1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) Birinci Kitabının Yedinci Kısmında "Acentelik" kurumuna ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Bu kısmın altında yer alan 104. madde, acentelik sözleşmesinin tarafları arasındaki sadakat ve güven ilişkisinin en somut görünümlerinden biri olan "İnhisar" (tekel) hakkını ve buna karşılık gelen "kanuni rekabet yasağını" düzenlemektedir [1-3].
Acentelik kurumu, niteliği gereği müvekkil ile acente arasında sürekli, sıkı ve karşılıklı güvene dayanan bir hukuki ilişki yaratır. TTK m. 104 hükmü, bu ilişkinin doğasından kaynaklanan menfaat dengesini kurmak amacıyla çift taraflı bir koruma mekanizması ihdas etmiştir. Bir yanda müvekkilin, acenteye tahsis ettiği bölgede başka bir acente atayamayacağı kuralı (inhisar hakkı) yer alırken; diğer yanda acentenin, aynı bölgede birbiriyle rekabet halinde olan birden fazla ticari işletme hesabına acentelik yapamayacağı kuralı (rekabet yasağı) düzenlenmiştir [1, 2].
Mülga 6762 sayılı mülga Türk Ticaret Kanunu'nun (eTK) 118. maddesinde yer alan hüküm, 6102 sayılı Kanun ile güncellenmiş ve daha kapsayıcı bir dille yeniden kaleme alınmıştır. Eski düzenlemede yalnızca "aracılık" yapan acentelerden bahsedildiği için doktrinde, sözleşme yapmaya yetkili acentelerin rekabet yasağının kapsamında olup olmadığı tartışmalıydı. Yeni TTK m. 104 ile bu eksiklik giderilmiş ve inhisar hakkı/rekabet yasağının her iki acente türünü de (aracı ve sözleşme yapmaya yetkili acente) kapsadığı netleştirilmiştir [1]. Bu hüküm, emredici nitelikte olmayıp yedek hukuk kuralı (nispi emredici) mahiyetindedir; zira kanun koyucu "yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça" ibaresi ile taraflara sözleşme özgürlüğü çerçevesinde bu kuralın aksini kararlaştırma imkânı tanımıştır [1, 4].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. İnhisar (Tekel) Hakkı
İnhisar hakkı, acente lehine getirilmiş bir tekel hakkıdır. Bu hak uyarınca müvekkil, acenteye tahsis edilen yer veya bölge içinde, aynı ticaret dalında faaliyet göstermek üzere ikinci bir acente atayamaz [1]. Hükmün amacı, acentenin emek ve mesaisini özgülediği coğrafi bölgede ve faaliyet alanında kendi çabasıyla yarattığı veya yaratacağı müşteri çevresinin kaymağının başka bir acente tarafından haksızca elde edilmesini önlemektir. Müvekkilin inhisar hakkına uymaması, acente bakımından haklı sebeple fesih imkânı doğurur ve acente, müvekkilden menfi zararının tazminini talep edebilir [5].
2.2. Kanuni Rekabet Yasağı (Acentenin Rekabet Etmeme Borcu)
Hükmün ikinci kısmı, acentenin müvekkiline karşı olan sadakat borcunun bir yansıması olarak "kanuni rekabet yasağını" düzenler. Buna göre acente, aynı yer veya bölgede, birbirleriyle rekabet halinde olan birden fazla ticari işletmenin (müvekkilin) acenteliğini yapamaz [2, 4]. Acentelik sözleşmesi süresince geçerli olan bu yasak, TTK m. 123'te düzenlenen "sözleşme sonrası rekabet yasağı"ndan farklıdır. TTK m. 104 bütünüyle sözleşme ilişkisi devam ederken tarafların birbirlerine karşı olan rekabet etmeme ve tekel sağlama yükümlülüklerini ifade eder [2]. Sigorta acenteleri özelinde değerlendirildiğinde, maddedeki "aynı ticaret dalı" kavramı, "aynı sigorta türü" olarak anlaşılmalıdır. Bir sigorta acentesi, kendisine atanan sigorta dalında başka bir sigorta şirketine aracılık edemez [6].
