "kişi sayısına" göre değil, o an fiilen toplantıda bulunan "oyların" çoğunluğuna göre belirlenmesidir [28], [27]. Bu yapısal kurgu gereği, oylamada "çekimser" (müstenkif) kalan oylar, olumlu oy matrisine dâhil olmadıkları için pratik ve hukuki sonuç itibarıyla reddetme (olumsuz oy) işlevi görürler [29], [6].
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, kanunda emredici olarak düzenlenen asgari toplantı veya karar nisaplarına (TTK m. 418) uyulmaksızın alınan genel kurul kararları "yoklukla maluldür" [41], [43], [44], [45]. Yüksek Mahkeme, nisabın kurucu bir unsur olduğunu vurgulamakta; kararın alınması için gereken irade beyanının asgari sermaye tabanıyla oluşmadığı durumlarda ortada hukuken doğmuş bir işlemin varlığından söz edilemeyeceğini kabul etmektedir [41], [46], [44].
Eğer toplantı nisabı şeklen mevcut görünüyor, ancak bu nisaba "toplantıya katılma yetkisi bulunmayan kişilerin" (örneğin sahte vekâletnamelerle) katılımı sayesinde ulaşılmışsa, Yargıtay uygulamasına göre bu durum TTK m. 446/1-b bendi uyarınca etki kuralı çerçevesinde değerlendirilir; usulsüz katılım karar nisabını etkilemişse karar "iptal edilebilir" nitelikte sayılır [47], [46], [48]. Ancak, asgari kanuni yetersayılara fiziken dahi ulaşılamaması durumu doğrudan yokluk (mutlak butlan/yok hükmünde olma) sonucunu doğurur ve süreye tabi olmaksızın her zaman tespit edilebilir [41], [43], [49]. Yargıtay'ın Y. 11. HD, 09.01.2001, E. 5691, K. 7567 sayılı kararı bu konudaki istikrarı yansıtmaktadır [44].
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): X Anonim Şirketi'nin 2025 yılı olağan genel kurul toplantısı, %35 sermayeyi temsil eden pay sahiplerinin iştiraki ile usulüne uygun şekilde açılmıştır. Gündemin 1. ve 2. maddeleri oylanıp karara bağlandıktan sonra, gündemin 3. maddesi olan "yönetim kurulu üyelerinin seçimi" hususuna geçilmeden hemen önce, %15 oranında sermayeyi temsil eden muhalif bir grup pay sahibi toplantıyı protesto ederek salonu terk etmiş ve bu durum toplantı tutanağına geçirilmiştir. Kalan %20 sermayeyi temsil eden grup, toplantıya devam etmiş ve yeni yönetim kurulunu seçmiştir. Hukuki analiz: TTK m. 418/1 hükmündeki "Bu nisabın toplantı süresince korunması şarttır" emredici kuralı uyarınca, muhalif grubun salonu terk etmesiyle birlikte toplantıdaki sermaye temsili %20'ye düşmüş ve %25 olan kanuni asgari toplantı nisabı ortadan kalkmıştır [1], [11], [12]. Bu sebeple, nisabın düşmesinden sonra 3. gündem maddesinde alınan yönetim kurulu seçimi kararı kurucu unsur eksikliği nedeniyle "yok hükmündedir" [36], [21], [50]. Ancak, doktrindeki Prof. Dr. Ersin Çamoğlu ve Prof. Dr. Hasan Pulaşlı'nın haklı görüşleri uyarınca, salonun terk edilmesinden "önce" toplantı ve karar nisaplarına uygun olarak 1. ve 2. maddelerde alınan kararlar hukuken geçerliliğini korumaya devam eder [51], [52], [50].
Olay 2 (kurmaca senaryo): Y Anonim Şirketi, esas sözleşme değişikliği (işletme konusunun daraltılması) amacıyla TTK m. 418'deki kurallara tabi olduğu düşünülerek genel kurul toplantısı tertip etmiştir. İlk toplantıda %40 sermaye hazır bulunmuş ve mevcut oyların salt çoğunluğu ile işletme konusunun daraltılması kararı alınmıştır. Hukuki analiz: Alınan karar TTK m. 418'e değil, "Esas Sözleşme Değişiklikleri" başlıklı TTK m. 421'e tabidir [31], [32], [33]. İşletme konusunun daraltılması kararları kural olarak TTK m. 421/1 uyarınca en az %50 (sermayenin yarısı) nisapla toplanılmasını gerektirir [31], [32]. Somut olayda %40 katılımla TTK m. 418'in basit nisabına uyulmuş olsa dahi, TTK m. 421/1'de aranan ağırlaştırılmış %50 toplantı nisabı sağlanmadığı için alınan bu karar geçersizdir (doktrin ağırlıklı olarak bu tür mutlak nisap eksikliklerinin yokluk veya butlan sonucunu doğuracağını kabul etmektedir) [41], [36], [32].
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
TTK m. 418 metnindeki "Bu nisabın toplantı süresince korunması şarttır" hükmü, Türk hukuk doktrininde yoğun tartışmalara zemin hazırlamıştır [19], [20]. Kanun koyucu, bu kuralı azınlık haklarını korumak, kararların sadece oylama anında değil, müzakere ve aydınlanma aşamalarında da asgari bir sermaye tabanının gözetiminde alınmasını sağlamak amacıyla ihdas etmiştir [61]. Ancak Prof. Dr. Mehmet Bahtiyar gibi akademisyenler, bu emredici kuralın amacını aştığını, kötüniyetli azınlık pay sahiplerinin sırf kararların alınmasını bloke etmek için istedikleri zaman salonu terk ederek toplantıyı işlemez hale getirebilecekleri (obstruction) gerekçesiyle eleştirmektedirler [62], [63].
Keza, "ilk toplantıda anılan nisaba ulaşılamadığı takdirde, ikinci toplantının yapılabilmesi için nisap aranmaz" ifadesi lafzi yoruma tabi tutulduğunda teorik olarak 0 (sıfır) sermaye temsili ile dahi toplantı yapılabileceği sonucunu doğurmaktadır. Prof. Dr. Abuzer Kendigelen, bir toplantının varlığından söz edebilmek için en az bir pay sahibinin varlığının ontolojik bir zorunluluk olduğunu belirterek, kanundaki bu mutlak ifadenin hukuk tekniği açısından revize edilmesi veya uygulamada teleolojik (amaca uygun) yorumla daraltılması gerektiğini vurgulamaktadır [24], [25]. İlaveten, ikinci toplantıda m. 418/2'deki "mevcut oyların çoğunluğu" kuralının ne ölçüde ortaklık menfaatini veya demokratik iradeyi yansıtacağı hususu da şirketler hukuku felsefesi açısından sorunlu görülmekte ve azınlık tahakkümüne (minority opportunism) kapı aralama riskini barındırmaktadır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.