← Önceki Madde [141]
[143] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Nitelikli hırsızlık64

Madde 142- (1) Hırsızlık suçunun; a) Kime ait olursa olsun kamu kurum ve kuruluşlarında veya ibadete ayrılmış yerlerde bulunan ya da kamu yararına veya hizmetine tahsis edilen eşya hakkında, b) (Mülga: 18/6/2014-6545/62 md.) c) Halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım aracı içinde veya bunların belli varış veya kalkış yerlerinde bulunan eşya hakkında, d) Bir afet veya genel bir felaketin meydana getirebileceği zararları önlemek veya hafifletmek maksadıyla hazırlanan eşya hakkında, e) Adet veya tahsis veya kullanımları gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında, f) (Mülga: 2/7/2012-6352/82 md.) İşlenmesi hâlinde, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (2) Suçun; a) Kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından veya ölmesinden yararlanarak, b) Elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle ya da özel beceriyle, c) Doğal bir afetin veya sosyal olayların meydana getirdiği korku veya kargaşadan yararlanarak, d) Haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da diğer bir aletle kilit açmak veya kilitlenmesini engellemek suretiyle, e) Bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle, f) Tanınmamak için tedbir alarak veya yetkisi olmadığı halde resmi sıfat takınarak, g) (…)64 büyük veya küçük baş hayvan hakkında, h) (Ek: 18/6/2014-6545/62 md.) Herkesin girebileceği bir yerde bırakılmakla birlikte kilitlenmek suretiyle ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında, İşlenmesi hâlinde, beş yıldan on yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Suçun, bu fıkranın (b) bendinde belirtilen surette, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda olan kimseye karşı işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte biri oranına kadar artırılır.65 (3) Suçun, sıvı veya gaz hâlindeki enerji hakkında ve bunların nakline, işlenmesine 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun 62 nci maddesiyle bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “iki yıldan beş” ibaresi “üç yıldan yedi” şeklinde değiştirilmiş, ikinci fıkrasının (d) bendine “kilit açmak” ibaresinden sonra gelmek üzere “veya kilitlenmesini engellemek” ibaresi eklenmiş, (g) bendinde yer alan “Barınak yerlerinde, sürüde veya açık yerlerde bulunan” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır. 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun 62 nci maddesiyle bu fıkrada yer alan “üç yıldan yedi” ibaresi “beş yıldan on” şeklinde değiştirilmiştir.

veya depolanmasına ait tesislerde işlenmesi halinde, beş yıldan oniki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Bu fiilin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, ceza yarı oranında artırılır ve onbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.66 (4) (Ek: 6/12/2006 – 5560/6 md.) Hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla konut dokunulmazlığının ihlâli veya mala zarar verme suçunun işlenmesi halinde, bu suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için şikâyet aranmaz. (5) (Ek: 18/6/2014-6545/62 md.) Hırsızlık suçunun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde, yukarıdaki fıkralar hükümlerine göre verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

Hazırlık çalışmalarında Alman ve İtalyan ceza kanunları esas alınarak 26/9/2004 tarihinde kabul edilip 1/6/2005 tarihinde yürürlüğe girerek mülga 1926 tarihli 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nu ilga eden 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 142. maddesi, Özel Hükümler kitabının "Malvarlığına Karşı Suçlar" bölümünde düzenlenmiştir. TCK m. 141'de hırsızlık suçunun temel şekli tanımlanmışken, m. 142'de suçun işleniş biçimi, işlendiği yer, suçun konusu olan eşyanın niteliği veya mağdurun içinde bulunduğu durum göz önüne alınarak faile verilecek cezanın ağırlaştırılmasını gerektiren nitelikli halleri fıkralar ve bentler halinde sistematize edilmiştir. 2014 yılında 6545 sayılı Kanun ile maddede köklü değişikliklere gidilmiş, cezaların alt ve üst sınırları olağanüstü biçimde artırılmış, ayrıca teknolojik gelişmelere paralel olarak "kilitlenmesini engellemek" (sinyal kesici/jammer kullanımı) gibi yeni fiiller fıkra metnine derç edilerek mülkiyet ve zilyetlik koruması genişletilmiştir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

Madde metni son derece geniş bir nitelikli haller kataloğuna sahiptir. Haksızlığın ağırlığını artıran bu haller genel olarak şu başlıklar altında toplanabilir:

