1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 183. maddesi, ticaret şirketlerinin tür değiştirmesi sürecinde pay sahiplerinin ve çeşitli hak sahiplerinin hukuki durumlarının ne şekilde korunacağını düzenleyen temel normlardan biridir. Madde, TTK’nın "Ticaret Şirketleri" başlıklı İkinci Kitabının, "Ticaret Şirketlerinin Birleşmesi, Bölünmesi ve Tür Değiştirmesi"ne ilişkin ortak hükümlerini barındıran kısmında yer almaktadır [1]. Yapısal değişikliklerin en önemli türlerinden biri olan tür değiştirme, bir şirketin hukuki şeklini değiştirmesi, ancak tasfiye edilmeksizin ekonomik ve hukuki ayniyetini (devamlılığını) koruyarak yeni bir türe dönüşmesidir [2, 3].
TTK m. 180 uyarınca, yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamı niteliğindedir ve bu süreçte malvarlığının devri ya da şirketin tasfiyesi söz konusu olmaz [4]. Bu "devamlılık" ilkesinin doğal ve zorunlu bir sonucu olarak, ortaklık yapısındaki pay sahipliği haklarının da kesintiye uğramadan devam etmesi gerekir [5, 6]. TTK m. 183, işte bu devamlılık ilkesini teminat altına alan, şirket ortaklarının, oydan yoksun pay sahiplerinin, imtiyazlı pay sahiplerinin ve intifa senedi sahiplerinin haklarının yeni türdeki şirkete ne şekilde yansıtılacağını emredici bir dille ortaya koyan düzenlemedir [7, 8]. Kanun koyucu, bu hükümle, çoğunluk tahakkümüne karşı azınlıkta kalan veya şirketin yapısal değişikliğinde dezavantajlı duruma düşebilecek hak sahiplerini korumayı amaçlamıştır [9].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Ortaklık Paylarının ve Haklarının Korunması İlkesi
Maddenin birinci fıkrasının ilk cümlesi, "Tür değiştirmede ortakların şirket payları ve hakları korunur" şeklindeki amir hükmüyle, yapısal değişiklikler hukukunun temel taşı olan "pay sahipliğinin devamlılığı" ilkesini vurgular [7, 10]. Kural olarak, eski türdeki şirkette yer alan ortak, yeni türdeki şirkette de sahip olduğu payın değerine, içeriğine ve kapsamına eşdeğer bir pay ve haklara sahip olmalıdır [5, 6]. Bu devamlılık, yalnızca nominal sermaye payını değil, paya bağlı malvarlıksal ve idari hakları (örneğin kâr payı, rüçhan hakkı, genel kurula katılma hakkı) da kapsar [11].
2.2. Oydan Yoksun Payların Durumu
Maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca, oydan yoksun paylar için sahiplerine eşit değerde paylar veya oy hakkını haiz paylar verilir [7]. Oydan yoksun paylar, sahibine yönetimsel haklar (oy hakkı gibi) tanımayan, buna karşılık genellikle kâr payı imtiyazı gibi mali üstünlükler sağlayan paylardır [12, 13]. Şirketin dönüştüğü yeni türün hukuki rejimi oydan yoksun pay ihracına imkân tanıyorsa, ortaklara yine oydan yoksun ancak eşit değerde paylar verilmelidir. Yeni tür bu pay yapısına izin vermiyorsa (örneğin anonim şirketten limited şirkete dönüşümde, limited şirket yapısının oydan yoksun paylara prensip olarak kapalı olması), bu pay sahiplerine zorunlu olarak oy hakkını haiz, eşit değerde paylar verilerek hak kayıplarının önüne geçilir [7].
2.3. İmtiyazlı Payların Korunması ve "Uygun Tazminat"
Maddenin ikinci fıkrası, imtiyazlı payların karşılığında aynı değerde paylar verileceğini veya "uygun bir tazminat" ödeneceğini hükme bağlamıştır [7]. İmtiyaz; kâr payı, tasfiye payı, rüçhan ve oy hakkı gibi konularda paya tanınan üstün bir hak veya kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkıdır [14]. Tür değiştirmede esas olan, imtiyazlı pay sahibine yeni türde de aynı imtiyazları sağlayan eşdeğer payların verilmesidir [10]. Ancak, dönüştürülen yeni şirket türü (örneğin bir sermaye şirketinin kooperatife dönüşmesi) bu imtiyazların devamına yasal olarak cevaz vermiyorsa, kanun koyucu ikinci bir alternatif olarak "uygun bir tazminat" ödenmesini öngörmüştür [15]. Öğretide Tekinalp, Poroy ve Çamoğlu gibi yazarlar tarafından da vurgulandığı üzere, bu tazminatın miktarı, imtiyazın ortadan kalkmasıyla pay sahibinin uğradığı ekonomik kaybı tam ve hakkaniyetli bir şekilde karşılayacak düzeyde olmalıdır [16].
