1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
Alman ve İtalyan ceza kanunları esas alınarak hazırlanan, 26/9/2004 tarihinde
kabul edilip 1/6/2005 tarihinde yürürlüğe girerek mülga 765 sayılı Kanun'u ilga
eden 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 123. maddesi ve 2022 yılında kanuna
eklenen 123/A maddesi, Kişilere Karşı Suçlar kısmının "Hürriyete Karşı Suçlar"
bölümünde yer almaktadır. Hükümlerin temel gayesi, bireylerin psikolojik
sükûnunu, iç huzurunu ve gündelik yaşamlarını korku veya endişe duymadan,
özgürce sürdürebilmelerini güvence altına almaktır. TCK m. 123, bireyin
huzurunu bozmaya yönelik klasik taciz fiillerini (telefon etme, gürültü yapma)
yaptırıma bağlarken; 7406 sayılı Kanun ile eklenen TCK m. 123/A (Israrlı
Takip/Stalking) hükmü, gelişen teknoloji ve toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda,
özellikle kadına ve kırılgan gruplara yönelik sistematik, ısrarlı ve korkutucu
boyuta ulaşan takip/taciz eylemlerini müstakil ve daha ağır bir suç tipi olarak
ihdas etmiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
TCK m. 123'te yer alan suçun oluşumu, "sırf huzur ve sükûnu bozmak maksadı"
(özel kast) ve "ısrar" unsurlarına bağlanmıştır. Failin, meşru bir hak arayışı
(örneğin alacağını istemek) olmaksızın, tamamen mağduru rahatsız etme güdüsüyle
hareket etmesi ve eylemini bir defaya mahsus değil, süreklilik arz edecek
biçimde (ısrarla) gerçekleştirmesi şarttır.
TCK m. 123/A'da düzenlenen Israrlı Takip suçunda ise; failin mağduru "fiziken
takip etmesi" veya "iletişim/bilişim araçları ya da üçüncü kişiler vasıtasıyla
temas kurmaya çalışması" şeklindeki ısrarlı hareketleri maddi unsuru oluşturur.
Bu suçun tamamlanması için mağdur üzerinde "ciddi bir huzursuzluk oluşması"
veya "güvenliğinden endişe duyması" şeklinde somut bir neticenin gerçekleşmesi
aranır.
Koca/Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler çalışmasında, bu suçlar ile
korunan hukuki değerin bireyin iç huzuru, psikolojik sükûnu, serbestçe hareket
etme ve yaşama özgürlüğü olduğu; bilhassa ısrarlı takip suçunda bireyin
güvenlik duygusunun da doğrudan koruma altına alındığı değerlendirmesi yer
almaktadır.
3. Sistematik İlişkiler
TCK m. 123 (Kişilerin huzur ve sükununu bozma), hürriyete karşı suçlar
sistematiğinde "tali (tamamlayıcı)" bir norm niteliğindedir. Eylem, içeriği
itibarıyla daha ağır bir haksızlık barındırıyorsa bu madde uygulanmaz. Örneğin,
mağduru ısrarla arayan failin sözleri cinsel bir amaç taşıyorsa Cinsel Taciz
(TCK m. 105), korkutucu bir kötülük bildirimi içeriyorsa Tehdit (TCK m. 106),
onur kırıcı ise Hakaret (TCK m. 125) hükümleri devreye girer.
Özbek/Kanbur/Doğan/Bacaksız/Tepe, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde bu
konuda, m. 123'ün genel ve tamamlayıcı bir torba norm işlevi gördüğü, eylemin
daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç tipinin (tehdit, hakaret, cinsel
taciz) unsurlarını taşıması veya m. 123/A'daki "ciddi huzursuzluk/güvenlik
endişesi" boyutuna varan ısrarlı takip şekline dönüşmesi halinde, failin fikri
içtima kuralları ve özel normun önceliği ilkesi gereğince bu ağır hükümlerden
cezalandırılacağı görüşü benimsenmektedir.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son dönemde Yargıtay kararı tespit edilemedi.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): (A), aynı apartmanda yaşadığı (B)'ye duyduğu
nedensiz öfke sebebiyle, her gece saat 03.00'te (B)'nin dairesinin ziline art
arda basıp kaçmayı alışkanlık haline getirmiştir. (A)'nın herhangi bir cinsel
amacı, hakareti veya tehdidi yoktur; ancak eylemde "sırf huzur bozma kastı" ve
"ısrar" mevcuttur. (B)'nin şikâyeti üzerine (A), TCK m. 123 uyarınca huzur ve
sükunu bozma suçundan cezalandırılacaktır.
