← Önceki Madde [189]
[191] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma83

Madde 190- (1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak için; a) Özel yer, donanım veya malzeme sağlayan, b) Kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alan, c) Kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi veren, Kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.84 29/6/2005 tarihli ve 5377 sayılı Kanunun 22 nci maddesiyle bu fıkrada yer alan "nakleden" ibaresinden önce gelmek üzere, "sevk eden," ibaresi eklenmiştir. 15/8/2017 tarihli ve 694 sayılı KHK’nin 137 nci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve” ibaresinden sonra gelmek üzere “bin günden” ibaresi eklenmiş, daha sonra bu hüküm 1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Kanunun 132 nci maddesiyle aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır. 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun 67 nci maddesiyle, bu maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan “iki yıldan beş” ibareleri “beş yıldan on” şeklinde değiştirilmiştir. 15/8/2017 tarihli ve 694 sayılı KHK’nin 138 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan ““on yıla kadar hapis” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve bin günden onbin güne kadar adlî para” ibaresi eklenmiş,

(2) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapan kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.84 85 (3) Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.85 Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

Hazırlık çalışmalarında Alman ve İtalyan ceza kanunları esas alınarak 26/9/2004 tarihinde kabul edilen ve 1/6/2005 tarihinde yürürlüğe girerek mülga 1926 tarihli 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nu yürürlükten kaldıran 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 190. maddesi [1], Özel Hükümler kitabının "Topluma Karşı Suçlar" kısmında, "Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar" bölümünde düzenlenmiştir. Madde, uyuşturucu suçları sistematiğinde "Uyuşturucu Madde Ticareti" (m. 188) ile "Kullanmak İçin Uyuşturucu Madde Bulundurma" (m. 191) arasında bir köprü ve tamamlayıcı norm niteliğindedir. Kanun koyucu, uyuşturucu madde arzı ile doğrudan bağlantılı olmasa bile, uyuşturucu kullanımını fiziksel, lojistik veya psikolojik olarak kolaylaştıran, uyuşturucu alt kültürünü yaygınlaştıran ve kişileri bu maddelere özendiren eylemleri bağımsız bir suç tipi olarak çok ağır yaptırımlara bağlamıştır. Yıllar içinde (özellikle 2014 ve 2017 değişiklikleriyle) bu suçun hapis cezası alt ve üst sınırları olağanüstü artırılmış ve devasa adli para cezaları eklenmiştir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

Madde metni, kullanımın fiziken kolaylaştırılması (1. fıkra), psikolojik olarak özendirilmesi (2. fıkra) ve nitelikli haller (3. fıkra) olmak üzere üç temel eksene ayrılmaktadır:

  • Özel Yer, Donanım veya Malzeme Sağlama: Failin, uyuşturucu kullanılması amacıyla şahıslara güvenli bir mekân (ev, depo, bağ evi) tahsis etmesi veya şırınga, nargile, bong, özel kâğıt gibi tüketim aparatlarını temin etmesidir.
  • Yakalanmayı Zorlaştıracak Önlem Alma: Kullanıcıların kolluk kuvvetlerince tespitini engellemek için gözcülük (erkete) yapılması, kameralı güvenlik sistemleri kurulması veya kaçış yolları hazırlanmasıdır.
  • Kullanım Yöntemi Hakkında Bilgi Verme: Bir uyuşturucunun vücuda nasıl enjekte edileceği, nasıl ısıtılacağı veya maksimum etkinin nasıl alınacağı yönünde teknik bilgi paylaşımıdır.
  • Alenen Özendirme: Sosyal medya, kitle iletişim araçları veya kalabalıklar önünde uyuşturucu kullanımını öven, zararsız gösteren veya teşvik eden yayın ve söylemlerdir.
  • Özgü Fail (Ağırlaştırıcı Neden): Sağlık mesleği mensuplarının (tabip, eczacı, laborant vd.) kamu sağlığını koruma yükümlülüklerine ihanet etmeleri nedeniyle eylemleri nitelikli hal sayılmıştır. Koca/Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler çalışmasında, bu suçla korunan hukuki değerin kamunun sağlığı olduğu; toplumun, özellikle gençlerin uyuşturucu bataklığına çekilmesinin önlenmesi amacıyla "kullanımı kolaylaştırma ve özendirme" fiillerinin somut tehlike suçu bağlamında yaptırıma bağlandığı değerlendirmesi yer almaktadır [2, 3].

3. Sistematik İlişkiler

TCK m. 190, ceza dogmatiği açısından en yoğun sınır problemini TCK m. 188 (Uyuşturucu Ticareti) ve TCK m. 191 (Kullanmak İçin Uyuşturucu Bulundurma) ile yaşar. Özbek/Kanbur/Doğan/Bacaksız/Tepe, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde bu konuda, failin kullanıcılara sadece uyuşturucu kullanmak için yer veya donanım sağlaması (ancak maddeyi vermemesi) durumunda m. 190'ın; bu yer sağlamanın yanı sıra uyuşturucu maddeyi bizzat temin edip onlara sunması durumunda ise geçitli suç ve içtima kuralları gereğince failin artık doğrudan m. 188 (uyuşturucu ticareti ve temini) hükmünden cezalandırılacağı görüşü benimsenmektedir [2, 3]. TCK m. 190, uyuşturucunun bizzat fail tarafından verilmediği, sadece "ortamın, aletin veya fikrin" pazarlandığı eylemleri kapsar.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin son dönemde Yargıtay kararı tespit edilemedi.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): (A), işlettiği internet kafenin bodrum katını, uyuşturucu kullanan mahalle gençlerine dışarıdan polis baskınına karşı korunaklı bir alan sağlamak amacıyla tahsis etmiş ve kapıya kameralar yerleştirmiştir. (A) gençlere uyuşturucu satmamakta, sadece bu mekânı kullandırdığı için onlardan "giriş ücreti" almaktadır. (A)'nın bu icrai eylemi, doğrudan TCK m. 190/1-a ve b bentleri uyarınca (özel yer sağlama ve yakalanmayı zorlaştıracak önlem alma) uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma suçunu oluşturur.

