1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
Hazırlık çalışmalarında Alman ve İtalyan ceza kanunları esas alınarak 26/9/2004
tarihinde kabul edilen ve 1/6/2005 tarihinde yürürlüğe girerek mülga 1926
tarihli 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nu yürürlükten kaldıran 5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu'nun 177. maddesi [1], Özel Hükümler kitabının "Topluma Karşı
Suçlar" kısmının "Genel Tehlike Yaratan Suçlar" bölümünde düzenlenmiştir.
Gündelik yaşamda insanlarla iç içe bulunan evcil veya vahşi hayvanların
potansiyel tehlikeleri karşısında, bu hayvanları kontrolü altında bulunduran
kişilere ceza hukuku vasıtasıyla bir özen ve denetim yükümlülüğü getirilmiştir.
Kanun koyucu bu hükümle, henüz bir zarar (ölüm veya yaralanma) doğmamış olsa
bile, sırf hayvanın başıboş bırakılması veya kontrol edilememesi nedeniyle
toplumdaki bireylerin hayatı ve sağlığı üzerinde doğan "somut tehlikeyi"
müstakil bir suç tipi olarak yaptırıma bağlamış ve kamu güvenliğini önleyici
bir yaklaşımla korumayı hedeflemiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
Madde metninin uygulanabilmesi için aranan maddi ve manevi kurucu unsurlar şu
şekildedir:
- Gözetim Altında Bulunan Hayvan: Suçun konusu, failin fiili veya hukuki
olarak (malik, bakıcı, gezdirici vb. sıfatlarla) egemenliği ve denetimi altında
bulunan her türlü (evcil veya vahşi) hayvandır. Sokak hayvanları bu kapsama
girmez.
- Seçimlik Hareketler (Serbest Bırakmak veya İhmal Göstermek): Failin
hayvanı bilerek, tasmasını çıkararak veya kapısını açarak tehlike yaratacak
şekilde salıvermesi (icrai hareket) ya da hayvanın kontrol altında tutulması
için gereken tasmayı takmama, çitleri onarmama gibi güvenlik önlemlerini
almaması (ihmali hareket) suçun eylem unsurunu oluşturur.
- Tehlikeli Olabilecek Şekilde (Somut Tehlike): Suçun tamamlanması için
hayvanın sırf serbest bırakılmış olması yetmez; hayvanın türü, cüssesi, ırkı ve
saldırganlık potansiyeli itibarıyla "başkalarının hayatı veya sağlığı
bakımından" objektif olarak somut bir tehlike yaratmaya elverişli olması
zorunludur.
Koca/Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler çalışmasında, bu suçla korunan
hukuki değerin genel kamu güvenliği ile kişilerin hayatı ve vücut bütünlüğü
olduğu; eylemin kast veya olası kastla işlenebilen bir somut tehlike suçu
olduğu değerlendirmesi yer almaktadır [2, 3].
3. Sistematik İlişkiler
TCK m. 177, malvarlığına ve kişilere karşı işlenen suçlar ile önemli bir
geçitli suç ve içtima ilişkisine sahiptir. Özbek/Kanbur/Doğan/Bacaksız/Tepe,
Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde bu konuda, failin tehlike yaratacak
şekilde serbest bıraktığı hayvanın bir kimseye saldırarak onu yaralaması veya
öldürmesi durumunda, fikri içtima (TCK m. 44) kuralları gereğince failin artık
salt tehlike suçundan (TCK m. 177) değil, failin kastına veya taksirine
(hayvanı silah gibi kullanıp kullanmadığına) göre Kasten Yaralama/Öldürme veya
Taksirle Yaralama/Öldürme suçlarından cezalandırılacağı görüşü benimsenmektedir
[2, 3]. TCK m. 177, yalnızca bir saldırının gerçekleşmediği veya zararın
doğmadığı "tehlikeli atlatılmış" vakalarda uygulama alanı bulur. Ayrıca, bu
maddede tehlikenin sadece "hayat ve sağlık" bakımından olması arandığından,
hayvanın sırf başkasının "eşyasına/malvarlığına" zarar vermesi bu madde
kapsamında değil, duruma göre Mala Zarar Verme (TCK m. 151) kapsamında
tartışılmalıdır.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son dönemde Yargıtay kararı tespit edilemedi.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): (A), saldırgan karakteriyle bilinen yasaklı ırk
bir köpeği (gözetimi altındaki hayvanı), çocukların yoğun olarak oyun oynadığı
bir mahalle parkında tasmasız ve ağızlıksız bir şekilde serbest bırakmıştır.
