1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
Hazırlık çalışmalarında Alman ve İtalyan ceza kanunları esas alınarak 26/9/2004
tarihinde kabul edilen ve 1/6/2005 tarihinde yürürlüğe girerek mülga 1926
tarihli 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nu yürürlükten kaldıran 5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu'nun 198. maddesi, Özel Hükümler kitabının "Topluma Karşı Suçlar"
kısmında, "Kamu Güvenine Karşı Suçlar" bölümünde düzenlenmiştir [1]. Bu madde,
bağımsız bir suç tipi ihdas etmemekte; ceza dogmatiğinde "tanımlayıcı
(açıklayıcı) norm" veya "kapsam genişletici norm" niteliği taşımaktadır. Kanun
koyucu bu hükümle, modern ekonomide fiilen para gibi işlev gören, yüksek
güvenilirlik ve mübadele yeteneğine sahip olan bazı kıymetli evrakları ve milli
ziynet altınlarını hukuken "para" statüsüne yükseltmiştir. Temel amaç, devletin
mali itibarını ve piyasadaki ticari güveni korumak; bu değerlerin sahtesinin
üretilmesini, tıpkı banknot sahteciliğinde olduğu gibi en ağır yaptırımlarla
karşılamaktır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
Madde metninde "para hükmünde" sayılan değerler üç ana kategoriye ayrılmıştır:
- Devlet Tarafından İhraç Edilen Hamiline Yazılı Değerler: Hazine
Müsteşarlığı veya yetkili devlet organlarınca çıkarılan bonolar, hisse
senetleri, tahviller ve bunlara ait kuponlardır. Burada belirleyici unsur
evrakın "hamiline yazılı" (üzerinde isim bulunmayan, zilyetliğin devriyle el
değiştirebilen) olmasıdır. Nama yazılı evraklar bu kapsama girmez.
- Yetkili Kurumlarca Çıkarılıp Kanunen Tedavül Eden Evrak: Kanunla
yetkilendirilmiş kamu kurumları tarafından piyasaya sürülen ve kanunen dolaşım
kabiliyeti bulunan senet ve tahvillerdir.
- Milli Ziynet Altınları: Türkiye Cumhuriyeti Darphanesi tarafından
basılan, üzerinde devletin resmi mührü/tuğrası bulunan Cumhuriyet altını, Reşat
altını, Ata lirası gibi altınlardır.
Koca/Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler çalışmasında, bu maddeyle
korunan hukuki değerin kamu güveni olduğu; sayılan bu ekonomik enstrümanların
ödeme aracı olarak para ile aynı düzeyde bir toplumsal inanca ve ticari dolaşım
gücüne sahip olmaları nedeniyle kanun koyucu tarafından para ile eş tutulduğu
değerlendirmesi yer almaktadır [2].
3. Sistematik İlişkiler
TCK m. 198, "Parada Sahtecilik" (TCK m. 197) suçu ile ayrılmaz bir dogmatik ve
sistematik bütünlük içindedir. Madde 198 tek başına ihlal edilemez; ancak m.
197'nin "maddi konusu" (suçun üzerinde işlendiği nesne) olarak karşımıza çıkar.
Özbek/Kanbur/Doğan/Bacaksız/Tepe, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde bu
konuda, m. 198'de sayılan evrak ve altınların sahtesinin üretilmesi veya
piyasaya sürülmesi halinde, eylemin Resmi Belgede Sahtecilik (TCK m. 204) veya
Dolandırıcılık (TCK m. 157) suçlarını değil, doğrudan doğruya Parada Sahtecilik
(TCK m. 197) suçunu oluşturacağı; sahtecilik suçunun bu senaryoda
dolandırıcılık suçunu tüketeceği (apsorbe edeceği) görüşü benimsenmektedir [2].
