TMK Madde 263

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

263. madde, mal ortaklığı rejiminde olağanüstü yönetimi düzenler ve 262. maddedeki olağan yönetimi tamamlar. Olağan yönetim dışında kalan, yani ailenin rutin ekonomik yaşamını aşan önemli işlemlerde, bir eşin tek başına hareketi yeterli değildir: Eşler birlikte hareket etmeli veya biri diğerinin rızasını almalıdır.

Hüküm, ortak malvarlığında önemli tasarruflar bakımından her iki eşin korunmasını amaçlar. Aynı zamanda, rızanın yokluğunu bilmeyen iyiniyetli üçüncü kişileri koruyan bir kural ve evlilik birliğinin temsiline ilişkin saklı hükümlerle işlem güvenliğini de gözetir. Böylece madde, eşler arası koruma ile üçüncü kişilerin güveni arasında denge kurar.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Birlikte Hareket veya Rıza Zorunluluğu

Olağan yönetim dışındaki konularda eşler, ancak birlikte veya biri diğerinin rızasını alarak ortaklığı yükümlülük altına sokabilir veya ortak mallarda tasarrufta bulunabilir. Önemli/değerli mallar üzerindeki tasarruflar, ortaklığı ağır biçimde bağlayan yükümlülükler bu kapsamdadır. Rıza, işlemden önce veya sonra (icazet) verilebilir; rıza yoksa işlem ortaklığı bağlamaz.

2.2. İyiniyetli Üçüncü Kişinin Korunması

Madde, işlem güvenliğini koruyan önemli bir kural getirir: Rızanın bulunmadığını bilmeyen veya bilecek durumda olmayan üçüncü kişiler için bu rıza var sayılır. Yani iyiniyetli üçüncü kişi, diğer eşin rızasının bulunduğuna güvenerek işlem yapmışsa korunur; işlem geçerli sayılır. Bu, üçüncü kişiye eşler arası iç ilişkideki rıza eksikliğinin yükletilmemesi anlamına gelir ve ticari/hukuki güvenliği sağlar.

2.3. Evlilik Birliğinin Temsiline İlişkin Saklı Hükümler

Madde, evlilik birliğinin temsiline ilişkin hükümlerin (ailenin sürekli ihtiyaçları için her iki eşin birliği temsil yetkisi) saklı olduğunu belirtir. Böylece, birliğin temsili kapsamındaki işlemlerde özel hükümler öncelikli olarak uygulanır.

3. Sistematik İlişkiler

• TMK m. 262 — Olağan yönetim. 263, olağan yönetimi aşan işlemleri düzenleyerek onu tamamlar; ikisi birlikte yetki sistemini kurar.
• TMK m. 188-189 — Evlilik birliğinin temsili. Madde, bu hükümleri açıkça saklı tutar.
• TMK m. 265 — Mirasın kabulü/reddi; olağanüstü yönetimin özel bir uygulamasıdır (diğer eşin rızası kuralı orada da geçerlidir).

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin — mal ortaklığında olağanüstü yönetim ve rıza kuralını bizatihi konu edinen — son 24 ayda taranan Yargıtay 2. ve 8. Hukuk Daireleri kararları arasında doğrulanmış güncel bir karar künyesi tespit edilememiştir. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Mal ortaklığı rejiminin nadirliği nedeniyle bu maddeye özgü güncel içtihat sınırlıdır.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): (E), ortaklığa ait taşınmazı diğer eş (K)'nin rızası olmadan üçüncü kişi (Ü)'ye satar. (Ü), (K)'nin rızasının bulunmadığını bilmemekte ve bilecek durumda da değildir.

Hukuki analiz: Taşınmaz satışı olağanüstü yönetim işlemidir ve kural olarak diğer eşin rızasını gerektirir. Ancak (Ü) iyiniyetli olduğundan, 263. madde uyarınca rıza var sayılır ve işlem korunur. (K)'nin iç ilişkideki rıza eksikliği, iyiniyetli (Ü)'ye karşı ileri sürülemez; (K)'nin (E)'ye karşı talepleri saklıdır.

Olay 2 (kurmaca senaryo): (E), ortaklığı önemli ölçüde borç altına sokacak bir kefalet sözleşmesini, durumu bilen ve rıza olmadığını da bilen alacaklı (A) ile imzalar.

Hukuki analiz: İşlem olağanüstü yönetim kapsamındadır ve diğer eşin rızasını gerektirir. (A) rızanın yokluğunu bildiğinden iyiniyetli değildir; rıza varsayımı korumasından yararlanamaz. İşlem ortaklığı bağlamaz.

6. Pratik Uygulama Notları

• Rızanın zamanı: Rıza önceden verilebileceği gibi sonradan icazetle de tamamlanabilir.
• İyiniyet ölçütü: Üçüncü kişinin korunması, rızanın yokluğunu bilmemesine ve bilecek durumda olmamasına bağlıdır; kötüniyetli üçüncü kişi korunmaz.
• İspat: Üçüncü kişinin kötüniyetli olduğunu, bunu ileri süren eş ispatlamalıdır.
• Olağan/olağanüstü ayrımı: İşlemin hangi kategoride olduğu, rıza gerekip gerekmediğini belirlediğinden önce bu nitelendirme yapılmalıdır.

7. Eleştirel Değerlendirme

263. madde, ortak malvarlığında önemli tasarruflarda her iki eşi korurken, iyiniyetli üçüncü kişiyi de rıza varsayımıyla güvence altına alarak dengeli bir çözüm sunar. Bu denge, mal ortaklığının iç ilişkideki koruyucu yapısı ile dış ilişkideki işlem güvenliği gereksinimini uzlaştırır. Maddenin uygulamadaki güçlüğü, yine olağan/olağanüstü sınırının ve üçüncü kişinin iyiniyetinin somut olayda belirlenmesidir. Kanaatimizce iyiniyetli üçüncü kişinin korunması isabetlidir; aksi hâlde eşler arası iç ilişkideki rıza eksikliği, hiçbir kusuru olmayan üçüncü kişilere yük olarak işlem güvenliğini zedelerdi.

---

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

• Doktrin: Aile hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına başvurulmuştur (Akıntürk/Ateş, Türk Medeni Hukuku — Aile Hukuku; Öztan, Aile Hukuku; Dural/Öğüz/Gümüş, Türk Özel Hukuku Cilt III). Sayfa numarası verilmemiştir.
• Yargıtay kararları: karararama.yargitay.gov.tr üzerinden 01.06.2026 tarihinde tarama yapılmış; maddeye özgü doğrulanmış güncel karar tespit edilememiştir (bkz. § 4).
• Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 263; sistematik ilişkilerde m. 262, m. 188-189, m. 265.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Önemli tasarruflarda rıza zorunluluğu eşleri korurken iyiniyetli üçüncü kişinin rıza varsayımıyla korunması işlem güvenliğini sağlar; bu denge isabetlidir.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay HGK / İBK kararları sonrası revize edilebilir.