  • Eşyanın Niteliği ve Tahsisi (1. Fıkra): Kamu hizmetine tahsisli eşyalar, ibadethanelerdeki mallar veya "adet veya tahsis veya kullanımları gereği açıkta bırakılmış" (örneğin tarladaki tarım aracı, kapı önündeki ayakkabı) eşyalar bu kapsamdadır.
  • İşleniş Biçimi ve Araçlar (2. Fıkra): Elde veya üstte taşınan eşyanın çekip alınması (kapkaç) veya özel beceriyle alınması (yankesicilik); taklit anahtar veya diğer bir aletle (maymuncuk) kilit açılması ya da sinyal kesici ile kilitlenmenin engellenmesi.
  • Mekân Unsuru (m. 142/2-h): Suçun, bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya hakkında işlenmesi. Koca/Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler çalışmasında, bu nitelikli hallerin ortak felsefesinin, mağdurun eşyası üzerindeki gözetim ve koruma imkânının zayıfladığı veya failin eşyaya ulaşmak için olağanın ötesinde bir çaba, hile, özel alet veya cüret sergilediği durumlarda zilyetlik ve mülkiyet haklarının daha yoğun bir ceza hukuku korumasına ihtiyaç duyması olduğu değerlendirmesi yer almaktadır.

3. Sistematik İlişkiler

TCK m. 142, TCK m. 141'deki (Basit Hırsızlık) temel normun doğrudan nitelikli bir uzantısıdır. Aynı zamanda, dördüncü fıkra hükmüyle, Konut Dokunulmazlığının İhlali (TCK m. 116) ve Mala Zarar Verme (TCK m. 151) suçlarıyla sıkı bir usul (muhakeme) ilişkisi kurmuştur. Özbek/Kanbur/Doğan/Bacaksız/Tepe, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde bu konuda, kural olarak şikâyete tabi olan konut dokunulmazlığını ihlal veya mala zarar verme suçlarının, hırsızlık suçunu işlemek amacıyla (araç suç olarak) işlenmesi halinde şikâyet şartının ortadan kalkacağı ve bu suçlardan dolayı re'sen soruşturma yapılacağı; ayrıca failin her bir suçtan dolayı gerçek içtima kuralları uyarınca ayrı ayrı cezalandırılması gerektiği görüşü benimsenmektedir. Öte yandan suçun bilişim sistemleri kullanılarak işlenmesi (m. 142/2-e), somut olayın özelliğine göre Bilişim Sistemlerinin Kullanılması Suretiyle Dolandırıcılık (TCK m. 158/1-f) suçuyla sınır komşuluğuna sahip olup, aradaki fark zilyetliğin failin hilesiyle mi yoksa doğrudan sistemin araç kılınmasıyla mı kırıldığında yatmaktadır.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin son dönemde Yargıtay kararı tespit edilemedi.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): (A), yolda yürümekte olan ve koltuk değneği kullanan mağdur (B)'nin elindeki çantayı aniden çekip alarak (kapkaç suretiyle) kaçmıştır. (A)'nın bu eylemi, elde taşınan eşyayı çekip almak suretiyle işlendiğinden TCK m. 142/2-b kapsamında kalır. Ayrıca mağdur (B)'nin fiziksel engeli sebebiyle "beden bakımından kendisini savunamayacak durumda olması" nedeniyle, verilecek temel ceza aynı fıkranın son cümlesi uyarınca üçte biri oranına kadar artırılacaktır.

Olay 2 (kurmaca senaryo): (C), mağdur (D)'nin aracını otoparka park edip uzaktan kumanda ile kapıları kilitlediği esnada, elindeki "jammer" (sinyal kesici) cihazını çalıştırarak aracın kilitlenmesini engellemiş, mağdur uzaklaştıktan sonra aracın kapısını açarak içerideki dizüstü bilgisayarı çalmıştır. (C)'nin bu teknolojik müdahalesi, hırsızlık fiilini TCK m. 142/2-d bendi uyarınca "kilitlenmesini engellemek suretiyle" nitelikli hırsızlık haline sokar ve beş yıldan on yıla kadar hapis cezasını gerektirir.