2.4. İntifa Senetleri ve "Gerçek Değer"
Maddenin üçüncü fıkrası, intifa senetleri karşılığında aynı değerde haklar verileceğini veya tür değiştirme planının düzenlendiği tarihte "gerçek değer"in ödeneceğini ifade etmektedir [7]. İntifa senetleri, sahiplerine pay sahipliği sıfatı vermeyen, ancak net kâra veya tasfiye artığına katılma gibi mali haklar bahşeden kıymetli evraklardır [17]. Madde gerekçesi incelendiğinde, bu hükmün kurucu menfaatlerini de kapsayacak şekilde geniş yorumlanması gerektiği anlaşılmaktadır [10, 18]. Eğer yeni tür, intifa senetlerinin devamına teknik olarak imkân tanımıyorsa, şirket bu senetleri tür değiştirme planının düzenlendiği tarihteki gerçek (objektif) değeri üzerinden satın alarak bedelini ödemekle yükümlüdür [15]. Burada dikkate değer olan husus, imtiyazlı paylar için "uygun tazminat" kavramı kullanılırken, intifa senetleri için "gerçek değer" (real value) kavramının kullanılmasıdır; öğretide bu terminolojik farklılık, intifa senetlerinin sözleşmesel niteliğinden kaynaklanan net bir değerleme zorunluluğuna işaret ettiği şeklinde yorumlanmaktadır [16].
3. Sistematik İlişkiler
- TTK m. 180 (Tür Değiştirme İlkesi): Yeni türe dönüştürülen şirketin eskisinin devamı olduğu kuralı, m. 183'teki pay ve hakların korunması zorunluluğunun hukuki zeminini oluşturur [3, 19].
- TTK m. 191 (Ortaklık Paylarının ve Ortaklık Haklarının İncelenmesi - Denkleştirme Davası): TTK m. 183 ihlal edilerek pay ve haklar gereğince korunmazsa veya ödenen tazminat/gerçek değer uygun belirlenmezse, ortaklar tür değiştirme kararının ilanından itibaren iki ay içinde asliye ticaret mahkemesinde denkleştirme davası açarak uygun bir akçenin saptanmasını isteyebilirler [20, 21].
- TTK m. 192 (İptal Davası): TTK m. 183'teki emredici kurallara hiç uyulmaması, tür değiştirme sürecindeki kararların kanuna aykırılığı nedeniyle iptal davasına konu olmasına yol açabilir [22].
- TTK m. 140 ve m. 161 (Birleşme ve Bölünmede Koruma): Birleşme ve bölünme müesseselerinde de benzer şekilde pay sahipliğinin devamlılığı ve intifa senedi sahiplerinin korunması ilkeleri m. 140 ve m. 161 ile düzenlenmiştir [5]. TTK m. 183, bu sistematik bütünlüğün tür değiştirmedeki karşılığıdır.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, yapısal değişiklikler (birleşme, bölünme, tür değiştirme) kapsamında pay sahiplerine verilecek hisselerin oranının veya ödenecek karşılıkların belirlenmesinde "şirketlerin yaşayan değerinin" (going concern value) objektif esaslara göre saptanması zorunludur [23]. Yargıtay, tür değiştirme işlemlerinde azınlıkta kalan veya imtiyazları kaldırılan pay sahiplerinin haklarının ihlal edilip edilmediğini denetlerken, tür değiştirme raporunun ve bilançoların bağımsız denetim standartlarına, dürüstlük kuralına (TMK m. 2) ve eşit işlem ilkesine (TTK m. 357) uygun olup olmadığını titizlikle değerlendirmektedir. Hakların eşit ve adil bir şekilde yeni türe aktarılmadığı veya hesaplanan "gerçek değer"in piyasa gerçeklerinden uzak ve muvazaalı olduğu tespit edildiğinde, Yargıtay bu işlemleri iptal veya denkleştirme sebebi saymaktadır [24, 25].
