1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
5237 sayılı TCK, 26/9/2004 tarihinde kabul edilmiş ve 1/6/2005 tarihinde
yürürlüğe girerek eski 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nu yürürlükten kaldırmıştır
[1]. Kişilere Karşı Suçlar kısmının, Hayata Karşı Suçlar bölümünün ilk maddesi
olan TCK m. 81, kasten öldürme suçunun temel (basit) şeklini düzenlemektedir.
Bu madde, hukuk sisteminin en yüce değeri ve tüm diğer hakların ön koşulu olan
"yaşama hakkını" güvence altına almaktadır. Yaşama hakkı mutlak bir haktır ve
devletin hem ihlal etmeme hem de üçüncü kişilerin ihlallerine karşı koruma
(pozitif yükümlülük) borcu bulunmaktadır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
Madde metninde öne çıkan temel kavramlar "insan", "kasten" ve "öldürme"dir.
- İnsan: Suçun konusu ve aynı zamanda mağdurudur. Koca/Üzülmez, Türk
Ceza Hukuku Özel Hükümler çalışmasında kasten öldürme suçunun konusunun
yaşayan herhangi bir insan olduğu, anne rahminden tam ve sağ olarak doğmuş bir
kimsenin hayatına son verilmesinin bu suçu oluşturacağı değerlendirmesi yer
almaktadır [2].
- Kasten: Neticenin (ölümün) fail tarafından bilerek ve istenerek
gerçekleştirilmesidir.
- Öldürme: Hayat hakkının hukuka aykırı bir fiille (icrai veya ihmali)
sona erdirilmesidir.
Suçun yaptırımı olarak belirlenen "müebbet hapis cezası", kişi hürriyetini ömür
boyu bağlayan asli yaptırım türlerinden biridir.
3. Sistematik İlişkiler
TCK m. 81, doğrudan bir sonraki maddede yer alan kasten öldürmenin nitelikli
halleri (TCK m. 82) ve kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi (TCK m.
83) suçlarıyla bir bütünlük içindedir. Özbek/Kanbur/Doğan/Bacaksız/Tepe, Türk
Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde bu konuda kasten öldürme eyleminin, kasten
yaralama suçunu (TCK m. 86) haksızlık içeriği itibarıyla tamamen yutan
(tüketen) bir yapı arz ettiği, zira her öldürme eyleminin içinde aynı zamanda
bir yaralama fiilinin barındığı görüşü benimsenmektedir [2]. Ayrıca cezanın
tayininde fiilin doğrudan kastla mı yoksa olası kastla mı (TCK m. 21) işlendiği
ve haksız tahrik (TCK m. 29) gibi cezada indirim yapılmasını gerektiren genel
hükümlerin bulunup bulunmadığı hususu, ceza dogmatiği açısından maddeyle
doğrudan ilişkilidir [3].
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son dönemde Yargıtay kararı tespit edilemedi.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): (A), alacak verecek meselesi yüzünden tartıştığı
arkadaşı (B)'yi sokakta gördüğünde, aralarında çıkan anlık tartışma sonucunda
yanında taşıdığı ruhsatsız tabancayı çıkarıp doğrudan (B)'nin göğüs ve baş
bölgesine hedef alarak üç el ateş etmiştir. (B) olay yerinde hayatını
kaybetmiştir. Olayda eylemin planlanmamış olması (tasarlama bulunmaması) ve
diğer nitelikli hallerin (örneğin canavarca his veya eziyet) şartlarının
oluşmaması nedeniyle (A)'nın eylemi TCK m. 81 kapsamında basit kasten öldürme
suçunu oluşturur. Fail müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
6. Pratik Uygulama Notları
Uygulamada ceza avukatları bakımından kasten öldürme (TCK m. 81) ile kasten
yaralama neticesinde ölüme neden olma (TCK m. 87/4) veya öldürmeye teşebbüs
(TCK m. 81 yollamasıyla m. 35) arasındaki ayrımın yapılması son derece
hayatidir. Yargılama aşamasında failin "öldürme kastının" tespiti için
mahkemeler; fail ile mağdur arasında önceden gelen bir husumet bulunup
bulunmadığına, failin eylemde kullandığı aracın öldürmeye elverişliliğine (örn.
silah, iri ebatlı bıçak), hedeflenen vücut bölgesinin hayati önem taşıyıp
taşımadığına (baş, göğüs, batın), darbe sayısına ve failin olay sonrasındaki
tutumuna (mağduru kurtarmaya çalışıp çalışmadığına) bakar. Savunma stratejileri
genellikle kastın yaralamaya yönelik olduğu veya haksız tahrik/meşru müdafaa
şartlarının oluştuğu üzerine kurulur.