2.3. Aynı Yer veya Bölge ve Aynı Ticaret Dalı Kriterleri
İnhisar hakkı ve rekabet yasağının sınırları coğrafi (yer/bölge) ve maddi (ticaret dalı) olarak çizilmiştir. Bir acente, İstanbul bölgesinde (coğrafi sınır) otomotiv yedek parçası satışı (maddi sınır) için yetkilendirilmişse, müvekkil aynı bölgede aynı ürün grubu için başka acente atayamaz. Ancak müvekkil, aynı bölgede farklı bir ticaret dalı (örneğin beyaz eşya) için başka bir acente atayabileceği gibi; acente de farklı bir bölgede (örneğin Ankara'da) müvekkilinin rakibi olan bir işletmenin acenteliğini yürütemez zira sadakat borcu kural olarak tüm coğrafyayı kapsar, ancak TTK m. 104'teki yasak dar anlamda aynı coğrafi sınırlar içindeki fiili rekabet ihtimalini hedefler [1, 6].
2.4. Yazılı Şekil Şartı (Aksi Kararlaştırılabilirlik)
Madde metninde yer alan "Yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça" ibaresi, bu kuralın mutlak emredici olmadığını gösterir. Taraflar inhisar hakkını veya rekabet yasağını daraltabilir ya da tamamen ortadan kaldırabilirler. Ancak kanun koyucu, bu istisnanın geçerliliğini "yazılı şekil" şartına bağlamıştır. Yazılı şekil, ispat şartı değil, geçerlilik şartıdır (ad validitatem) [4, 5, 7].
3. Sistematik İlişkiler
- TTK m. 113/2 (Ücret Hakkı ile İlişkisi): İnhisar hakkının en somut maddi sonucu TTK m. 113/2 hükmünde karşımıza çıkar. Bu hükme göre, acenteye belli bir bölge veya müşteri çevresi bırakılmışsa (inhisar hakkı tesis edilmişse), acente kendi katkısı olmaksızın o bölgede müvekkilin doğrudan veya başka yollarla kurduğu işlemlerden de ücrete (komisyona) hak kazanır [8, 9].
- TTK m. 123 (Sözleşme Sonrası Rekabet Yasağı ile İlişkisi): TTK m. 104 sözleşme süresince devam eden kanuni bir yasak iken, TTK m. 123 sözleşme ilişkisinin bitiminden sonra en çok iki yıl süreyle geçerli olabilecek akdi bir rekabet yasağıdır [2, 10].
- TBK m. 418 vd. (Hizmet ve Vekâlet Hükümleri ile İlişkisi): TTK'da hüküm bulunmayan hallerde acentelik ilişkisine TBK'nın simsarlık, komisyon ve vekâlet hükümleri kıyasen uygulanır (TTK m. 102/2). İnhisar ve rekabet yasağının ihlali, vekâlet hükümlerindeki sadakat ve özen borcuna ağır bir aykırılık teşkil eder [11].
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (RKHK) ile İlişkisi: Doktrinde, TTK m. 104 ile sağlanan inhisar hakkının rekabet hukuku kuralları ile çelişip çelişmediği yoğun olarak tartışılmıştır. Ticaret hukuku perspektifinden acente, müvekkilinden hukuken bağımsız bir tacir olmakla birlikte; rekabet hukuku bakımından, acentenin müvekkilin işlerini görürken kendi ekonomik riskini (mali ve ticari risk) taşımadığı hallerde müvekkili ile "tek bir teşebbüs" (aynı ekonomik bütünlük) oluşturduğu kabul edilir. Bu nedenle, acentelik ilişkisi içindeki inhisar anlaşmaları kural olarak RKHK m. 4 kapsamında yasaklanan rekabeti kısıtlayıcı anlaşmalardan sayılmaz [12-14].
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Dairelerinin (özellikle mülga 11. Hukuk Dairesi ile mevcut ticari dava daireleri) yerleşik içtihatlarına göre, TTK m. 104'te öngörülen inhisar hakkı ve rekabet yasağının ihlali, sözleşmenin haklı sebeple derhal feshi sonucunu doğurur. Yargıtay, yazılı şekil şartını son derece sıkı yorumlamakta, taraflar arasında uzun süreli zımni bir müsamaha (sessiz kalma) olsa dahi, yazılı bir muvafakatname bulunmadıkça inhisar hakkının kaldırılmadığını kabul etmektedir.