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo):
(X) Anonim Şirketi, genel kurul kararı ile limited şirkete dönüşme (tür değiştirme) kararı almıştır. Şirketin kurucularından A, esas sözleşme uyarınca dağıtılabilir kârdan %10 ekstra pay alma hakkı veren "kurucu intifa senedi" sahibidir. Tür değiştirme planında, (X) Limited Şirketi'nin yasal yapısı gereği bu intifa senetlerinin iptal edileceği, karşılığında ise A'ya yalnızca nominal değer üzerinden cüzi bir ödeme yapılacağı belirtilmiştir.
Hukuki analiz: TTK m. 183/3 uyarınca, intifa senetleri karşılığında yeni türde eşdeğer haklar verilmesi, bu mümkün değilse "tür değiştirme planının düzenlendiği tarihteki gerçek değer"in ödenmesi emredici bir kuraldır [7, 10]. Planlanan nominal değer üzerinden ödeme, Kanun'un aradığı objektif gerçek değer kıstasına açıkça aykırıdır [15, 16]. A, intifa senedi sahibi sıfatıyla alacaklı konumundadır ve TTK m. 191 kapsamındaki denkleştirme davasına ilişkin tartışmalar bir yana, genel hükümler çerçevesinde eksik ödemenin gerçek değere tamamlanması (eda) için dava açabilir [26].
Olay 2 (kurmaca senaryo):
(Y) Limited Şirketi, anonim şirkete tür değiştirme yoluyla dönüşmektedir. Limited şirkette, B adlı ortağın yönetim kurulunda (müdürler kurulunda) temsil edilme imtiyazı bulunmaktadır. Yeni kurulacak anonim şirketin esas sözleşmesi hazırlanırken, TTK m. 360 çerçevesinde yönetim kurulunda temsil imtiyazı öngörülmemiş ve B'nin bu hakkı ortadan kaldırılmış, karşılığında hiçbir tazminat öngörülmemiştir.
Hukuki analiz: TTK m. 183/2 hükmü amirdir: "İmtiyazlı payların karşılığında aynı değerde paylar verilir veya uygun bir tazminat ödenir" [7]. Anonim şirket esas sözleşmesinde imtiyazın sürdürülmesine ilişkin bir hüküm konulmamış olması durumunda, hak kaybına uğrayan B'ye imtiyazın ortadan kalkmasından doğan zararı karşılayacak "uygun bir tazminat" ödenmesi yasal bir zorunluluktur [10]. B, tür değiştirme kararının tescil ve ilanından itibaren iki ay içinde TTK m. 191'e dayanarak asliye ticaret mahkemesinde denkleştirme davası açıp uygun tazminatın saptanmasını ve tarafına ödenmesini talep edebilir [20].
6. Pratik Uygulama Notları
- İspat yükü: Tür değiştirme planında belirlenen "gerçek değer"in veya "uygun tazminat"ın adil olmadığını iddia eden davacı pay/hak sahibi, bu adaletsizliği ispat külfeti altındadır. Buna karşılık şirket yönetimi, değerleme raporlarının uzmanlarca (HMK m. 266 vd.) nesnel ölçütlere göre hazırlandığını kanıtlamalıdır.
- Zamanaşımı / Süreler: Ortaklık paylarının ve haklarının gereğince korunmadığı gerekçesiyle açılacak denkleştirme davası (TTK m. 191) ve tür değiştirme kararına karşı açılacak iptal davası (TTK m. 192), tür değiştirme kararının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilanından itibaren iki aylık hak düşürücü süreye tabidir [20-22].
- Görevli/yetkili mahkeme: Uyuşmazlıklarda görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise, yapı değişikliğine katılan şirketlerden birinin merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir (TTK m. 191/1) [20, 27].
- Yaygın uygulama hataları: Tür değiştirme planlarının hazırlandığı tarih ile fiili tescil tarihi arasındaki uzun süreler nedeniyle "gerçek değer"in tespitinde güncel olmayan finansal verilerin kullanılması; intifa senedi sahiplerinin haklarının tamamen göz ardı edilerek genel kuruldan oy çokluğu ile hak düşürücü kararlar geçirilmeye çalışılması.