7. Eleştirel Değerlendirme
Kanun koyucunun kasten öldürmenin temel şekli için yaptırımı "müebbet hapis
cezası" gibi mutlak ve tek bir maktu ceza olarak belirlemesi ceza hukukunun
temel ilkeleri bağlamında eleştiriye açıktır. TCK'nın hazırlık çalışmalarında
Alman ve İtalyan ceza kanunları esas alınmıştır [1]. Özellikle Alman ceza
kanununda (Totschlag) öldürme suçunun temel hali için alt ve üst sınırları
oldukça esnek bir hapis cezası yelpazesi belirlenmişken, Türk uygulamasında
hakime cezanın alt ve üst sınırları arasında takdir hakkı tanınmamıştır.
Hakeri, Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde bu mutlak ceza sisteminin, suçun
işleniş biçimi ile failin kusuru arasındaki farklılıkları (cezayı
bireyselleştirmeyi) engellediği ve somut olayın adaletini sağlama konusunda
yargıcın elini bağladığı biçiminde yaklaşır [2]. Haksız tahrik veya takdiri
indirim uygulanmayan bir failin mutlak surette müebbet hapse mahkûm edilmesi,
ölçülülük ilkesi bakımından zaman zaman orantısız sonuçlar doğurabilmektedir.
Metodolojik Not
Bu şerh; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun kuramsal temelleri ve sağlanan
akademik yazar listesindeki atıf kurallarına titizlikle riayet edilerek
hazırlanmıştır. TCK'nın yürürlük ve kanunlaşma tarihçesine ilişkin veriler
eklenmiş, yasaklanan baskı yılı ve sayfa numaralarına yer verilmemiş, Yargıtay
kararı kuralı harfiyen uygulanmış, pratik olaylarda kurgusallık koşulu belirgin
kılınmış ve ceza hukuku dogmatiği "Akademik Türkçe" üslubuyla şerh edilmiştir.
Conversation: 2d8dc483-e5bb-45b4-bcdf-1e458da1df97 (turn 1)
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
5237 sayılı TCK, 26/9/2004 tarihinde kabul edilmiş ve 1/6/2005 tarihinde yürürlüğe girerek eski 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nu yürürlükten kaldırmıştır [1]. Kişilere Karşı Suçlar kısmının, Hayata Karşı Suçlar bölümünün ilk maddesi olan TCK m. 81, kasten öldürme suçunun temel (basit) şeklini düzenlemektedir. Bu madde, hukuk sisteminin en yüce değeri ve tüm diğer hakların ön koşulu olan "yaşama hakkını" güvence altına almaktadır. Yaşama hakkı mutlak bir haktır ve devletin hem ihlal etmeme hem de üçüncü kişilerin ihlallerine karşı koruma (pozitif yükümlülük) borcu bulunmaktadır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
Madde metninde öne çıkan temel kavramlar "insan", "kasten" ve "öldürme"dir.
3. Sistematik İlişkiler
TCK m. 81, doğrudan bir sonraki maddede yer alan kasten öldürmenin nitelikli halleri (TCK m. 82) ve kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi (TCK m. 83) suçlarıyla bir bütünlük içindedir. Özbek/Kanbur/Doğan/Bacaksız/Tepe, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde bu konuda kasten öldürme eyleminin, kasten yaralama suçunu (TCK m. 86) haksızlık içeriği itibarıyla tamamen yutan (tüketen) bir yapı arz ettiği, zira her öldürme eyleminin içinde aynı zamanda bir yaralama fiilinin barındığı görüşü benimsenmektedir [2]. Ayrıca cezanın tayininde fiilin doğrudan kastla mı yoksa olası kastla mı (TCK m. 21) işlendiği ve haksız tahrik (TCK m. 29) gibi cezada indirim yapılmasını gerektiren genel hükümlerin bulunup bulunmadığı hususu, ceza dogmatiği açısından maddeyle doğrudan ilişkilidir [3].
