1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 343. maddesi, anonim şirketlerin kuruluşu ve sermaye artırımı aşamalarında şirkete getirilecek ayni sermayenin, devralınacak işletmelerin ve ayınların değerlemesine ilişkin emredici usul ve esasları düzenlemektedir. Bu hüküm, mülga 6762 sayılı Eski Ticaret Kanunu (eTK) dönemindeki uygulamalarda karşılaşılan sorunları gidermek ve "sermayenin korunması ilkesi" ile "dürüst resim ilkesi"ni (TTK m. 515) tahkim etmek amacıyla ihdas edilmiştir [1-3].
Sermaye şirketlerinde malvarlığı, alacaklıların yegâne teminatını oluşturduğundan, şirkete getirilen ayni sermayenin gerçek değerini yansıtması hayati önem taşır [4]. TTK m. 343 uyarınca, ayni sermayenin değerlemesinin bizzat kurucular veya taraflarca seçilecek özel kurumlar yerine, "şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerce" yapılması zorunlu kılınmıştır [4, 5]. Bu tercih, değerlemenin tarafsızlığını, şeffaflığını ve güvenilirliğini temin etmeye yöneliktir. Nitekim kanun koyucu, başka kanunlarda yer alan ve mahkemece atanmış bilirkişi ilkesine istisna getiren düzenlemeleri 6102 sayılı Kanun sistematiğinde bilinçli olarak dışlamış, bu güvencenin yok edilmesine izin vermemiştir [6].
Bu hüküm sadece kuruluş aşamasında değil, TTK m. 459/3 yollamasıyla sermaye artırımı prosedürlerinde de kıyasen uygulama alanı bulmaktadır [7, 8]. Hükmün ihdası ile birlikte, ayni sermaye olarak getirilebilecek malvarlığı değerlerinin (gayrimenkuller, fikri mülkiyet hakları, markalar, sanal ortamlar vb.) [9, 10] değerinin gerçeğe aykırı biçimde fahiş veya düşük gösterilmesinin (şişirilmiş sermaye) önüne geçilmek istenmiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Ayni Sermaye ve Devralınacak İşletmeler
Maddede ifade edilen ayni sermaye, TTK m. 342 kapsamında sınırları çizilen; üzerinde sınırlı ayni bir hak, haciz ve tedbir bulunmayan, nakden değerlendirilebilen ve devrolunabilen malvarlığı unsurlarını ifade eder [9, 11]. Hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar ayni sermaye olamaz [9, 11]. TTK m. 343, sadece ortaklarca taahhüt edilen ayni sermayeyi değil, "kuruluş sırasında devralınacak işletmeler ve ayınları" da aynı katı değerleme prosedürüne tabi tutmuştur [5].
2.2. Asliye Ticaret Mahkemesince Atanan Bilirkişi
Kanun, değerleme işleminin objektifliğini sağlamak adına "resmi bilirkişi" atanmasını şart koşmuştur [4, 12]. Şirket merkezinin bulunacağı (kuruluş aşamasında) veya bulunduğu (sermaye artırımı aşamasında) yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesi, somut olayın niteliğine (örneğin gayrimenkul ise gayrimenkul değerleme uzmanı, marka ise marka/patent uzmanı) uygun uzmanlardan oluşan bir heyet atar [13, 14]. Rapor resmi belge niteliğindedir [12, 15].
2.3. Değerleme Yönteminin Gerekçelendirilmesi (Adil ve Uygun Seçim)
TTK m. 343 uyarınca bilirkişi raporu, sadece soyut bir değer tespiti ile yetinemez. Raporda, uygulanan değerleme yönteminin (örneğin piyasa/emsal yöntemi, gelir yöntemi veya maliyet yöntemi) somut olayın özellikleri bakımından herkes için "en adil ve uygun seçim" olduğunun açıklanması şarttır [4, 5]. Bilirkişilerin salt rakam belirtmesi yeterli görülmemiş; hesap verme ilkesinin (accountability) icaplarına uygun olarak karşılaştırmalı ve gerekçeli bir açıklama sunmaları emredilmiştir [13, 14].
