Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Madde 26

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un (TKHK) 26. maddesi, tüketici kredilerinde "sözleşmeye bağlılık" (pacta sunt servanda) ilkesini pekiştiren ve bankaların tek taraflı faiz artışları ile tüketicileri faiz sarmalına sokmasını engelleyen son derece kritik bir "Sözleşme Değişikliği ve Bildirim" normudur.

Madde, kredi sözleşmelerini süre tiplerine göre iki ayrı kategoride ele almıştır:

1. Belirli Süreli Krediler (m. 26/1): İhtiyaç veya taşıt kredisi gibi vadeli kredilerde, sözleşme şartlarının (faiz, masraf vb.) süre içinde tüketici aleyhine değiştirilmesi mutlak olarak yasaklanmıştır (Değişiklik yasağı mutlaktır).
2. Belirsiz Süreli Krediler (m. 26/2): Kredi kartları, kredili mevduat hesapları (KMH) veya esnek hesaplar gibi ucu açık kredilerde bankaların faiz artırma hakkı vardır; ancak bu hak otuz gün önceden yazılı/dijital bildirim şartına bağlanmıştır. En önemlisi, faiz artışını kabul etmek istemeyen tüketiciye borcunu eski faizle kapatabilmesi için altmış günlük yasal bir geçiş süresi (muafiyet/grace period) tanınmıştır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

• Belirsiz Süreli Kredi Sözleşmesi: Belli bir vadesi olmayan, tüketicinin dilediği zaman limit dahilinde borçlanıp geri ödediği, kart veya overdraft (KMH) tipi hesap sözleşmeleridir.
• Otuz Gün Önceden Bildirim Borcu: Faiz artışının yürürlüğe gireceği tarihten en az 30 gün önce tüketicinin şahsi e-postasına, SMS'ine veya e-devletine kalıcı veri saklayıcısı ile detaylı bildirim gönderilmesi zorunluluğudur.
• Geriye Dönük Faiz Uygulama Yasağı: Yeni artırılan faiz oranının, ihtar süresinden önceki harcamalara veya eski dönem borçlarına hiçbir şekilde uygulanamamasıdır.
• Altmış Günlük Kurtuluş Süresi (m. 26/2 son cümle): Tüketicinin bildirim tarihinden itibaren 60 gün içinde tüm kart/ekstre borcunu kapatıp hesabı dondurması halinde, bu 60 günlük süredeki borçlarına dahi yeni yüksek faizin değil, eski düşük faizin uygulanması mecburiyetidir.

3. Sistematiği İlişkiler

Madde 26; tüketici kredilerinin faiz rejimini düzenleyen m. 25, cayma hakkını belirleyen m. 24, erken ödemeyi düzenleyen m. 27, kredi kartlarını düzenleyen m. 22/2 hükümleriyle ve bankacılık masraflarını belirleyen m. 4/3 ile doğrudan sistematik bağa sahiptir. TCMB'nin kredi kartı azami faiz oranları tebliğleri ile doğrudan koordinasyon içinde uygulanır.

4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı

• Kredi Kartı Faiz Artışlarında Bildirim Eksikliği: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 19. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında; bankanın kredi kartı akdi veya gecikme faiz oranını artırırken tüketiciye m. 26/2 uyarınca 30 gün önceden yazılı bildirim gönderdiğini kanıtlayamaması durumunda, yapılan faiz artışının tüketici yönünden geçersiz olacağı ve eski faiz oranı üzerinden hesaplama yapılması gerektiği kabul edilmektedir. Bildirim gönderildiğine dair ispat yükü tamamen bankadadır.
• 60 Günlük Kapatma Süresinde Eski Faiz Uygulaması: BAM kararlarında, bankaların faiz artış bildiriminden sonraki 60 gün içinde kart borcunu kapatmak için başvuran tüketicilerden, bildirim tarihi ile kapatma tarihi arasında geçen sürede yeni yüksek faiz oranı üzerinden kesinti yapmasının m. 26/2'ye açıkça aykırı olduğu ve bu haksız faiz tahsilatlarının iade edilmesi gerektiği teyit edilmektedir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Örnek 1: Tüketici T'nin 50.000 TL limitli bir Kredili Mevduat Hesabı (KMH) bulunmaktadır. Banka, KMH aylık faiz oranını %4'ten %5'e yükseltmiştir. Banka, bu artışın yürürlüğe gireceği 1 Haziran tarihinden en az 30 gün önce (örneğin 1 Mayıs'ta) T'ye kalıcı veri saklayıcısı (SMS/e-posta) ile bildirim göndermek zorundadır. T, bu bildirimi aldıktan sonra 60 gün içinde (en geç 30 Haziran'a kadar) KMH borcunun tamamını kapatıp hesabı kullanmayı bırakırsa, mayıs ve haziran aylarında kullandığı krediler için kendisine yeni oran olan %5 değil, eski oran olan %4 uygulanır.

Örnek 2: Banka, tüketici S'nin ödemekte olduğu 36 ay vadeli taşıt kredisinin (belirli süreli kredi) 12. ayında, "ülkedeki finansal kriz nedeniyle kaynak maliyetimiz arttı, bu nedenle aylık faiz oranınızı %2'den %3'e yükseltiyoruz" diyerek yeni bir ödeme planı göndermiştir. m. 26/1 uyarınca belirli süreli kredilerde sözleşme şartları tüketici aleyhine kesinlikle değiştirilemeyeceğinden, bankanın bu işlemi mutlak olarak geçersizdir. S, eski ödeme planına göre ödeme yapmaya devam eder, banka aracı haksız yere haczedemez.

6. Pratik Uygulama Notları

• Abonelik ve Kart Ekstrelerindeki Bildirim Şerhleri: Bankalar, faiz artış bildirimlerini sadece genel web sitelerinde duyurmakla yetinemezler. Bildirimin m. 26/2 uyarınca her tüketicinin şahsi ekstre dosyasına, e-posta adresine veya SMS kutusuna detaylı ödeme tablosu değişiklikleriyle birlikte gönderilmesi yasal zorunluluktur.

7. Eleştirel Değerlendirme

• Mesafeli Sözleşmelerdeki "Yazılı veya Mesafeli" Uyumlaşması: 7529 sayılı Kanun (2024) ile belirli süreli kredi sözleşmelerinin geçerliliğine "mesafeli" ibaresinin eklenmesiyle, m. 26/1'deki aleyhe değişiklik yasağının artık dijital bankacılık kanallarından onaylanan mesafeli kredilerde de mutlak olarak uygulanacağı netleşmiştir. Bazı bankaların "Dijital mesafeli kredilerde onay kutucuğuyla faiz artışına izin verildi" şeklindeki savunmaları bu yasal değişiklik ile tamamen çökmüştür. Dijital ortamda onaylansa dahi belirli süreli hiçbir kredinin şartı tüketici aleyhine değiştirilemez. Bu reform tüketici haklarının geleceği açısından mükemmel bir adımdır.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz, tüketici kredilerinde sözleşme şartlarının aleyhe değiştirilmesi yasağını ve belirsiz süreli kredilerdeki faiz artış muafiyetlerini düzenleyen 6502 sayılı Kanun'un 26. maddesi, 7529 sayılı Kanun (2024) ile yapılan son dijital entegrasyon reformu, Yargıtay'ın kart faiz bildirim kararları çerçevesinde Av. Fethi Güzel tarafından titizlikle kaleme alınmıştır. Analiz, yasal süre limitlerini ve ispat standartlarını yüksek bir borçlar ve bankacılık hukuku disipliniyle açıklamaktadır.