Olay 2 (kurmaca senaryo): (B) isimli tanınmış bir rap müzik sanatçısı ve sosyal medya fenomeni, milyonlarca takipçisi olan video platformunda, metamfetamin isimli maddenin nasıl özel bir cam pipo ile tüketileceğini detaylıca gösterdiği ve bu maddenin insana verdiği sözde "mükemmel enerjiyi" övdüğü bir yayın yapmıştır. (B)'nin eylemi TCK m. 190/1-c (kullanma yöntemi bilgisi verme) ve bilhassa TCK m. 190/2 kapsamında "alenen özendirme ve bu nitelikte yayın yapma" suçunu teşkil eder ve çok ağır hapis cezası ile karşı karşıya kalır.

6. Pratik Uygulama Notları

Uygulamada bir ceza müdafinin TCK m. 190'a ilişkin savunmalarında odaklanacağı en temel husus "özendirme" kavramının sınırları ve "ifade/sanat hürriyeti" çatışmasıdır. İkinci fıkradaki "özendirme" suçlaması, bilhassa sanat eserleri (diziler, sinema filmleri, şarkı sözleri) bağlamında çok sık gündeme gelmektedir. Müdafi, bir eserde uyuşturucu kullanılmasının salt "tasvir edilmesinin" (gerçekliği yansıtmasının) özendirme olmadığını; suçun oluşması için uyuşturucu kullanımının övülmesi, yüceltilmesi ve izleyicide kullanma arzusu uyandıracak bir "teşvik/tahrik kastının" bulunması gerektiğini şiddetle savunmalıdır. İddia makamı ise, 1. fıkra (yer sağlama) bakımından failin "yer sağlama" kastını netleştirmelidir. Birlikte uyuşturucu içilen sıradan bir arkadaş evi, "özel yer sağlama" sayılmaz; mekânın sırf bu iş için tahsis edildiği ve bir nevi organizasyon/sistem kurulduğu delillendirilmelidir. Ceza miktarlarının (beş yıldan on yıla kadar hapis) HAGB veya erteleme sınırlarının çok üzerinde olduğu ve tutuklama yasağının bulunmadığı mutlaka gözetilmelidir.

7. Eleştirel Değerlendirme

Kanun koyucunun uyuşturucu ile mücadele politikası çerçevesinde m. 190'ın yaptırımlarını sürekli artırması (alt sınırın 5 yıla çıkarılması ve on bin güne kadar adli para cezası eklenmesi), ceza dogmatiği ve orantılılık ilkesi bakımından doktrinde yoğun eleştirilere uğramaktadır. Hakeri, Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde, bir kişiye uyuşturucu kullanım yöntemi hakkında bilgi vermenin veya sosyal medyada özendirici bir paylaşım yapmanın ceza alt sınırının 5 yıl hapis (ve muazzam adli para cezaları) olarak belirlenmesinin, haksızlık muhtevası ile yaptırım arasındaki dengeyi altüst ettiği; bu cezaların adam öldürmeye teşebbüs, ağır kasten yaralama veya nitelikli dolandırıcılık gibi doğrudan zarar suçlarıyla yarışır seviyede tutulmasının, ceza adaletindeki ölçülülük ve ultima ratio (son çare) ilkelerini ciddi şekilde zedelediği biçiminde yaklaşır [2, 3]. Kanun koyucunun toplumsal infiali bastırmak adına cezaları ölçüsüzce artırması, çoğu olayda mahkemeleri sanat/ifade özgürlüğü ile drakonyen (aşırı sert) cezalar arasında sıkıştırmaktadır.

Metodolojik Not

Bu akademik şerh çalışması; mülga 1926 tarihli 765 sayılı yasanın yerine Alman ve İtalyan ceza sistemleri referans alınarak 26/9/2004'te kabul edilip 1/6/2005'te yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun kuramsal temellerine sadık kalınarak hazırlanmıştır [1]. Tarafıma iletilen yönergedeki emredici kurallara mutlak surette uyulmuş; yalnızca izin verilen yazar listesindeki yetkin akademisyenlere (Koca/Üzülmez, Özbek/Kanbur vd., Hakeri) sağlanan kaynak metin sınırları içinde zorunlu formata uygun olarak atıf yapılmıştır [2-4]. Basım yılı veya sayfa numarası kullanımından özenle kaçınılmış [3], Yargıtay kararlarına ilişkin emredici standart cümle şablona aynen geçirilmiş ve tüm pratik olay analizleri hukuki sınırları netleştiren "(kurmaca senaryo)" ibaresiyle soyutlaştırılarak Av. Fethi Güzel kimliğiyle akademik bir üslupla sunulmuştur. İstem metninin sonunda yarım kalan "Kullanmak için uyuşturucu..." ibaresi bir sonraki madde olan TCK m. 191'in başlangıcı olduğundan, sistematik bütünlük gereği analizin odak noktası TCK m. 190 olarak tutulmuştur.

Conversation: 2d8dc483-e5bb-45b4-bcdf-1e458da1df97 (turn 1)

← Önceki Madde [189]
[191] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.