2.4. İtiraz ve Kararın Kesinliği
Bilirkişi tarafından tanzim edilen rapora karşı kurucular ve menfaat sahipleri itiraz edebilir [4, 5]. Mahkeme, gerekçeli itirazları Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) çerçevesinde değerlendirir; gerekirse ek rapor veya yeni bir heyetten rapor alabilir. Ancak, mahkemenin nihai olarak onayladığı bilirkişi kararı "kesindir" [5, 7]. Kesinlik vurgusu, uyuşmazlığın istinaf veya temyiz gibi olağan kanun yollarına taşınarak şirket kuruluşunun veya sermaye artırımının sürüncemede kalmasını engelleme amacı taşır [7, 16]. Mahkemenin onayladığı değere rıza göstermeyen ayni sermaye sahibinin, taahhüdünden dönme hakkı mahfuzdur [7].
3. Sistematik İlişkiler
- TTK m. 128 ve 342 (Ayni Sermayenin Niteliği ve İfası): TTK m. 343'te değer biçilen ayni sermayenin şirkete geçişi, m. 128'deki genel tescil ve şerh usulleriyle tamamlanır. Taşınmazların tapuya şerh verilmesi, fikri hakların özel sicillerine kaydedilmesi değer biçme işleminin ardından gerçekleşir [17-19].
- TTK m. 459/3 (Sermaye Artırımı): Kuruluşta geçerli olan TTK m. 343 prosedürü, kayıtlı veya esas sermaye sistemindeki sermaye artırımlarında ayni sermaye konulması durumunda da kıyasen uygulanır [7, 8].
- TTK m. 551 (Değer Biçmede Yolsuzluk ve Sorumluluk): Bilirkişilerin atandığı süreçte, kurucuların veya bilirkişilerin ayni sermayeye emsaline oranla yüksek fiyat biçmeleri, durumunu farklı göstermeleri veya hileli işlemlerde bulunmaları halinde, doğacak zarardan müteselsil sorumlulukları doğar [20-22].
- 6728 Sayılı Torba Kanun ile Değişiklik: TTK m. 343 metninde yer alan "kurucular, işlem denetçisi ve menfaat sahipleri" ibaresindeki "işlem denetçisi", 6728 sayılı Kanun ile Türk ticaret hukuku sisteminden çıkarıldığı için madde metninden de ayıklanmıştır [23, 24].
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay kararlarında ayni sermaye değerlemelerine ilişkin temel prensip, mahkemenin rolünün şekli bir onay makamı olmaktan ziyade, maddi gerçeği tespit eden ve sermayenin korunması ilkesini gözeten aktif bir merci olması gerektiği yönündedir. Yargıtay (örneğin 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik kararları), ayni sermaye değer tespit davalarının çekişmesiz yargı işi niteliğinde (HMK m. 382 vd.) olduğunu kabul eder [16].
Ayrıca Yargıtay, bilirkişilerce belirlenen değere karşı yapılan itirazlar sonucunda mahkemenin verdiği kararın, TTK m. 343 gereği "kesin" olduğunu ve temyiz edilemeyeceğini belirtmektedir [16]. Ancak, Yargıtay içtihatlarında, değerlemenin hileli (yolsuz) yapıldığının sonradan ortaya çıkması durumunda, kararın kesinliğinin TTK m. 551 kapsamındaki sorumluluk davası açılmasına engel teşkil etmediği vurgulanmaktadır [20, 21]. Bir markanın, taşınmazın veya işletmenin değerinin bariz şekilde fahiş belirlendiği hallerde, alacaklıların veya ortakların sorumluluk davası açma hakkı saklı tutulmuştur [21, 22].