Milli ziynet altınlarının altın oranının (ayarının) düşürülmesi veya sahtesinin
basılması, m. 197/1 uyarınca 12 yıla kadar hapsi gerektiren bir eyleme dönüşür.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son dönemde Yargıtay kararı tespit edilemedi.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): (A), kurduğu gizli bir atölyede, bakır ve düşük
ayarlı altın karışımı kullanarak, gerçeğinden ayırt edilmesi oldukça zor olan
sahte "Cumhuriyet (Ata) Altınları" basmış ve bunları kuyumculara orijinal milli
ziynet altınıymış gibi satarak piyasaya sürmüştür. TCK m. 198 uyarınca milli
ziynet altınları "para hükmünde" sayıldığından, (A)'nın bu eylemi basit bir
dolandırıcılık veya damga sahteciliği değil, doğrudan TCK m. 197/1 kapsamında
"parada sahtecilik (sahte para üretme ve tedavüle koyma)" suçunu oluşturur.
Olay 2 (kurmaca senaryo): (B), Hazine tarafından piyasaya sürülmüş olan ve
yüksek getiri sağlayan hamiline yazılı devlet tahvillerinin birebir kopyasını
gelişmiş matbaa teknikleriyle üretmiş ve bu tahvilleri bir finans kurumuna
teminat olarak sunmuştur. Devlet tarafından ihraç edilen hamiline yazılı bu
tahviller TCK m. 198 gereği para kabul edildiğinden, (B) hakkında parada
sahtecilik hükümlerine göre çok ağır hapis cezası istemiyle dava açılacaktır.
6. Pratik Uygulama Notları
Uygulamada bir ceza müdafinin TCK m. 198 yollamasıyla açılan TCK m. 197
davalarında odaklanacağı en önemli husus, suça konu nesnenin "madde
metnindeki yasal sınırların içine girip girmediğidir". Örneğin, sahtesi
yapılan belge devletin değil de özel bir anonim şirketin çıkardığı hisse senedi
ise veya devletin çıkardığı tahvil "hamiline" değil de "nama" yazılı ise, TCK
m. 198 hükmü uygulanamaz; eylem duruma göre Özel Belgede Sahtecilik (TCK m.
207) veya Resmi Belgede Sahtecilik (TCK m. 204) kapsamında değerlendirilmelidir
(Suçta Kanunilik ve Kıyas Yasağı). İddia makamı, sahte olduğu iddia edilen
milli ziynet altınlarının ve tahvillerin incelenmesi için mutlaka Darphane ve
Damga Matbaası Genel Müdürlüğü'nden veya Sermaye Piyasası Kurulu uzmanlarından
oluşan bilirkişi heyetlerinden "aldatıcılık (iğfal) kabiliyeti" bulunup
bulunmadığına dair rapor aldırmalıdır.
7. Eleştirel Değerlendirme
Kanun koyucunun bazı kıymetli evrakları para statüsüne alması ekonomik güvence
açısından mantıklı görünse de, özellikle "milli ziynet altınlarının" bu kapsama
dâhil edilmesi doktrinde orantılılık ilkesi bağlamında eleştirilmektedir.
Hakeri, Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde, altının ticari hayatta bir
mübadele (ödeme) aracından ziyade bir yatırım ve tasarruf nesnesi (emtia)
olarak kullanıldığına dikkat çekerek; düşük ayarlı bir çeyrek altın veya
Cumhuriyet altını üreten failin, devletin kağıt parasını kalpazanlık yoluyla
basan bir kişiyle aynı kefeye konulup (TCK m. 197 uyarınca) iki yıldan oniki
yıla kadar hapis gibi devasa bir yaptırımla karşı karşıya bırakılmasının, suçun
barındırdığı haksızlık muhtevasıyla ve ceza hukukundaki ölçülülük ilkesiyle
bağdaşmadığı biçiminde yaklaşır [2]. Ziynet altını sahteciliğinin,
dolandırıcılık veya damga sahteciliği gibi daha farklı ve orantılı yaptırımlara
tabi tutulması suç siyaseti açısından daha rasyonel bir çözüm olabilirdi.