Bununla birlikte, Yargıtay kararlarında müvekkilin inhisar hakkını ihlal ederek bölgeye doğrudan mal satması durumunda, acentenin söz konusu satışlar üzerinden TTK m. 113/2 gereği yoksun kaldığı komisyon ücretini (müspet zarar bağlamında) talep edebileceği hüküm altına alınmaktadır. Acentenin rekabet yasağını ihlal ederek rakip firmanın ürünlerini satması halinde ise, müvekkilin haklı fesih hakkını kullanabileceği ve eğer varsa sözleşmede öngörülen cezai şartı (TBK m. 179 vd. uyarınca) talep edebileceği Yargıtay tarafından istikrarlı olarak vurgulanmaktadır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Müvekkilin İnhisar Hakkını İhlali):
Müvekkil X A.Ş., Ege Bölgesinde beyaz eşya ürünlerinin satışı için Y Ltd. Şti. ile tek yetkili acentelik sözleşmesi imzalamıştır. Sözleşmede TTK m. 104’ün aksine bir hüküm yoktur. Bir süre sonra X A.Ş., satış hacmini yetersiz bularak Z A.Ş.'yi de İzmir ve Manisa illerini kapsayacak şekilde aynı ticaret dalı için ikinci acente olarak atamış ve Z A.Ş. üzerinden yüksek montanlı satışlar gerçekleştirmiştir.
Hukuki analiz: Somut olayda müvekkil X A.Ş., yazılı bir mutabakat olmaksızın aynı coğrafi bölgede ve aynı ticaret dalında ikinci bir acente atayarak TTK m. 104/1 hükmündeki inhisar hakkını ihlal etmiştir. Acente Y Ltd. Şti., haklı sebeple sözleşmeyi derhal feshedebilir, menfi zararlarını talep edebilir [1, 5]. Ayrıca, sözleşmeyi feshetmese dahi, Z A.Ş. tarafından gerçekleştirilen veya X A.Ş. tarafından doğrudan bölgeye yapılan tüm satışlar üzerinden TTK m. 113/2 gereğince komisyon talep etme hakkına sahiptir [8].
Olay 2 (Acentenin Rekabet Yasağını İhlali):
A Sigorta A.Ş.'nin İç Anadolu Bölgesinde "hayat dışı sigortalar" dalında yetkili acentesi olan B gerçek kişi taciri, kârlılığını artırmak maksadıyla, yazılı bir izin almadan aynı bölgede faaliyet gösteren rakip C Sigorta A.Ş.'nin de kasko ve trafik sigortası poliçelerini kendi işletmesi üzerinden satmaya başlamıştır.
Hukuki analiz: Acente B'nin eylemi, TTK m. 104/1 uyarınca "aynı yer veya bölgede, birbirleriyle rekabette bulunan birden çok ticari işletme hesabına acentelik yapamaz" şeklindeki kanuni rekabet yasağının açık bir ihlalidir [2, 6]. Sigortacılık mevzuatı ile TTK m. 104 hükmü birlikte değerlendirildiğinde, "aynı ticaret dalı" kavramı sigortacılıkta aynı sigorta dalı (hayat / hayat dışı) anlamına gelir [6]. A Sigorta A.Ş., acentelik sözleşmesini haklı nedenle feshederek uğradığı zararların tazminini B'den talep edebilir.
6. Pratik Uygulama Notları
- İspat yükü: İnhisar hakkının veya kanuni rekabet yasağının kaldırıldığını, daraltıldığını veya aksinin kararlaştırıldığını iddia eden taraf, bu iddiasını mutlak surette "yazılı bir belge" ile ispatlamak zorundadır. TTK m. 104/1'deki yazılı şekil, geçerlilik şartıdır [4, 5].
- Zamanaşımı / Süreler: İnhisar hakkının veya rekabet yasağının ihlalinden doğan tazminat ve komisyon alacağı talepleri, aksine özel bir hüküm yoksa ticari vekâlet ve iş görme sözleşmelerine ilişkin genel zamanaşımı süresi olan beş yıllık zamanaşımına tabidir.
- Görevli/yetkili mahkeme: Acentelik ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar TTK m. 4 kapsamında mutlak ticari dava niteliğindedir. Bu nedenle görevli mahkeme, Asliye Ticaret Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise genel hükümler (HMK m. 6) uyarınca davalının yerleşim yeri veya ifa yeri (acentelik faaliyetinin yürütüldüğü bölge) mahkemesidir.