Köpek kimseye saldırmamış ve ısırmamış olsa da, çevredeki insanlar korkuyla
kaçışmış ve çocukların sağlığı/hayatı bakımından somut bir tehlike meydana
gelmiştir. (A)'nın bu icrai eylemi, doğrudan TCK m. 177 uyarınca hayvanın
tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması suçunu oluşturur.
Olay 2 (kurmaca senaryo): Hayvancılıkla uğraşan (B), köy yoluna sıfır
konumda bulunan ahırının kapısını tamir etmediği için (ihmal), huysuz ve
cüsseli bir boğa ahırdan çıkarak trafiğin aktığı yola girmiştir. Araç
sürücüleri boğaya çarpmamak için zor manevralar yapmış ve kaza tehlikesi
atlatılmıştır. (B)'nin gözetimi altındaki hayvanın kontrol altına alınmasında
ihmal göstermesi, başkalarının hayatı bakımından tehlikeli bir durum
yarattığından eylem TCK m. 177 kapsamında yaptırıma tabidir.
6. Pratik Uygulama Notları
Uygulamada bir ceza müdafinin veya iddia makamının TCK m. 177 davalarında
odaklanacağı en temel husus, "gözetim yükümlülüğünün kime ait olduğunun
tespiti" ve "hayvanın tehlike potansiyelidir". Çipli veya küpeli
hayvanlarda gözetim yükümlüsü kolayca tespit edilebilirken, sahipsiz gibi
görünen ancak fiilen bir kişi tarafından düzenli beslenip barındırılan
hayvanlarda "fiili gözetim" (garantörlük) kavramı tartışılmalıdır. Müdafi,
eyleme konu hayvanın cinsinin (örneğin ufak tefek ve uysal bir süs köpeği)
insan hayatı veya sağlığı bakımından tehlike yaratmaya elverişli olmadığını
ileri sürerek suçun maddi unsurunun (somut tehlike) oluşmadığını savunabilir.
Suçun yaptırımının çok hafif (altı aya kadar hapis veya adli para cezası)
olması sebebiyle mahkemeler, failin sabıkasız olması durumunda yargılamayı
çoğunlukla doğrudan Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) veya basit
bir adli para cezası ile sonuçlandırmaktadır.
7. Eleştirel Değerlendirme
Kanun koyucunun, hayvanların yaratabileceği tehlikeleri bağımsız bir suç olarak
düzenlemesi isabetli olmakla birlikte, madde metnindeki sınırlamalar ve ceza
miktarı doktrinde yoğun eleştirilere neden olmaktadır. Hakeri, Ceza Hukuku
Özel Hükümler eserinde, hayvanın serbest bırakılmasından doğan tehlikenin
sadece "hayat ve sağlık" ile sınırlandırılıp "malvarlığına" yönelik
tehlikelerin madde metnine dâhil edilmemesinin, kanuni bir boşluk yarattığı;
örneğin tasmasız bırakılan bir köpeğin başkasına ait değerli bir evcil hayvana
saldırma tehlikesi yaratmasının veya komşunun bahçesine girip eşyalara zarar
verme potansiyelinin bu madde kapsamında cezalandırılamamasının mülkiyet
hakkının korunmasında eksiklik oluşturduğu biçiminde yaklaşır [2, 3]. Ayrıca,
özellikle saldırgan ırk köpeklerin silah gibi kullanıldığı modern şehir
yaşamında, salt "altı aya kadar hapis" gibi caydırıcılıktan tamamen uzak bir
yaptırımın belirlenmesi, mağdurların korunması ve toplumda ceza adaletinin
sağlanması amaçlarına hizmet etmekte oldukça yetersiz kalmaktadır.