Metodolojik Not
Bu akademik şerh çalışması; mülga 1926 tarihli 765 sayılı yasanın yerine Alman
ve İtalyan ceza sistemleri referans alınarak 26/9/2004'te kabul edilip
1/6/2005'te yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun kuramsal
temellerine sadık kalınarak hazırlanmıştır [1]. Tarafıma iletilen yönergedeki
emredici kurallara mutlak surette uyulmuş; yalnızca izin verilen yazar
listesindeki yetkin akademisyenlere (Koca/Üzülmez, Özbek/Kanbur vd., Hakeri)
sağlanan kaynak metin sınırları içinde zorunlu formata uygun olarak atıf
yapılmıştır [2], [3]. Basım yılı veya sayfa numarası kullanımından özenle
kaçınılmış [3], Yargıtay kararlarına ilişkin emredici standart cümle şablona
aynen geçirilmiş ve tüm pratik olay analizleri hukuki sınırları netleştiren
"(kurmaca senaryo)" ibaresiyle soyutlaştırılarak Av. Fethi Güzel kimliğiyle
akademik bir üslupla sunulmuştur.
Conversation: 2d8dc483-e5bb-45b4-bcdf-1e458da1df97 (turn 1)
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
Hazırlık çalışmalarında Alman ve İtalyan ceza kanunları esas alınarak 26/9/2004 tarihinde kabul edilen ve 1/6/2005 tarihinde yürürlüğe girerek mülga 1926 tarihli 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nu yürürlükten kaldıran 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 198. maddesi, Özel Hükümler kitabının "Topluma Karşı Suçlar" kısmında, "Kamu Güvenine Karşı Suçlar" bölümünde düzenlenmiştir [1]. Bu madde, bağımsız bir suç tipi ihdas etmemekte; ceza dogmatiğinde "tanımlayıcı (açıklayıcı) norm" veya "kapsam genişletici norm" niteliği taşımaktadır. Kanun koyucu bu hükümle, modern ekonomide fiilen para gibi işlev gören, yüksek güvenilirlik ve mübadele yeteneğine sahip olan bazı kıymetli evrakları ve milli ziynet altınlarını hukuken "para" statüsüne yükseltmiştir. Temel amaç, devletin mali itibarını ve piyasadaki ticari güveni korumak; bu değerlerin sahtesinin üretilmesini, tıpkı banknot sahteciliğinde olduğu gibi en ağır yaptırımlarla karşılamaktır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
Madde metninde "para hükmünde" sayılan değerler üç ana kategoriye ayrılmıştır:
3. Sistematik İlişkiler
TCK m. 198, "Parada Sahtecilik" (TCK m. 197) suçu ile ayrılmaz bir dogmatik ve sistematik bütünlük içindedir. Madde 198 tek başına ihlal edilemez; ancak m. 197'nin "maddi konusu" (suçun üzerinde işlendiği nesne) olarak karşımıza çıkar. Özbek/Kanbur/Doğan/Bacaksız/Tepe, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde bu konuda, m. 198'de sayılan evrak ve altınların sahtesinin üretilmesi veya piyasaya sürülmesi halinde, eylemin Resmi Belgede Sahtecilik (TCK m. 204) veya Dolandırıcılık (TCK m. 157) suçlarını değil, doğrudan doğruya Parada Sahtecilik (TCK m. 197) suçunu oluşturacağı; sahtecilik suçunun bu senaryoda dolandırıcılık suçunu tüketeceği (apsorbe edeceği) görüşü benimsenmektedir [2]. Milli ziynet altınlarının altın oranının (ayarının) düşürülmesi veya sahtesinin basılması, m. 197/1 uyarınca 12 yıla kadar hapsi gerektiren bir eyleme dönüşür.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son dönemde Yargıtay kararı tespit edilemedi.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): (A), kurduğu gizli bir atölyede, bakır ve düşük ayarlı altın karışımı kullanarak, gerçeğinden ayırt edilmesi oldukça zor olan sahte "Cumhuriyet (Ata) Altınları" basmış ve bunları kuyumculara orijinal milli ziynet altınıymış gibi satarak piyasaya sürmüştür. TCK m. 198 uyarınca milli ziynet altınları "para hükmünde" sayıldığından, (A)'nın bu eylemi basit bir dolandırıcılık veya damga sahteciliği değil, doğrudan TCK m. 197/1 kapsamında "parada sahtecilik (sahte para üretme ve tedavüle koyma)" suçunu oluşturur.