- Yaygın uygulama hataları: Tarafların, aralarındaki uzun süreli ticari teamüllere veya sözlü mutabakatlara güvenerek yazılı bir sözleşme veya ek protokol yapmaksızın rekabet yasağını esnetmeleri uygulamada sıkça karşılaşılan bir hatadır. Bir diğer hata ise, TTK m. 104'te yer alan sözleşme süresince geçerli olan kanuni rekabet yasağı ile TTK m. 123'te düzenlenen sözleşme sonrası rekabet yasağı sözleşmesinin birbirine karıştırılmasıdır [2].
7. Eleştirel Değerlendirme
Doktrinde TTK m. 104 hükmü, mülga eTK m. 118'e kıyasla getirdiği netlik bakımından takdirle karşılanmakla birlikte, rekabet hukuku kuralları ile olan kesişimi bağlamında çeşitli eleştirilere konu olmaktadır. Tahir Saraç gibi yazarlar, acenteye tanınan inhisar hakkının (müvekkilin rekabet etmeme borcu) ve acentenin rekabet yasağının RKHK m. 4 kapsamında çelişki yaratıp yaratmadığı hususunu tartışmaktadır. Çoğunluk görüşü ve Avrupa Birliği uygulamaları (örn. Guidelines on Vertical Restraints), acentenin ticari ve finansal risk üstlenmediği durumlarda "tek ekonomik bütünlük" (single economic entity) oluşturduğu ve bu sebeple m. 104'teki yasakların RKHK kapsamında bir ihlal yaratmadığı yönündedir [12-15]. Ancak acentenin bağımsız bir tacir gibi finansal risk üstlendiği, yatırımlar yaptığı hallerde, m. 104'teki mutlak inhisar ve rekabet yasaklarının rekabet hukukunun emredici normlarıyla çatışabileceği ve dar yorumlanması gerektiği ifade edilmektedir [14]. Ayrıca hükmün lafzında yer alan "aynı ticaret dalı" kavramının teknolojinin ve dijitalleşmenin getirdiği çok kanallı (omni-channel) satış yöntemlerinde sınırlarının nasıl belirleneceği, doktrinde ve içtihatlarda hâlâ gelişime açık bir alandır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) Birinci Kitabının Yedinci Kısmında "Acentelik" kurumuna ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Bu kısmın altında yer alan 104. madde, acentelik sözleşmesinin tarafları arasındaki sadakat ve güven ilişkisinin en somut görünümlerinden biri olan "İnhisar" (tekel) hakkını ve buna karşılık gelen "kanuni rekabet yasağını" düzenlemektedir [1-3].
Acentelik kurumu, niteliği gereği müvekkil ile acente arasında sürekli, sıkı ve karşılıklı güvene dayanan bir hukuki ilişki yaratır. TTK m. 104 hükmü, bu ilişkinin doğasından kaynaklanan menfaat dengesini kurmak amacıyla çift taraflı bir koruma mekanizması ihdas etmiştir. Bir yanda müvekkilin, acenteye tahsis ettiği bölgede başka bir acente atayamayacağı kuralı (inhisar hakkı) yer alırken; diğer yanda acentenin, aynı bölgede birbiriyle rekabet halinde olan birden fazla ticari işletme hesabına acentelik yapamayacağı kuralı (rekabet yasağı) düzenlenmiştir [1, 2].
Mülga 6762 sayılı mülga Türk Ticaret Kanunu'nun (eTK) 118. maddesinde yer alan hüküm, 6102 sayılı Kanun ile güncellenmiş ve daha kapsayıcı bir dille yeniden kaleme alınmıştır. Eski düzenlemede yalnızca "aracılık" yapan acentelerden bahsedildiği için doktrinde, sözleşme yapmaya yetkili acentelerin rekabet yasağının kapsamında olup olmadığı tartışmalıydı. Yeni TTK m. 104 ile bu eksiklik giderilmiş ve inhisar hakkı/rekabet yasağının her iki acente türünü de (aracı ve sözleşme yapmaya yetkili acente) kapsadığı netleştirilmiştir [1]. Bu hüküm, emredici nitelikte olmayıp yedek hukuk kuralı (nispi emredici) mahiyetindedir; zira kanun koyucu "yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça" ibaresi ile taraflara sözleşme özgürlüğü çerçevesinde bu kuralın aksini kararlaştırma imkânı tanımıştır [1, 4].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. İnhisar (Tekel) Hakkı
İnhisar hakkı, acente lehine getirilmiş bir tekel hakkıdır. Bu hak uyarınca müvekkil, acenteye tahsis edilen yer veya bölge içinde, aynı ticaret dalında faaliyet göstermek üzere ikinci bir acente atayamaz [1]. Hükmün amacı, acentenin emek ve mesaisini özgülediği coğrafi bölgede ve faaliyet alanında kendi çabasıyla yarattığı veya yaratacağı müşteri çevresinin kaymağının başka bir acente tarafından haksızca elde edilmesini önlemektir. Müvekkilin inhisar hakkına uymaması, acente bakımından haklı sebeple fesih imkânı doğurur ve acente, müvekkilden menfi zararının tazminini talep edebilir [5].