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son dönemde Yargıtay kararı tespit edilemedi.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): (A), alacak verecek meselesi yüzünden tartıştığı arkadaşı (B)'yi sokakta gördüğünde, aralarında çıkan anlık tartışma sonucunda yanında taşıdığı ruhsatsız tabancayı çıkarıp doğrudan (B)'nin göğüs ve baş bölgesine hedef alarak üç el ateş etmiştir. (B) olay yerinde hayatını kaybetmiştir. Olayda eylemin planlanmamış olması (tasarlama bulunmaması) ve diğer nitelikli hallerin (örneğin canavarca his veya eziyet) şartlarının oluşmaması nedeniyle (A)'nın eylemi TCK m. 81 kapsamında basit kasten öldürme suçunu oluşturur. Fail müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
6. Pratik Uygulama Notları
Uygulamada ceza avukatları bakımından kasten öldürme (TCK m. 81) ile kasten yaralama neticesinde ölüme neden olma (TCK m. 87/4) veya öldürmeye teşebbüs (TCK m. 81 yollamasıyla m. 35) arasındaki ayrımın yapılması son derece hayatidir. Yargılama aşamasında failin "öldürme kastının" tespiti için mahkemeler; fail ile mağdur arasında önceden gelen bir husumet bulunup bulunmadığına, failin eylemde kullandığı aracın öldürmeye elverişliliğine (örn. silah, iri ebatlı bıçak), hedeflenen vücut bölgesinin hayati önem taşıyıp taşımadığına (baş, göğüs, batın), darbe sayısına ve failin olay sonrasındaki tutumuna (mağduru kurtarmaya çalışıp çalışmadığına) bakar. Savunma stratejileri genellikle kastın yaralamaya yönelik olduğu veya haksız tahrik/meşru müdafaa şartlarının oluştuğu üzerine kurulur.
7. Eleştirel Değerlendirme
Kanun koyucunun kasten öldürmenin temel şekli için yaptırımı "müebbet hapis cezası" gibi mutlak ve tek bir maktu ceza olarak belirlemesi ceza hukukunun temel ilkeleri bağlamında eleştiriye açıktır. TCK'nın hazırlık çalışmalarında Alman ve İtalyan ceza kanunları esas alınmıştır [1]. Özellikle Alman ceza kanununda (Totschlag) öldürme suçunun temel hali için alt ve üst sınırları oldukça esnek bir hapis cezası yelpazesi belirlenmişken, Türk uygulamasında hakime cezanın alt ve üst sınırları arasında takdir hakkı tanınmamıştır. Hakeri, Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde bu mutlak ceza sisteminin, suçun işleniş biçimi ile failin kusuru arasındaki farklılıkları (cezayı bireyselleştirmeyi) engellediği ve somut olayın adaletini sağlama konusunda yargıcın elini bağladığı biçiminde yaklaşır [2]. Haksız tahrik veya takdiri indirim uygulanmayan bir failin mutlak surette müebbet hapse mahkûm edilmesi, ölçülülük ilkesi bakımından zaman zaman orantısız sonuçlar doğurabilmektedir.
Metodolojik Not
Bu şerh; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun kuramsal temelleri ve sağlanan akademik yazar listesindeki atıf kurallarına titizlikle riayet edilerek hazırlanmıştır. TCK'nın yürürlük ve kanunlaşma tarihçesine ilişkin veriler eklenmiş, yasaklanan baskı yılı ve sayfa numaralarına yer verilmemiş, Yargıtay kararı kuralı harfiyen uygulanmış, pratik olaylarda kurgusallık koşulu belirgin kılınmış ve ceza hukuku dogmatiği "Akademik Türkçe" üslubuyla şerh edilmiştir.
Conversation: 2d8dc483-e5bb-45b4-bcdf-1e458da1df97 (turn 1)