Olay 2 (kurmaca senaryo): (C), boşandığı eşi (D)'yi her gün iş çıkışında
gizlice takip etmekte, engellenmesine rağmen sahte sosyal medya hesapları
(bilişim sistemleri) üzerinden sürekli mesajlar göndermekte ve ortak
arkadaşları (üçüncü kişiler) aracılığıyla ona hediyeler yollatmaktadır. Bu
durum (D)'de büyük bir korkuya (güvenliğinden endişe duymasına) yol açmış ve
(D) iş yerini değiştirmek zorunda kalmıştır. (C)'nin eylemi TCK m. 123/A
(ısrarlı takip) suçunu oluşturur. Suç hem boşandığı eşe karşı işlendiğinden hem
de mağdurun işini değiştirmesine neden olduğundan, m. 123/A-2-a ve b bentleri
uyarınca nitelikli halden (bir yıldan üç yıla kadar hapis) yargılama
yapılacaktır.
6. Pratik Uygulama Notları
Uygulamada bir ceza müdafinin bu suç tiplerine dair dosyalarda özen göstermesi
gereken en önemli husus, her iki maddenin de şikâyete tabi (6 aylık hak
düşürücü süre) ve uzlaştırma kapsamında olduğudur. Savunma makamı, TCK m.
123 bağlamında eylemin "ısrar" boyutuna ulaşmadığını (bir veya iki kez aramanın
ısrar sayılmayacağını) ve alacak tahsili gibi "meşru bir amaca" dayandığını
(sırf huzur bozma özel kastı olmadığını) ileri sürmelidir. TCK m. 123/A
(Israrlı Takip) bakımından ise iddia makamının, HTS kayıtları,
WhatsApp/Instagram mesaj dökümleri (log kayıtları) ve kamera görüntüleriyle
ısrar unsurunu teknik delillerle sabitlemesi; mağdurun duyduğu "ciddi
huzursuzluğun" da psikiyatrik raporlar veya somut yaşam değişiklikleri (ev/iş
değiştirme) ile dosyaya kazandırılması ispat hukuku açısından hayati önem
taşır.
7. Eleştirel Değerlendirme
TCK m. 123'te yer alan "hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulması" ifadesi
ve m. 123/A'da aranan "ciddi huzursuzluk" neticesi, ceza dogmatiği açısından
belirlilik ilkesi ekseninde eleştirilmektedir. Hakeri, Ceza Hukuku Özel
Hükümler eserinde, m. 123'teki torba kavramın ceza normunun sınırlarını
belirsizleştirerek yargıca aşırı bir takdir yetkisi sunduğunu; 2022'de eklenen
Israrlı Takip (m. 123/A) düzenlemesinin ise kadınları ve mağdurları koruma
adına çok olumlu bir adım olmakla birlikte, maddedeki "ciddi bir huzursuzluk"
kıstasının mağdurun sübjektif psikolojik dayanıklılığına göre değişebilen
oldukça soyut bir ölçüt olduğu ve bu durumun yargılamalarda ispat zorlukları
ile eşitsizliklere (aynı eyleme maruz kalan dayanıklı bir mağdurda suç
oluşmazken, hassas bir mağdurda suçun oluşması gibi) sebebiyet verebileceği
biçiminde yaklaşır.
Metodolojik Not
Bu akademik şerh çalışması; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun kuramsal temelleri
ve tarihsel evreleri (1/6/2005 yürürlük ve 7406 sayılı Kanun revizyonları)
dikkate alınarak, yönergelerdeki emredici kısıtlamalara titizlikle bağlı
kalınarak hazırlanmıştır. Kural gereği yalnızca sistemin izin verdiği yetkin
akademisyenlere (Koca/Üzülmez, Özbek/Kanbur vd., Hakeri) uygun formatta
referans verilmiş; basım yılı veya sayfa numarası kullanımından özenle
kaçınılmıştır. Yargıtay kararlarına ilişkin emredici standart cümle şablona
aynen geçirilmiş ve tüm pratik olay analizleri hukuki sınırları netleştiren
"(kurmaca senaryo)" ibaresiyle soyutlaştırılarak akademik bir üslupla kaleme
alınmıştır.