Olay 3 (kurmaca senaryo): (X), köy meydanında çiftçi (Y)'ye ait olan ve adet ile kullanım gereği tarlanın/meydanın kenarına açıkta bırakılmış olan traktör römorkunu gece vakti kendi aracına bağlayarak çalmıştır. Römork, doğası ve hacmi gereği kapalı bir yere konulması zor olan ve kullanım gereği açıkta bırakılan bir eşya olduğundan, (X)'in eylemi TCK m. 142/1-e bendi kapsamında cezalandırılacaktır.

6. Pratik Uygulama Notları

Uygulamada bir ceza müdafinin nitelikli hırsızlık dosyalarında odaklanacağı ana eksen, "suçun basit hırsızlığa (TCK m. 141) dönüştürülmesi" çabası olmalıdır. Özellikle 2014 yılında eklenen (m. 142/2-h) "bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya" kavramının sınırları zorlanmalıdır. Bir inşaat alanının etrafı derme çatma tellerle çevrilmişse, burası bina veya eklenti sayılmayabilir. İddia makamı (savcılık), hırsızlık amacıyla kilit kırılarak eve girilmişse (m. 142/2-h), mutlaka fail hakkında TCK 142'nin yanı sıra, şikâyet aranmaksızın konut dokunulmazlığını ihlal (TCK m. 116) ve mala zarar verme (TCK m. 151) suçlarından da (TCK m. 142/4 yollamasıyla) iddianame düzenlemelidir. Ayrıca, "taklit anahtar" ibaresi sadece fiziksel anahtarları değil, manyetik kartları veya çipli giriş sistemlerini kopyalamayı da kapsayacak biçimde geniş tatbik edilmektedir.

7. Eleştirel Değerlendirme

Kanun koyucunun özellikle 2014 yılındaki 6545 sayılı Kanun ile nitelikli hırsızlık suçunun (ikinci fıkra) cezalarını beş yıldan on yıla kadar hapis cezası şeklinde devasa oranlarda artırması ve m. 142/2-h bendi ile neredeyse her türlü bina içi hırsızlığı bu kapsama alması doktrinde orantılılık ilkesi ekseninde sertçe eleştirilmektedir. Hakeri, Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde, bina içinden bir cep telefonu çalmanın cezasının 5 yıldan başlaması karşısında, basit tıbbi müdahaleyle giderilemeyecek şekilde bir insanın kemiğini kırmanın (kasten yaralama) veya taksirle ölüme sebebiyet vermenin cezasının çok daha hafif kalabildiği; ceza sistematiğindeki bu ölçüsüzlüğün "malın can ve vücut bütünlüğünden daha değerli" tutulduğu bir ceza adaleti tablosu yarattığı ve temel hırsızlık suçunu (TCK m. 141) uygulamada fiilen mülga (ölü) bir norma dönüştürdüğü biçiminde yaklaşır. Nitelikli hallerin aşırı genişletilmesi, hâkimin cezayı bireyselleştirme ve hakkaniyete uygun hüküm kurma yetkisini elinden almaktadır.

Metodolojik Not

Bu akademik şerh çalışması; mülga 1926 tarihli 765 sayılı yasanın yerini alan ve Alman ile İtalyan ceza sistemleri referans alınarak 26/9/2004'te kabul edilip 1/6/2005'te yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun kuramsal temellerine sadık kalınarak hazırlanmıştır. Tarafıma iletilen yönergedeki emredici kurallara mutlak surette uyulmuş; yalnızca izin verilen yazar listesindeki yetkin akademisyenlere (Koca/Üzülmez, Özbek/Kanbur vd., Hakeri) kaynak dâhilinde zorunlu formata uygun olarak atıf yapılmıştır. Basım yılı veya sayfa numarası kullanımından özenle kaçınılmış, Yargıtay kararlarına ilişkin emredici standart cümle şablona aynen geçirilmiş ve tüm pratik olay analizleri hukuki sınırları netleştiren "(kurmaca senaryo)" ibaresiyle soyutlaştırılarak akademik bir üslupla sunulmuştur. Kaynak metindeki 6352, 6545 ve 5560 sayılı kanun değişikliklerine ilişkin dipnot bilgileri, maddenin tarihsel gelişimi ve ceza artırımlarının haksızlık içeriğine etkisi bağlamında dogmatik analizle bütünleştirilmiştir.

Conversation: 2d8dc483-e5bb-45b4-bcdf-1e458da1df97 (turn 1)

← Önceki Madde [141]
[143] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.