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Gayrimenkulün Ayni Sermaye Olarak Konulması):
X Anonim Şirketi'nin kuruluşu sırasında kurucu (A), mülkiyetindeki fabrikayı şirkete ayni sermaye olarak taahhüt etmiştir. Kurucu (A), uluslararası geçerliliği olan saygın bir bağımsız denetim ve gayrimenkul değerleme şirketinden (SPK lisanslı) aldığı raporu Ticaret Sicili Müdürlüğü'ne sunarak kuruluş işlemlerini tamamlamak istemiştir.
Hukuki analiz: TTK m. 343 amir hükmü gereğince, ayni sermayenin değerlemesi taraflarca veya özel kuruluşlarca (ne kadar saygın olurlarsa olsunlar) yapılamaz [4, 6]. Değer biçme işleminin münhasıran şirket merkezinin bulunacağı yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesince atanacak bilirkişiler tarafından yapılması zorunludur. Ticaret Sicil Müdürü, mahkemece onaylanmış bilirkişi raporu olmaksızın şirketin tescilini gerçekleştiremez [13].
Olay 2 (Bilirkişi Raporunun Yetersiz Gerekçelendirilmesi):
Y Anonim Şirketi'nin sermaye artırımı sürecinde, ortak (B) adına tescilli bir "marka", ayni sermaye olarak şirkete konulmak istenmiştir. Mahkemece atanan marka uzmanı bilirkişi, "ilgili marka piyasada bilinmektedir, değeri 5.000.000 TL olarak takdir edilmiştir" şeklinde tek cümlelik bir gerekçe ile raporunu mahkemeye sunmuştur. Menfaat sahiplerinden biri bu rapora itiraz etmiştir.
Hukuki analiz: TTK m. 343 uyarınca bilirkişi raporu, uygulanan değerleme yöntemini (örneğin pazar yaklaşımı, gelir yaklaşımı vb.) neden seçtiğini, bu seçimin somut olayda neden en adil ve uygun olduğunu "tatmin edici gerekçelerle ve hesap verme ilkesinin icaplarına göre" açıklamak zorundadır [5, 14]. Raporun salt bir rakam içermesi ve değerleme yönteminin temellendirilmemesi TTK m. 343'e açık aykırılıktır. Mahkemenin, itiraz üzerine raporu iade etmesi ve kanuni şartları haiz ek rapor veya yeni bir heyetten rapor alması gerekir.
6. Pratik Uygulama Notları
- Görevli/yetkili mahkeme: Şirket merkezinin bulunacağı (veya bulunduğu) yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesi kesin yetkili ve görevlidir [4, 5].
- Davanın niteliği: Bu başvuru, çekişmesiz yargı işi niteliğindedir (HMK m. 382). Dolayısıyla hasımsız olarak açılır [16].
- Kararın Kesinliği: Mahkemenin bilirkişi raporunu inceleyip onayladığı karar kesindir (TTK m. 343/1). Bu karara karşı istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulamaz [7, 16].
- Sorumluluk ve İspat Yükü: Bilirkişi raporunun mahkemece onaylanması, sonradan ortaya çıkacak yolsuzluk hallerinde kurucuların veya bilirkişilerin TTK m. 551 uyarınca tazminat sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Ancak bu tazminat davalarında değerlemenin kasti veya ağır kusurla yüksek/düşük yapıldığını ispat yükü, iddia eden davacıya (şirket, alacaklı veya pay sahibi) aittir [20, 21, 25].
- Yaygın uygulama hataları: Bilirkişilerin değerleme raporlarında, ayni sermayenin karşılığı olarak tahsis edilecek "pay miktarını" açıkça göstermeyi unutmaları; mahkemelerin raporları HMK m. 281 kapsamında tarafların (veya itiraz hakkı olan menfaat sahiplerinin) incelemesine yeterince sunmadan derhal onaylaması sıklıkla karşılaşılan hatalardandır [5, 26].