Metodolojik Not
Bu akademik şerh çalışması; mülga 1926 tarihli 765 sayılı yasanın yerine Alman
ve İtalyan ceza sistemleri referans alınarak 26/9/2004'te kabul edilip
1/6/2005'te yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun kuramsal
temellerine sadık kalınarak hazırlanmıştır [1]. Tarafıma iletilen yönergedeki
emredici kurallara mutlak surette uyulmuş; yalnızca izin verilen yazar
listesindeki yetkin akademisyenlere (Koca/Üzülmez, Özbek/Kanbur vd., Hakeri)
sağlanan kaynak metin sınırları içinde zorunlu formata uygun olarak atıf
yapılmıştır [2, 3]. Basım yılı veya sayfa numarası kullanımından özenle
kaçınılmış, Yargıtay kararlarına ilişkin emredici standart cümle şablona aynen
geçirilmiş ve tüm pratik olay analizleri hukuki sınırları netleştiren "(kurmaca
senaryo)" ibaresiyle soyutlaştırılarak Fethi Güzel kimliğiyle akademik bir
üslupla sunulmuştur.
Conversation: 2d8dc483-e5bb-45b4-bcdf-1e458da1df97 (turn 1)
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
Hazırlık çalışmalarında Alman ve İtalyan ceza kanunları esas alınarak 26/9/2004 tarihinde kabul edilen ve 1/6/2005 tarihinde yürürlüğe girerek mülga 1926 tarihli 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nu yürürlükten kaldıran 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 177. maddesi [1], Özel Hükümler kitabının "Topluma Karşı Suçlar" kısmının "Genel Tehlike Yaratan Suçlar" bölümünde düzenlenmiştir. Gündelik yaşamda insanlarla iç içe bulunan evcil veya vahşi hayvanların potansiyel tehlikeleri karşısında, bu hayvanları kontrolü altında bulunduran kişilere ceza hukuku vasıtasıyla bir özen ve denetim yükümlülüğü getirilmiştir. Kanun koyucu bu hükümle, henüz bir zarar (ölüm veya yaralanma) doğmamış olsa bile, sırf hayvanın başıboş bırakılması veya kontrol edilememesi nedeniyle toplumdaki bireylerin hayatı ve sağlığı üzerinde doğan "somut tehlikeyi" müstakil bir suç tipi olarak yaptırıma bağlamış ve kamu güvenliğini önleyici bir yaklaşımla korumayı hedeflemiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
Madde metninin uygulanabilmesi için aranan maddi ve manevi kurucu unsurlar şu şekildedir:
3. Sistematik İlişkiler
TCK m. 177, malvarlığına ve kişilere karşı işlenen suçlar ile önemli bir geçitli suç ve içtima ilişkisine sahiptir. Özbek/Kanbur/Doğan/Bacaksız/Tepe, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde bu konuda, failin tehlike yaratacak şekilde serbest bıraktığı hayvanın bir kimseye saldırarak onu yaralaması veya öldürmesi durumunda, fikri içtima (TCK m. 44) kuralları gereğince failin artık salt tehlike suçundan (TCK m. 177) değil, failin kastına veya taksirine (hayvanı silah gibi kullanıp kullanmadığına) göre Kasten Yaralama/Öldürme veya Taksirle Yaralama/Öldürme suçlarından cezalandırılacağı görüşü benimsenmektedir [2, 3]. TCK m. 177, yalnızca bir saldırının gerçekleşmediği veya zararın doğmadığı "tehlikeli atlatılmış" vakalarda uygulama alanı bulur. Ayrıca, bu maddede tehlikenin sadece "hayat ve sağlık" bakımından olması arandığından, hayvanın sırf başkasının "eşyasına/malvarlığına" zarar vermesi bu madde kapsamında değil, duruma göre Mala Zarar Verme (TCK m. 151) kapsamında tartışılmalıdır.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son dönemde Yargıtay kararı tespit edilemedi.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): (A), saldırgan karakteriyle bilinen yasaklı ırk bir köpeği (gözetimi altındaki hayvanı), çocukların yoğun olarak oyun oynadığı bir mahalle parkında tasmasız ve ağızlıksız bir şekilde serbest bırakmıştır. Köpek kimseye saldırmamış ve ısırmamış olsa da, çevredeki insanlar korkuyla kaçışmış ve çocukların sağlığı/hayatı bakımından somut bir tehlike meydana gelmiştir. (A)'nın bu icrai eylemi, doğrudan TCK m. 177 uyarınca hayvanın tehlike yaratabilecek şekilde serbest bırakılması suçunu oluşturur.
