1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) "Ticari Temsilciler, Ticari Vekiller ve Diğer Tacir Yardımcıları" başlıklı onikinci bölümünde yer alan 554. maddesi, bağımlı tacir yardımcılarının temsil yetkilerinin sona erme hallerini düzenleyen temel ve emredici nitelikte bir hükümdür [1-3]. Bu madde, ticari hayatın gerektirdiği hız, güven ve süreklilik ilkeleri ile temsile ilişkin genel hükümler (TBK m. 40 vd.) ve vekâlet sözleşmesine ilişkin sona erme kuralları (TBK m. 512, 513) arasında denge kuran, ticari işletme hukukuna özgü lex specialis (özel kanun) niteliğinde bir düzenlemedir.
Genel hükümler uyarınca temsil yetkisi her zaman geri alınabilirken ve kural olarak temsil olunanın ölümü ya da fiil ehliyetini kaybetmesiyle sona ererken [4], ticari işletmelerin ekonomik bütünlüğü ve piyasa aktörlerinin (üçüncü kişilerin) işlem güvenliği bu kurala bir istisna getirilmesini zorunlu kılmıştır. Bu bağlamda TBK m. 554, iki fıkra hâlinde şu temel esasları vazetmektedir: Birinci fıkra, işletme sahibinin (temsil olunan tacirin) tek taraflı irade beyanıyla temsil yetkisini her zaman geri alabileceğini (azil hakkını) mutlaklaştırmakta, ancak yetkinin geri alınmasının iç ilişkiyi (hizmet, vekâlet vb.) doğrudan ve kendiliğinden aynı sonuçlarla ortadan kaldırmayabileceğini güvence altına almaktadır [2, 5]. İkinci fıkra ise, işletme sahibinin ölümü veya fiil ehliyetini kaybetmesinin ticari temsilci, ticari vekil ve diğer tacir yardımcılarının temsil yetkilerini -genel kuralların aksine- sona erdirmeyeceğini (ticari süreklilik ilkesi) açıkça hükme bağlamaktadır [3, 5].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Temsil Yetkisinin Geri Alınması (Azil) ve İç İlişkinin Bağımsızlığı (Soyutluk)
Madde metninde yer alan "her zaman geri alabilir" ifadesi, işletme sahibine tanınmış bozucu yenilik doğuran bir hakkı, yani azil yetkisini ifade eder. İşletme sahibi, ticari temsilcinin veya ticari vekilin yetkisini dilediği an, herhangi bir haklı sebebe dayanmak zorunda olmaksızın geri alabilir [5]. Yasada azil işlemi için öngörülmüş herhangi bir geçerlilik şekil şartı bulunmamaktadır; azil tıpkı yetkinin verilmesinde olduğu gibi açık, örtülü, yazılı veya sözlü olarak gerçekleştirilebilir [5]. TBK m. 42 uyarınca işletme sahibi bu azil hakkından önceden feragat edemez; bu kural emredici niteliktedir [5].
Ancak TBK m. 554/1, temsil hukuku bağlamındaki "soyutluk ilkesinin" en somut yansımalarından birini barındırır: Temsil yetkisi (dış ilişki) ile taraflar arasındaki temel sözleşme (iç ilişki) birbirinden bağımsızdır. Maddede yer alan "aralarındaki hizmet, vekâlet, ortaklık ve benzeri sözleşmelerden doğan hakları saklı kalmak koşuluyla" ibaresi, azil işleminin yalnızca üçüncü kişilere karşı işletmeyi temsil ehliyetini ortadan kaldırdığını belirtir [2, 5]. Söz gelimi, bir ticari temsilcinin temsil yetkisi haksız yere veya usulsüz bir şekilde geri alınmışsa (azledilmişse), bu kişi temsil yetkisini kaybetmekle birlikte, aralarındaki iş (hizmet) sözleşmesi devam ediyorsa ücretini, ihbar ve kıdem tazminatlarını veya vekâlet ilişkisi varsa TBK m. 512 uyarınca uygun olmayan zamanda fesihten doğan zararlarının tazminini talep etme hakkına sahip olmaya devam eder [4-6].