7. Eleştirel Değerlendirme
Doktrinde TTK m. 183 ve bu maddenin tamamlayıcısı niteliğindeki m. 191 (denkleştirme davası) arasındaki lafzi ve sistematik uyumsuzluklar yoğun şekilde tartışılmaktadır. TTK m. 183/3, intifa senetleri ve kurucu menfaatlerinin korunmasını açıkça düzenlerken, m. 191 lafzında dava hakkı yalnızca "her ortak" ibaresiyle pay sahiplerine tanınmıştır [28, 29]. Ortak sıfatı bulunmayan intifa senedi sahiplerinin m. 191 kapsamında denkleştirme davası açıp açamayacağı doktrinde ciddi bir ayrılığa yol açmıştır. Tekinalp, Çamoğlu ve Bahtiyar gibi yazarlar bu tür hak sahiplerinin genel hükümlere veya alacaklıların korunması hükümlerine başvurması gerektiğini savunurken; Çoştan ve Sarıkaya gibi yazarlar, m. 183'ün amacına uygun olarak m. 191'in lafzının geniş yorumlanması veya de lege ferenda (olması gereken hukuk bakımından) bu hakkın yasal bir değişiklikle intifa senedi sahiplerine açıkça tanınması gerektiğini vurgulamaktadır [26, 29-31]. Ayrıca, ikinci fıkradaki "uygun tazminat" (appropriate compensation) ibaresi ile üçüncü fıkradaki "gerçek değer" (real value) ibarelerinin neden farklı kullanıldığı kanun gerekçesinde yeterince aydınlatılamamış olup, uygulamada değerleme metodolojisi açısından tereddütler yaratmaktadır [16, 32].
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 183. maddesi, ticaret şirketlerinin tür değiştirmesi sürecinde pay sahiplerinin ve çeşitli hak sahiplerinin hukuki durumlarının ne şekilde korunacağını düzenleyen temel normlardan biridir. Madde, TTK’nın "Ticaret Şirketleri" başlıklı İkinci Kitabının, "Ticaret Şirketlerinin Birleşmesi, Bölünmesi ve Tür Değiştirmesi"ne ilişkin ortak hükümlerini barındıran kısmında yer almaktadır [1]. Yapısal değişikliklerin en önemli türlerinden biri olan tür değiştirme, bir şirketin hukuki şeklini değiştirmesi, ancak tasfiye edilmeksizin ekonomik ve hukuki ayniyetini (devamlılığını) koruyarak yeni bir türe dönüşmesidir [2, 3].
TTK m. 180 uyarınca, yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamı niteliğindedir ve bu süreçte malvarlığının devri ya da şirketin tasfiyesi söz konusu olmaz [4]. Bu "devamlılık" ilkesinin doğal ve zorunlu bir sonucu olarak, ortaklık yapısındaki pay sahipliği haklarının da kesintiye uğramadan devam etmesi gerekir [5, 6]. TTK m. 183, işte bu devamlılık ilkesini teminat altına alan, şirket ortaklarının, oydan yoksun pay sahiplerinin, imtiyazlı pay sahiplerinin ve intifa senedi sahiplerinin haklarının yeni türdeki şirkete ne şekilde yansıtılacağını emredici bir dille ortaya koyan düzenlemedir [7, 8]. Kanun koyucu, bu hükümle, çoğunluk tahakkümüne karşı azınlıkta kalan veya şirketin yapısal değişikliğinde dezavantajlı duruma düşebilecek hak sahiplerini korumayı amaçlamıştır [9].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Ortaklık Paylarının ve Haklarının Korunması İlkesi
Maddenin birinci fıkrasının ilk cümlesi, "Tür değiştirmede ortakların şirket payları ve hakları korunur" şeklindeki amir hükmüyle, yapısal değişiklikler hukukunun temel taşı olan "pay sahipliğinin devamlılığı" ilkesini vurgular [7, 10]. Kural olarak, eski türdeki şirkette yer alan ortak, yeni türdeki şirkette de sahip olduğu payın değerine, içeriğine ve kapsamına eşdeğer bir pay ve haklara sahip olmalıdır [5, 6]. Bu devamlılık, yalnızca nominal sermaye payını değil, paya bağlı malvarlıksal ve idari hakları (örneğin kâr payı, rüçhan hakkı, genel kurula katılma hakkı) da kapsar [11].