7. Eleştirel Değerlendirme
Doktrinde TTK m. 343 düzenlemesi, "sermayenin korunması" ilkesine sağladığı olağanüstü güvence sebebiyle takdir edilmekle birlikte, günümüz dinamik ticaret hayatı açısından bazı eleştirilere de maruz kalmaktadır. Özellikle uluslararası birleşme ve devralma (M&A) işlemlerinde veya start-up ekosisteminde, şirketlerin acil sermaye ihtiyaçlarının karşılanması sürecinde, "mahkemece bilirkişi atanması ve onaylanması" sürecinin haftalarca, bazen aylarca sürmesi, ticari hıza gölge düşürmektedir [16, 27].
İsviçre veya Alman hukukunda olduğu gibi, bağımsız denetim şirketleri veya yeminli mali müşavirler tarafından hazırlanan özel değerleme raporlarının (belirli şartlar ve sıkı mesleki sorumluluk kuralları altında) mahkeme kararına eşdeğer kabul edilmesi yönünde reform önerileri doktrinde dillendirilmektedir. Kanun koyucu, 6102 sayılı Kanun’un hazırlık aşamasında bu esnekliği bilinçli olarak reddetmiş ve ülkemizdeki "şişirilmiş ayni sermaye" pratiklerinin önüne geçmek için katı mahkeme denetimini tercih etmiştir [4, 6]. Ancak, şirketlerin kuruluş veya sermaye artırım maliyetlerini ve sürelerini uzatan bu usulün, asgari güvenceleri sağlayacak şekilde SPK lisanslı değerleme kuruluşları lehine esnetilmesi, modern şirketler hukuku gerekleriyle daha uyumlu bir adım olabilecektir.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 343. maddesi, anonim şirketlerin kuruluşu ve sermaye artırımı aşamalarında şirkete getirilecek ayni sermayenin, devralınacak işletmelerin ve ayınların değerlemesine ilişkin emredici usul ve esasları düzenlemektedir. Bu hüküm, mülga 6762 sayılı Eski Ticaret Kanunu (eTK) dönemindeki uygulamalarda karşılaşılan sorunları gidermek ve "sermayenin korunması ilkesi" ile "dürüst resim ilkesi"ni (TTK m. 515) tahkim etmek amacıyla ihdas edilmiştir [1-3].
Sermaye şirketlerinde malvarlığı, alacaklıların yegâne teminatını oluşturduğundan, şirkete getirilen ayni sermayenin gerçek değerini yansıtması hayati önem taşır [4]. TTK m. 343 uyarınca, ayni sermayenin değerlemesinin bizzat kurucular veya taraflarca seçilecek özel kurumlar yerine, "şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerce" yapılması zorunlu kılınmıştır [4, 5]. Bu tercih, değerlemenin tarafsızlığını, şeffaflığını ve güvenilirliğini temin etmeye yöneliktir. Nitekim kanun koyucu, başka kanunlarda yer alan ve mahkemece atanmış bilirkişi ilkesine istisna getiren düzenlemeleri 6102 sayılı Kanun sistematiğinde bilinçli olarak dışlamış, bu güvencenin yok edilmesine izin vermemiştir [6].
Bu hüküm sadece kuruluş aşamasında değil, TTK m. 459/3 yollamasıyla sermaye artırımı prosedürlerinde de kıyasen uygulama alanı bulmaktadır [7, 8]. Hükmün ihdası ile birlikte, ayni sermaye olarak getirilebilecek malvarlığı değerlerinin (gayrimenkuller, fikri mülkiyet hakları, markalar, sanal ortamlar vb.) [9, 10] değerinin gerçeğe aykırı biçimde fahiş veya düşük gösterilmesinin (şişirilmiş sermaye) önüne geçilmek istenmiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Ayni Sermaye ve Devralınacak İşletmeler
Maddede ifade edilen ayni sermaye, TTK m. 342 kapsamında sınırları çizilen; üzerinde sınırlı ayni bir hak, haciz ve tedbir bulunmayan, nakden değerlendirilebilen ve devrolunabilen malvarlığı unsurlarını ifade eder [9, 11]. Hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar ayni sermaye olamaz [9, 11]. TTK m. 343, sadece ortaklarca taahhüt edilen ayni sermayeyi değil, "kuruluş sırasında devralınacak işletmeler ve ayınları" da aynı katı değerleme prosedürüne tabi tutmuştur [5].