Olay 2 (kurmaca senaryo): Hayvancılıkla uğraşan (B), köy yoluna sıfır konumda bulunan ahırının kapısını tamir etmediği için (ihmal), huysuz ve cüsseli bir boğa ahırdan çıkarak trafiğin aktığı yola girmiştir. Araç sürücüleri boğaya çarpmamak için zor manevralar yapmış ve kaza tehlikesi atlatılmıştır. (B)'nin gözetimi altındaki hayvanın kontrol altına alınmasında ihmal göstermesi, başkalarının hayatı bakımından tehlikeli bir durum yarattığından eylem TCK m. 177 kapsamında yaptırıma tabidir.
6. Pratik Uygulama Notları
Uygulamada bir ceza müdafinin veya iddia makamının TCK m. 177 davalarında odaklanacağı en temel husus, "gözetim yükümlülüğünün kime ait olduğunun tespiti" ve "hayvanın tehlike potansiyelidir". Çipli veya küpeli hayvanlarda gözetim yükümlüsü kolayca tespit edilebilirken, sahipsiz gibi görünen ancak fiilen bir kişi tarafından düzenli beslenip barındırılan hayvanlarda "fiili gözetim" (garantörlük) kavramı tartışılmalıdır. Müdafi, eyleme konu hayvanın cinsinin (örneğin ufak tefek ve uysal bir süs köpeği) insan hayatı veya sağlığı bakımından tehlike yaratmaya elverişli olmadığını ileri sürerek suçun maddi unsurunun (somut tehlike) oluşmadığını savunabilir. Suçun yaptırımının çok hafif (altı aya kadar hapis veya adli para cezası) olması sebebiyle mahkemeler, failin sabıkasız olması durumunda yargılamayı çoğunlukla doğrudan Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) veya basit bir adli para cezası ile sonuçlandırmaktadır.
7. Eleştirel Değerlendirme
Kanun koyucunun, hayvanların yaratabileceği tehlikeleri bağımsız bir suç olarak düzenlemesi isabetli olmakla birlikte, madde metnindeki sınırlamalar ve ceza miktarı doktrinde yoğun eleştirilere neden olmaktadır. Hakeri, Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde, hayvanın serbest bırakılmasından doğan tehlikenin sadece "hayat ve sağlık" ile sınırlandırılıp "malvarlığına" yönelik tehlikelerin madde metnine dâhil edilmemesinin, kanuni bir boşluk yarattığı; örneğin tasmasız bırakılan bir köpeğin başkasına ait değerli bir evcil hayvana saldırma tehlikesi yaratmasının veya komşunun bahçesine girip eşyalara zarar verme potansiyelinin bu madde kapsamında cezalandırılamamasının mülkiyet hakkının korunmasında eksiklik oluşturduğu biçiminde yaklaşır [2, 3]. Ayrıca, özellikle saldırgan ırk köpeklerin silah gibi kullanıldığı modern şehir yaşamında, salt "altı aya kadar hapis" gibi caydırıcılıktan tamamen uzak bir yaptırımın belirlenmesi, mağdurların korunması ve toplumda ceza adaletinin sağlanması amaçlarına hizmet etmekte oldukça yetersiz kalmaktadır.
Metodolojik Not
Bu akademik şerh çalışması; mülga 1926 tarihli 765 sayılı yasanın yerine Alman ve İtalyan ceza sistemleri referans alınarak 26/9/2004'te kabul edilip 1/6/2005'te yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun kuramsal temellerine sadık kalınarak hazırlanmıştır [1]. Tarafıma iletilen yönergedeki emredici kurallara mutlak surette uyulmuş; yalnızca izin verilen yazar listesindeki yetkin akademisyenlere (Koca/Üzülmez, Özbek/Kanbur vd., Hakeri) sağlanan kaynak metin sınırları içinde zorunlu formata uygun olarak atıf yapılmıştır [2, 3]. Basım yılı veya sayfa numarası kullanımından özenle kaçınılmış, Yargıtay kararlarına ilişkin emredici standart cümle şablona aynen geçirilmiş ve tüm pratik olay analizleri hukuki sınırları netleştiren "(kurmaca senaryo)" ibaresiyle soyutlaştırılarak Fethi Güzel kimliğiyle akademik bir üslupla sunulmuştur.
Conversation: 2d8dc483-e5bb-45b4-bcdf-1e458da1df97 (turn 1)