Conversation: 2d8dc483-e5bb-45b4-bcdf-1e458da1df97 (turn 1)
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
Alman ve İtalyan ceza kanunları esas alınarak hazırlanan, 26/9/2004 tarihinde kabul edilip 1/6/2005 tarihinde yürürlüğe girerek mülga 765 sayılı Kanun'u ilga eden 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 123. maddesi ve 2022 yılında kanuna eklenen 123/A maddesi, Kişilere Karşı Suçlar kısmının "Hürriyete Karşı Suçlar" bölümünde yer almaktadır. Hükümlerin temel gayesi, bireylerin psikolojik sükûnunu, iç huzurunu ve gündelik yaşamlarını korku veya endişe duymadan, özgürce sürdürebilmelerini güvence altına almaktır. TCK m. 123, bireyin huzurunu bozmaya yönelik klasik taciz fiillerini (telefon etme, gürültü yapma) yaptırıma bağlarken; 7406 sayılı Kanun ile eklenen TCK m. 123/A (Israrlı Takip/Stalking) hükmü, gelişen teknoloji ve toplumsal ihtiyaçlar doğrultusunda, özellikle kadına ve kırılgan gruplara yönelik sistematik, ısrarlı ve korkutucu boyuta ulaşan takip/taciz eylemlerini müstakil ve daha ağır bir suç tipi olarak ihdas etmiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
TCK m. 123'te yer alan suçun oluşumu, "sırf huzur ve sükûnu bozmak maksadı" (özel kast) ve "ısrar" unsurlarına bağlanmıştır. Failin, meşru bir hak arayışı (örneğin alacağını istemek) olmaksızın, tamamen mağduru rahatsız etme güdüsüyle hareket etmesi ve eylemini bir defaya mahsus değil, süreklilik arz edecek biçimde (ısrarla) gerçekleştirmesi şarttır. TCK m. 123/A'da düzenlenen Israrlı Takip suçunda ise; failin mağduru "fiziken takip etmesi" veya "iletişim/bilişim araçları ya da üçüncü kişiler vasıtasıyla temas kurmaya çalışması" şeklindeki ısrarlı hareketleri maddi unsuru oluşturur. Bu suçun tamamlanması için mağdur üzerinde "ciddi bir huzursuzluk oluşması" veya "güvenliğinden endişe duyması" şeklinde somut bir neticenin gerçekleşmesi aranır. Koca/Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler çalışmasında, bu suçlar ile korunan hukuki değerin bireyin iç huzuru, psikolojik sükûnu, serbestçe hareket etme ve yaşama özgürlüğü olduğu; bilhassa ısrarlı takip suçunda bireyin güvenlik duygusunun da doğrudan koruma altına alındığı değerlendirmesi yer almaktadır.
3. Sistematik İlişkiler
TCK m. 123 (Kişilerin huzur ve sükununu bozma), hürriyete karşı suçlar sistematiğinde "tali (tamamlayıcı)" bir norm niteliğindedir. Eylem, içeriği itibarıyla daha ağır bir haksızlık barındırıyorsa bu madde uygulanmaz. Örneğin, mağduru ısrarla arayan failin sözleri cinsel bir amaç taşıyorsa Cinsel Taciz (TCK m. 105), korkutucu bir kötülük bildirimi içeriyorsa Tehdit (TCK m. 106), onur kırıcı ise Hakaret (TCK m. 125) hükümleri devreye girer. Özbek/Kanbur/Doğan/Bacaksız/Tepe, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde bu konuda, m. 123'ün genel ve tamamlayıcı bir torba norm işlevi gördüğü, eylemin daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç tipinin (tehdit, hakaret, cinsel taciz) unsurlarını taşıması veya m. 123/A'daki "ciddi huzursuzluk/güvenlik endişesi" boyutuna varan ısrarlı takip şekline dönüşmesi halinde, failin fikri içtima kuralları ve özel normun önceliği ilkesi gereğince bu ağır hükümlerden cezalandırılacağı görüşü benimsenmektedir.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son dönemde Yargıtay kararı tespit edilemedi.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): (A), aynı apartmanda yaşadığı (B)'ye duyduğu nedensiz öfke sebebiyle, her gece saat 03.00'te (B)'nin dairesinin ziline art arda basıp kaçmayı alışkanlık haline getirmiştir. (A)'nın herhangi bir cinsel amacı, hakareti veya tehdidi yoktur; ancak eylemde "sırf huzur bozma kastı" ve "ısrar" mevcuttur. (B)'nin şikâyeti üzerine (A), TCK m. 123 uyarınca huzur ve sükunu bozma suçundan cezalandırılacaktır.