2.2. Kanuni Rekabet Yasağı (Acentenin Rekabet Etmeme Borcu)
Hükmün ikinci kısmı, acentenin müvekkiline karşı olan sadakat borcunun bir yansıması olarak "kanuni rekabet yasağını" düzenler. Buna göre acente, aynı yer veya bölgede, birbirleriyle rekabet halinde olan birden fazla ticari işletmenin (müvekkilin) acenteliğini yapamaz [2, 4]. Acentelik sözleşmesi süresince geçerli olan bu yasak, TTK m. 123'te düzenlenen "sözleşme sonrası rekabet yasağı"ndan farklıdır. TTK m. 104 bütünüyle sözleşme ilişkisi devam ederken tarafların birbirlerine karşı olan rekabet etmeme ve tekel sağlama yükümlülüklerini ifade eder [2]. Sigorta acenteleri özelinde değerlendirildiğinde, maddedeki "aynı ticaret dalı" kavramı, "aynı sigorta türü" olarak anlaşılmalıdır. Bir sigorta acentesi, kendisine atanan sigorta dalında başka bir sigorta şirketine aracılık edemez [6].
2.3. Aynı Yer veya Bölge ve Aynı Ticaret Dalı Kriterleri
İnhisar hakkı ve rekabet yasağının sınırları coğrafi (yer/bölge) ve maddi (ticaret dalı) olarak çizilmiştir. Bir acente, İstanbul bölgesinde (coğrafi sınır) otomotiv yedek parçası satışı (maddi sınır) için yetkilendirilmişse, müvekkil aynı bölgede aynı ürün grubu için başka acente atayamaz. Ancak müvekkil, aynı bölgede farklı bir ticaret dalı (örneğin beyaz eşya) için başka bir acente atayabileceği gibi; acente de farklı bir bölgede (örneğin Ankara'da) müvekkilinin rakibi olan bir işletmenin acenteliğini yürütemez zira sadakat borcu kural olarak tüm coğrafyayı kapsar, ancak TTK m. 104'teki yasak dar anlamda aynı coğrafi sınırlar içindeki fiili rekabet ihtimalini hedefler [1, 6].
2.4. Yazılı Şekil Şartı (Aksi Kararlaştırılabilirlik)
Madde metninde yer alan "Yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça" ibaresi, bu kuralın mutlak emredici olmadığını gösterir. Taraflar inhisar hakkını veya rekabet yasağını daraltabilir ya da tamamen ortadan kaldırabilirler. Ancak kanun koyucu, bu istisnanın geçerliliğini "yazılı şekil" şartına bağlamıştır. Yazılı şekil, ispat şartı değil, geçerlilik şartıdır (ad validitatem) [4, 5, 7].
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Dairelerinin (özellikle mülga 11. Hukuk Dairesi ile mevcut ticari dava daireleri) yerleşik içtihatlarına göre, TTK m. 104'te öngörülen inhisar hakkı ve rekabet yasağının ihlali, sözleşmenin haklı sebeple derhal feshi sonucunu doğurur. Yargıtay, yazılı şekil şartını son derece sıkı yorumlamakta, taraflar arasında uzun süreli zımni bir müsamaha (sessiz kalma) olsa dahi, yazılı bir muvafakatname bulunmadıkça inhisar hakkının kaldırılmadığını kabul etmektedir.