2.2. Oydan Yoksun Payların Durumu
Maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca, oydan yoksun paylar için sahiplerine eşit değerde paylar veya oy hakkını haiz paylar verilir [7]. Oydan yoksun paylar, sahibine yönetimsel haklar (oy hakkı gibi) tanımayan, buna karşılık genellikle kâr payı imtiyazı gibi mali üstünlükler sağlayan paylardır [12, 13]. Şirketin dönüştüğü yeni türün hukuki rejimi oydan yoksun pay ihracına imkân tanıyorsa, ortaklara yine oydan yoksun ancak eşit değerde paylar verilmelidir. Yeni tür bu pay yapısına izin vermiyorsa (örneğin anonim şirketten limited şirkete dönüşümde, limited şirket yapısının oydan yoksun paylara prensip olarak kapalı olması), bu pay sahiplerine zorunlu olarak oy hakkını haiz, eşit değerde paylar verilerek hak kayıplarının önüne geçilir [7].
2.3. İmtiyazlı Payların Korunması ve "Uygun Tazminat"
Maddenin ikinci fıkrası, imtiyazlı payların karşılığında aynı değerde paylar verileceğini veya "uygun bir tazminat" ödeneceğini hükme bağlamıştır [7]. İmtiyaz; kâr payı, tasfiye payı, rüçhan ve oy hakkı gibi konularda paya tanınan üstün bir hak veya kanunda öngörülmemiş yeni bir pay sahipliği hakkıdır [14]. Tür değiştirmede esas olan, imtiyazlı pay sahibine yeni türde de aynı imtiyazları sağlayan eşdeğer payların verilmesidir [10]. Ancak, dönüştürülen yeni şirket türü (örneğin bir sermaye şirketinin kooperatife dönüşmesi) bu imtiyazların devamına yasal olarak cevaz vermiyorsa, kanun koyucu ikinci bir alternatif olarak "uygun bir tazminat" ödenmesini öngörmüştür [15]. Öğretide Tekinalp, Poroy ve Çamoğlu gibi yazarlar tarafından da vurgulandığı üzere, bu tazminatın miktarı, imtiyazın ortadan kalkmasıyla pay sahibinin uğradığı ekonomik kaybı tam ve hakkaniyetli bir şekilde karşılayacak düzeyde olmalıdır [16].
2.4. İntifa Senetleri ve "Gerçek Değer"
Maddenin üçüncü fıkrası, intifa senetleri karşılığında aynı değerde haklar verileceğini veya tür değiştirme planının düzenlendiği tarihte "gerçek değer"in ödeneceğini ifade etmektedir [7]. İntifa senetleri, sahiplerine pay sahipliği sıfatı vermeyen, ancak net kâra veya tasfiye artığına katılma gibi mali haklar bahşeden kıymetli evraklardır [17]. Madde gerekçesi incelendiğinde, bu hükmün kurucu menfaatlerini de kapsayacak şekilde geniş yorumlanması gerektiği anlaşılmaktadır [10, 18]. Eğer yeni tür, intifa senetlerinin devamına teknik olarak imkân tanımıyorsa, şirket bu senetleri tür değiştirme planının düzenlendiği tarihteki gerçek (objektif) değeri üzerinden satın alarak bedelini ödemekle yükümlüdür [15]. Burada dikkate değer olan husus, imtiyazlı paylar için "uygun tazminat" kavramı kullanılırken, intifa senetleri için "gerçek değer" (real value) kavramının kullanılmasıdır; öğretide bu terminolojik farklılık, intifa senetlerinin sözleşmesel niteliğinden kaynaklanan net bir değerleme zorunluluğuna işaret ettiği şeklinde yorumlanmaktadır [16].
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, yapısal değişiklikler (birleşme, bölünme, tür değiştirme) kapsamında pay sahiplerine verilecek hisselerin oranının veya ödenecek karşılıkların belirlenmesinde "şirketlerin yaşayan değerinin" (going concern value) objektif esaslara göre saptanması zorunludur [23]. Yargıtay, tür değiştirme işlemlerinde azınlıkta kalan veya imtiyazları kaldırılan pay sahiplerinin haklarının ihlal edilip edilmediğini denetlerken, tür değiştirme raporunun ve bilançoların bağımsız denetim standartlarına, dürüstlük kuralına (TMK m. 2) ve eşit işlem ilkesine (TTK m. 357) uygun olup olmadığını titizlikle değerlendirmektedir. Hakların eşit ve adil bir şekilde yeni türe aktarılmadığı veya hesaplanan "gerçek değer"in piyasa gerçeklerinden uzak ve muvazaalı olduğu tespit edildiğinde, Yargıtay bu işlemleri iptal veya denkleştirme sebebi saymaktadır [24, 25].