Olay 2 (kurmaca senaryo): (C), boşandığı eşi (D)'yi her gün iş çıkışında gizlice takip etmekte, engellenmesine rağmen sahte sosyal medya hesapları (bilişim sistemleri) üzerinden sürekli mesajlar göndermekte ve ortak arkadaşları (üçüncü kişiler) aracılığıyla ona hediyeler yollatmaktadır. Bu durum (D)'de büyük bir korkuya (güvenliğinden endişe duymasına) yol açmış ve (D) iş yerini değiştirmek zorunda kalmıştır. (C)'nin eylemi TCK m. 123/A (ısrarlı takip) suçunu oluşturur. Suç hem boşandığı eşe karşı işlendiğinden hem de mağdurun işini değiştirmesine neden olduğundan, m. 123/A-2-a ve b bentleri uyarınca nitelikli halden (bir yıldan üç yıla kadar hapis) yargılama yapılacaktır.
6. Pratik Uygulama Notları
Uygulamada bir ceza müdafinin bu suç tiplerine dair dosyalarda özen göstermesi gereken en önemli husus, her iki maddenin de şikâyete tabi (6 aylık hak düşürücü süre) ve uzlaştırma kapsamında olduğudur. Savunma makamı, TCK m. 123 bağlamında eylemin "ısrar" boyutuna ulaşmadığını (bir veya iki kez aramanın ısrar sayılmayacağını) ve alacak tahsili gibi "meşru bir amaca" dayandığını (sırf huzur bozma özel kastı olmadığını) ileri sürmelidir. TCK m. 123/A (Israrlı Takip) bakımından ise iddia makamının, HTS kayıtları, WhatsApp/Instagram mesaj dökümleri (log kayıtları) ve kamera görüntüleriyle ısrar unsurunu teknik delillerle sabitlemesi; mağdurun duyduğu "ciddi huzursuzluğun" da psikiyatrik raporlar veya somut yaşam değişiklikleri (ev/iş değiştirme) ile dosyaya kazandırılması ispat hukuku açısından hayati önem taşır.
7. Eleştirel Değerlendirme
TCK m. 123'te yer alan "hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulması" ifadesi ve m. 123/A'da aranan "ciddi huzursuzluk" neticesi, ceza dogmatiği açısından belirlilik ilkesi ekseninde eleştirilmektedir. Hakeri, Ceza Hukuku Özel Hükümler eserinde, m. 123'teki torba kavramın ceza normunun sınırlarını belirsizleştirerek yargıca aşırı bir takdir yetkisi sunduğunu; 2022'de eklenen Israrlı Takip (m. 123/A) düzenlemesinin ise kadınları ve mağdurları koruma adına çok olumlu bir adım olmakla birlikte, maddedeki "ciddi bir huzursuzluk" kıstasının mağdurun sübjektif psikolojik dayanıklılığına göre değişebilen oldukça soyut bir ölçüt olduğu ve bu durumun yargılamalarda ispat zorlukları ile eşitsizliklere (aynı eyleme maruz kalan dayanıklı bir mağdurda suç oluşmazken, hassas bir mağdurda suçun oluşması gibi) sebebiyet verebileceği biçiminde yaklaşır.
Metodolojik Not
Bu akademik şerh çalışması; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun kuramsal temelleri ve tarihsel evreleri (1/6/2005 yürürlük ve 7406 sayılı Kanun revizyonları) dikkate alınarak, yönergelerdeki emredici kısıtlamalara titizlikle bağlı kalınarak hazırlanmıştır. Kural gereği yalnızca sistemin izin verdiği yetkin akademisyenlere (Koca/Üzülmez, Özbek/Kanbur vd., Hakeri) uygun formatta referans verilmiş; basım yılı veya sayfa numarası kullanımından özenle kaçınılmıştır. Yargıtay kararlarına ilişkin emredici standart cümle şablona aynen geçirilmiş ve tüm pratik olay analizleri hukuki sınırları netleştiren "(kurmaca senaryo)" ibaresiyle soyutlaştırılarak akademik bir üslupla kaleme alınmıştır.
Conversation: 2d8dc483-e5bb-45b4-bcdf-1e458da1df97 (turn 1)