Bununla birlikte, Yargıtay kararlarında müvekkilin inhisar hakkını ihlal ederek bölgeye doğrudan mal satması durumunda, acentenin söz konusu satışlar üzerinden TTK m. 113/2 gereği yoksun kaldığı komisyon ücretini (müspet zarar bağlamında) talep edebileceği hüküm altına alınmaktadır. Acentenin rekabet yasağını ihlal ederek rakip firmanın ürünlerini satması halinde ise, müvekkilin haklı fesih hakkını kullanabileceği ve eğer varsa sözleşmede öngörülen cezai şartı (TBK m. 179 vd. uyarınca) talep edebileceği Yargıtay tarafından istikrarlı olarak vurgulanmaktadır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Müvekkilin İnhisar Hakkını İhlali): Müvekkil X A.Ş., Ege Bölgesinde beyaz eşya ürünlerinin satışı için Y Ltd. Şti. ile tek yetkili acentelik sözleşmesi imzalamıştır. Sözleşmede TTK m. 104’ün aksine bir hüküm yoktur. Bir süre sonra X A.Ş., satış hacmini yetersiz bularak Z A.Ş.'yi de İzmir ve Manisa illerini kapsayacak şekilde aynı ticaret dalı için ikinci acente olarak atamış ve Z A.Ş. üzerinden yüksek montanlı satışlar gerçekleştirmiştir. Hukuki analiz: Somut olayda müvekkil X A.Ş., yazılı bir mutabakat olmaksızın aynı coğrafi bölgede ve aynı ticaret dalında ikinci bir acente atayarak TTK m. 104/1 hükmündeki inhisar hakkını ihlal etmiştir. Acente Y Ltd. Şti., haklı sebeple sözleşmeyi derhal feshedebilir, menfi zararlarını talep edebilir [1, 5]. Ayrıca, sözleşmeyi feshetmese dahi, Z A.Ş. tarafından gerçekleştirilen veya X A.Ş. tarafından doğrudan bölgeye yapılan tüm satışlar üzerinden TTK m. 113/2 gereğince komisyon talep etme hakkına sahiptir [8].
Olay 2 (Acentenin Rekabet Yasağını İhlali): A Sigorta A.Ş.'nin İç Anadolu Bölgesinde "hayat dışı sigortalar" dalında yetkili acentesi olan B gerçek kişi taciri, kârlılığını artırmak maksadıyla, yazılı bir izin almadan aynı bölgede faaliyet gösteren rakip C Sigorta A.Ş.'nin de kasko ve trafik sigortası poliçelerini kendi işletmesi üzerinden satmaya başlamıştır. Hukuki analiz: Acente B'nin eylemi, TTK m. 104/1 uyarınca "aynı yer veya bölgede, birbirleriyle rekabette bulunan birden çok ticari işletme hesabına acentelik yapamaz" şeklindeki kanuni rekabet yasağının açık bir ihlalidir [2, 6]. Sigortacılık mevzuatı ile TTK m. 104 hükmü birlikte değerlendirildiğinde, "aynı ticaret dalı" kavramı sigortacılıkta aynı sigorta dalı (hayat / hayat dışı) anlamına gelir [6]. A Sigorta A.Ş., acentelik sözleşmesini haklı nedenle feshederek uğradığı zararların tazminini B'den talep edebilir.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Doktrinde TTK m. 104 hükmü, mülga eTK m. 118'e kıyasla getirdiği netlik bakımından takdirle karşılanmakla birlikte, rekabet hukuku kuralları ile olan kesişimi bağlamında çeşitli eleştirilere konu olmaktadır. Tahir Saraç gibi yazarlar, acenteye tanınan inhisar hakkının (müvekkilin rekabet etmeme borcu) ve acentenin rekabet yasağının RKHK m. 4 kapsamında çelişki yaratıp yaratmadığı hususunu tartışmaktadır. Çoğunluk görüşü ve Avrupa Birliği uygulamaları (örn. Guidelines on Vertical Restraints), acentenin ticari ve finansal risk üstlenmediği durumlarda "tek ekonomik bütünlük" (single economic entity) oluşturduğu ve bu sebeple m. 104'teki yasakların RKHK kapsamında bir ihlal yaratmadığı yönündedir [12-15]. Ancak acentenin bağımsız bir tacir gibi finansal risk üstlendiği, yatırımlar yaptığı hallerde, m. 104'teki mutlak inhisar ve rekabet yasaklarının rekabet hukukunun emredici normlarıyla çatışabileceği ve dar yorumlanması gerektiği ifade edilmektedir [14]. Ayrıca hükmün lafzında yer alan "aynı ticaret dalı" kavramının teknolojinin ve dijitalleşmenin getirdiği çok kanallı (omni-channel) satış yöntemlerinde sınırlarının nasıl belirleneceği, doktrinde ve içtihatlarda hâlâ gelişime açık bir alandır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.