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): (X) Anonim Şirketi, genel kurul kararı ile limited şirkete dönüşme (tür değiştirme) kararı almıştır. Şirketin kurucularından A, esas sözleşme uyarınca dağıtılabilir kârdan %10 ekstra pay alma hakkı veren "kurucu intifa senedi" sahibidir. Tür değiştirme planında, (X) Limited Şirketi'nin yasal yapısı gereği bu intifa senetlerinin iptal edileceği, karşılığında ise A'ya yalnızca nominal değer üzerinden cüzi bir ödeme yapılacağı belirtilmiştir. Hukuki analiz: TTK m. 183/3 uyarınca, intifa senetleri karşılığında yeni türde eşdeğer haklar verilmesi, bu mümkün değilse "tür değiştirme planının düzenlendiği tarihteki gerçek değer"in ödenmesi emredici bir kuraldır [7, 10]. Planlanan nominal değer üzerinden ödeme, Kanun'un aradığı objektif gerçek değer kıstasına açıkça aykırıdır [15, 16]. A, intifa senedi sahibi sıfatıyla alacaklı konumundadır ve TTK m. 191 kapsamındaki denkleştirme davasına ilişkin tartışmalar bir yana, genel hükümler çerçevesinde eksik ödemenin gerçek değere tamamlanması (eda) için dava açabilir [26].
Olay 2 (kurmaca senaryo): (Y) Limited Şirketi, anonim şirkete tür değiştirme yoluyla dönüşmektedir. Limited şirkette, B adlı ortağın yönetim kurulunda (müdürler kurulunda) temsil edilme imtiyazı bulunmaktadır. Yeni kurulacak anonim şirketin esas sözleşmesi hazırlanırken, TTK m. 360 çerçevesinde yönetim kurulunda temsil imtiyazı öngörülmemiş ve B'nin bu hakkı ortadan kaldırılmış, karşılığında hiçbir tazminat öngörülmemiştir. Hukuki analiz: TTK m. 183/2 hükmü amirdir: "İmtiyazlı payların karşılığında aynı değerde paylar verilir veya uygun bir tazminat ödenir" [7]. Anonim şirket esas sözleşmesinde imtiyazın sürdürülmesine ilişkin bir hüküm konulmamış olması durumunda, hak kaybına uğrayan B'ye imtiyazın ortadan kalkmasından doğan zararı karşılayacak "uygun bir tazminat" ödenmesi yasal bir zorunluluktur [10]. B, tür değiştirme kararının tescil ve ilanından itibaren iki ay içinde TTK m. 191'e dayanarak asliye ticaret mahkemesinde denkleştirme davası açıp uygun tazminatın saptanmasını ve tarafına ödenmesini talep edebilir [20].
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Doktrinde TTK m. 183 ve bu maddenin tamamlayıcısı niteliğindeki m. 191 (denkleştirme davası) arasındaki lafzi ve sistematik uyumsuzluklar yoğun şekilde tartışılmaktadır. TTK m. 183/3, intifa senetleri ve kurucu menfaatlerinin korunmasını açıkça düzenlerken, m. 191 lafzında dava hakkı yalnızca "her ortak" ibaresiyle pay sahiplerine tanınmıştır [28, 29]. Ortak sıfatı bulunmayan intifa senedi sahiplerinin m. 191 kapsamında denkleştirme davası açıp açamayacağı doktrinde ciddi bir ayrılığa yol açmıştır. Tekinalp, Çamoğlu ve Bahtiyar gibi yazarlar bu tür hak sahiplerinin genel hükümlere veya alacaklıların korunması hükümlerine başvurması gerektiğini savunurken; Çoştan ve Sarıkaya gibi yazarlar, m. 183'ün amacına uygun olarak m. 191'in lafzının geniş yorumlanması veya de lege ferenda (olması gereken hukuk bakımından) bu hakkın yasal bir değişiklikle intifa senedi sahiplerine açıkça tanınması gerektiğini vurgulamaktadır [26, 29-31]. Ayrıca, ikinci fıkradaki "uygun tazminat" (appropriate compensation) ibaresi ile üçüncü fıkradaki "gerçek değer" (real value) ibarelerinin neden farklı kullanıldığı kanun gerekçesinde yeterince aydınlatılamamış olup, uygulamada değerleme metodolojisi açısından tereddütler yaratmaktadır [16, 32].
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.