2.2. Asliye Ticaret Mahkemesince Atanan Bilirkişi
Kanun, değerleme işleminin objektifliğini sağlamak adına "resmi bilirkişi" atanmasını şart koşmuştur [4, 12]. Şirket merkezinin bulunacağı (kuruluş aşamasında) veya bulunduğu (sermaye artırımı aşamasında) yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesi, somut olayın niteliğine (örneğin gayrimenkul ise gayrimenkul değerleme uzmanı, marka ise marka/patent uzmanı) uygun uzmanlardan oluşan bir heyet atar [13, 14]. Rapor resmi belge niteliğindedir [12, 15].
2.3. Değerleme Yönteminin Gerekçelendirilmesi (Adil ve Uygun Seçim)
TTK m. 343 uyarınca bilirkişi raporu, sadece soyut bir değer tespiti ile yetinemez. Raporda, uygulanan değerleme yönteminin (örneğin piyasa/emsal yöntemi, gelir yöntemi veya maliyet yöntemi) somut olayın özellikleri bakımından herkes için "en adil ve uygun seçim" olduğunun açıklanması şarttır [4, 5]. Bilirkişilerin salt rakam belirtmesi yeterli görülmemiş; hesap verme ilkesinin (accountability) icaplarına uygun olarak karşılaştırmalı ve gerekçeli bir açıklama sunmaları emredilmiştir [13, 14].
2.4. İtiraz ve Kararın Kesinliği
Bilirkişi tarafından tanzim edilen rapora karşı kurucular ve menfaat sahipleri itiraz edebilir [4, 5]. Mahkeme, gerekçeli itirazları Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) çerçevesinde değerlendirir; gerekirse ek rapor veya yeni bir heyetten rapor alabilir. Ancak, mahkemenin nihai olarak onayladığı bilirkişi kararı "kesindir" [5, 7]. Kesinlik vurgusu, uyuşmazlığın istinaf veya temyiz gibi olağan kanun yollarına taşınarak şirket kuruluşunun veya sermaye artırımının sürüncemede kalmasını engelleme amacı taşır [7, 16]. Mahkemenin onayladığı değere rıza göstermeyen ayni sermaye sahibinin, taahhüdünden dönme hakkı mahfuzdur [7].
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay kararlarında ayni sermaye değerlemelerine ilişkin temel prensip, mahkemenin rolünün şekli bir onay makamı olmaktan ziyade, maddi gerçeği tespit eden ve sermayenin korunması ilkesini gözeten aktif bir merci olması gerektiği yönündedir. Yargıtay (örneğin 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik kararları), ayni sermaye değer tespit davalarının çekişmesiz yargı işi niteliğinde (HMK m. 382 vd.) olduğunu kabul eder [16].
Ayrıca Yargıtay, bilirkişilerce belirlenen değere karşı yapılan itirazlar sonucunda mahkemenin verdiği kararın, TTK m. 343 gereği "kesin" olduğunu ve temyiz edilemeyeceğini belirtmektedir [16]. Ancak, Yargıtay içtihatlarında, değerlemenin hileli (yolsuz) yapıldığının sonradan ortaya çıkması durumunda, kararın kesinliğinin TTK m. 551 kapsamındaki sorumluluk davası açılmasına engel teşkil etmediği vurgulanmaktadır [20, 21]. Bir markanın, taşınmazın veya işletmenin değerinin bariz şekilde fahiş belirlendiği hallerde, alacaklıların veya ortakların sorumluluk davası açma hakkı saklı tutulmuştur [21, 22].