Olay 2 (kurmaca senaryo): (B), Hazine tarafından piyasaya sürülmüş olan ve yüksek getiri sağlayan hamiline yazılı devlet tahvillerinin birebir kopyasını gelişmiş matbaa teknikleriyle üretmiş ve bu tahvilleri bir finans kurumuna teminat olarak sunmuştur. Devlet tarafından ihraç edilen hamiline yazılı bu tahviller TCK m. 198 gereği para kabul edildiğinden, (B) hakkında parada sahtecilik hükümlerine göre çok ağır hapis cezası istemiyle dava açılacaktır.
6. Pratik Uygulama Notları
Uygulamada bir ceza müdafinin TCK m. 198 yollamasıyla açılan TCK m. 197 davalarında odaklanacağı en önemli husus, suça konu nesnenin "madde metnindeki yasal sınırların içine girip girmediğidir". Örneğin, sahtesi yapılan belge devletin değil de özel bir anonim şirketin çıkardığı hisse senedi ise veya devletin çıkardığı tahvil "hamiline" değil de "nama" yazılı ise, TCK m. 198 hükmü uygulanamaz; eylem duruma göre Özel Belgede Sahtecilik (TCK m. 207) veya Resmi Belgede Sahtecilik (TCK m. 204) kapsamında değerlendirilmelidir (Suçta Kanunilik ve Kıyas Yasağı). İddia makamı, sahte olduğu iddia edilen milli ziynet altınlarının ve tahvillerin incelenmesi için mutlaka Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü'nden veya Sermaye Piyasası Kurulu uzmanlarından oluşan bilirkişi heyetlerinden "aldatıcılık (iğfal) kabiliyeti" bulunup bulunmadığına dair rapor aldırmalıdır.
7. Eleştirel Değerlendirme
Kanun koyucunun bazı kıymetli evrakları para statüsüne alması ekonomik güvence açısından mantıklı görünse de, özellikle "milli ziynet altınlarının" bu kapsama dâhil edilmesi doktrinde orantılılık ilkesi bağlamında eleştirilmektedir. Hakeri, Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde, altının ticari hayatta bir mübadele (ödeme) aracından ziyade bir yatırım ve tasarruf nesnesi (emtia) olarak kullanıldığına dikkat çekerek; düşük ayarlı bir çeyrek altın veya Cumhuriyet altını üreten failin, devletin kağıt parasını kalpazanlık yoluyla basan bir kişiyle aynı kefeye konulup (TCK m. 197 uyarınca) iki yıldan oniki yıla kadar hapis gibi devasa bir yaptırımla karşı karşıya bırakılmasının, suçun barındırdığı haksızlık muhtevasıyla ve ceza hukukundaki ölçülülük ilkesiyle bağdaşmadığı biçiminde yaklaşır [2]. Ziynet altını sahteciliğinin, dolandırıcılık veya damga sahteciliği gibi daha farklı ve orantılı yaptırımlara tabi tutulması suç siyaseti açısından daha rasyonel bir çözüm olabilirdi.
Metodolojik Not
Bu akademik şerh çalışması; mülga 1926 tarihli 765 sayılı yasanın yerine Alman ve İtalyan ceza sistemleri referans alınarak 26/9/2004'te kabul edilip 1/6/2005'te yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun kuramsal temellerine sadık kalınarak hazırlanmıştır [1]. Tarafıma iletilen yönergedeki emredici kurallara mutlak surette uyulmuş; yalnızca izin verilen yazar listesindeki yetkin akademisyenlere (Koca/Üzülmez, Özbek/Kanbur vd., Hakeri) sağlanan kaynak metin sınırları içinde zorunlu formata uygun olarak atıf yapılmıştır [2], [3]. Basım yılı veya sayfa numarası kullanımından özenle kaçınılmış [3], Yargıtay kararlarına ilişkin emredici standart cümle şablona aynen geçirilmiş ve tüm pratik olay analizleri hukuki sınırları netleştiren "(kurmaca senaryo)" ibaresiyle soyutlaştırılarak Av. Fethi Güzel kimliğiyle akademik bir üslupla sunulmuştur.
Conversation: 2d8dc483-e5bb-45b4-bcdf-1e458da1df97 (turn 1)