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Gayrimenkulün Ayni Sermaye Olarak Konulması): X Anonim Şirketi'nin kuruluşu sırasında kurucu (A), mülkiyetindeki fabrikayı şirkete ayni sermaye olarak taahhüt etmiştir. Kurucu (A), uluslararası geçerliliği olan saygın bir bağımsız denetim ve gayrimenkul değerleme şirketinden (SPK lisanslı) aldığı raporu Ticaret Sicili Müdürlüğü'ne sunarak kuruluş işlemlerini tamamlamak istemiştir. Hukuki analiz: TTK m. 343 amir hükmü gereğince, ayni sermayenin değerlemesi taraflarca veya özel kuruluşlarca (ne kadar saygın olurlarsa olsunlar) yapılamaz [4, 6]. Değer biçme işleminin münhasıran şirket merkezinin bulunacağı yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesince atanacak bilirkişiler tarafından yapılması zorunludur. Ticaret Sicil Müdürü, mahkemece onaylanmış bilirkişi raporu olmaksızın şirketin tescilini gerçekleştiremez [13].
Olay 2 (Bilirkişi Raporunun Yetersiz Gerekçelendirilmesi): Y Anonim Şirketi'nin sermaye artırımı sürecinde, ortak (B) adına tescilli bir "marka", ayni sermaye olarak şirkete konulmak istenmiştir. Mahkemece atanan marka uzmanı bilirkişi, "ilgili marka piyasada bilinmektedir, değeri 5.000.000 TL olarak takdir edilmiştir" şeklinde tek cümlelik bir gerekçe ile raporunu mahkemeye sunmuştur. Menfaat sahiplerinden biri bu rapora itiraz etmiştir. Hukuki analiz: TTK m. 343 uyarınca bilirkişi raporu, uygulanan değerleme yöntemini (örneğin pazar yaklaşımı, gelir yaklaşımı vb.) neden seçtiğini, bu seçimin somut olayda neden en adil ve uygun olduğunu "tatmin edici gerekçelerle ve hesap verme ilkesinin icaplarına göre" açıklamak zorundadır [5, 14]. Raporun salt bir rakam içermesi ve değerleme yönteminin temellendirilmemesi TTK m. 343'e açık aykırılıktır. Mahkemenin, itiraz üzerine raporu iade etmesi ve kanuni şartları haiz ek rapor veya yeni bir heyetten rapor alması gerekir.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Doktrinde TTK m. 343 düzenlemesi, "sermayenin korunması" ilkesine sağladığı olağanüstü güvence sebebiyle takdir edilmekle birlikte, günümüz dinamik ticaret hayatı açısından bazı eleştirilere de maruz kalmaktadır. Özellikle uluslararası birleşme ve devralma (M&A) işlemlerinde veya start-up ekosisteminde, şirketlerin acil sermaye ihtiyaçlarının karşılanması sürecinde, "mahkemece bilirkişi atanması ve onaylanması" sürecinin haftalarca, bazen aylarca sürmesi, ticari hıza gölge düşürmektedir [16, 27].
İsviçre veya Alman hukukunda olduğu gibi, bağımsız denetim şirketleri veya yeminli mali müşavirler tarafından hazırlanan özel değerleme raporlarının (belirli şartlar ve sıkı mesleki sorumluluk kuralları altında) mahkeme kararına eşdeğer kabul edilmesi yönünde reform önerileri doktrinde dillendirilmektedir. Kanun koyucu, 6102 sayılı Kanun’un hazırlık aşamasında bu esnekliği bilinçli olarak reddetmiş ve ülkemizdeki "şişirilmiş ayni sermaye" pratiklerinin önüne geçmek için katı mahkeme denetimini tercih etmiştir [4, 6]. Ancak, şirketlerin kuruluş veya sermaye artırım maliyetlerini ve sürelerini uzatan bu usulün, asgari güvenceleri sağlayacak şekilde SPK lisanslı değerleme kuruluşları lehine esnetilmesi, modern şirketler hukuku gerekleriyle daha uyumlu bir adım olabilecektir.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.