2.2. İşletme Sahibinin Fiil Ehliyetini Kaybetmesi veya Ölümü (Süreklilik İlkesi)
Maddenin ikinci fıkrası, TBK m. 513'te yer alan ve kural olarak temsil olunanın ölümü, ehliyetini kaybetmesi veya iflası halinde sözleşmenin ve temsil yetkisinin sona ereceğine dair genel kuralın [4] kesin bir istisnasıdır. Ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları ticari işletmenin şahsından ziyade "işletmenin kendisine ve ekonomik varlığına" özgülenmiş yardımcılardır. Dolayısıyla işletme sahibinin (tacirin) ölmesi veya vesayet altına alınması (fiil ehliyetini kaybetmesi) durumunda, ticari işletmenin aniden başsız kalmaması, devam eden sözleşmelerin, taahhütlerin (örneğin kambiyo senetlerinin) ve piyasa güveninin sarsılmaması amacıyla bu yardımcıların temsil yetkisi varlığını sürdürür [3, 5].
Buna karşılık, ölen veya ehliyetini kaybeden taraf işletme sahibi değil de ticari temsilci veya ticari vekilin kendisi ise, yardımcıların temsilcilik ilişkisi münhasıran şahsa bağlı bir ilişki olduğundan, bu yetki kendiliğinden sona erer ve ölen ticari vekilin yasal mirasçılarına geçmez [7].
3. Sistematik İlişkiler
- TBK m. 42 (Temsil Yetkisinin Geri Alınmasından Feragat Yasağı): İşletme sahibinin tacir yardımcısını azletme hakkı mutlak olup, bu haktan önceden feragat edilemez. Zira temsil yetkisinin temelinde yer alan güven ilişkisi sarsıldığında, işletme sahibinin kendi malvarlığını ve işletmesini koruması en temel hakkıdır [5].
- TBK m. 550 (Temsil Yetkisinin Sona Ermesinin Tescil ve İlanı): İşletme sahibi ticari temsilcinin yetkisini TBK m. 554/1 kapsamında geri aldığında, bu durumu derhal ticaret siciline tescil ve ilan ettirmelidir [8]. Temsil yetkisinin geri alındığı usulünce duyurulmadığı (tescil/ilan edilmediği) müddetçe, bu geri alma işlemi iyiniyetli üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmez ve ticari temsilcinin yapacağı işlemler (örneğin işletme adına kambiyo taahhüdünde bulunması) işletme sahibini bağlamaya devam eder [5, 8].
- TBK m. 512, 513 (Vekâletin Sona Ermesi): TBK m. 554/2 hükmü, TBK m. 513 hükmüne nazaran özel nitelikli bir kuraldır [3, 4]. Adi vekâlet ilişkisi ölümle sona ererken, ticari temsilcilik ve ticari vekillikte süreklilik esastır. Ayrıca yetkinin geri alınması neticesinde vekâlet verenin tazminat sorumluluğu (TBK m. 512/2) TBK m. 554/1 uyarınca iç ilişkide her zaman ileri sürülebilir [4, 6].
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Hukuk Dairelerinin kararlarında TBK m. 554 (eBK m. 456) hükmünün iki yönü üzerine yerleşik içtihatlar geliştirilmiştir:
- Dış İlişki ile İç İlişkinin Kesin Ayrımı: Yargıtay, ticari işletme sahibinin azil (temsil yetkisinin geri alınması) beyanının derhal hüküm doğurduğunu kabul etmekle birlikte, bu tek taraflı hukuki işlemin iş hukukundan veya Borçlar Kanunundan doğan mali hakları bertaraf edemeyeceğini vurgulamaktadır. Temsil yetkisi alınan ve bu nedenle işine fiilen son verilen bir ticari mümessil (temsilci) veya şube müdürünün (ticari vekilin), şartları oluşmuşsa kıdem ve ihbar tazminatı ya da bakiye süreye ilişkin ücret alacakları saklıdır.
- Görünüşte Haklılık ve Sicilin Olumlu/Olumsuz Etkisi: Yargıtay içtihatlarında, işletme sahibinin ticari temsilcinin yetkisini geri almasına (azletmesine) rağmen, bu azil kararının TTK m. 36 ve TBK m. 550 [8] uyarınca ticaret siciline tescil ve ilan edilmediği durumlarda, görevden alınan tacir yardımcısının işletme adına düzenlediği bono veya poliçelerden tacirin (işletme sahibinin) iyiniyetli üçüncü kişilere (hamillere) karşı müracaat borçlusu/asıl borçlu olarak sorumlu olmaya devam edeceği istikrarla hükme bağlanmaktadır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Temsil Yetkisinin Geri Alınması ve İç İlişkiye Etkisi):
Bir anonim şirkette 5 yıllık belirli süreli hizmet sözleşmesiyle genel müdür (ticari temsilci) olarak atanan (A), şirketin yeni yönetim kurulu tarafından ikinci yılın sonunda hiçbir gerekçe gösterilmeksizin alınan bir yönetim kurulu kararıyla görevden alınmış (azledilmiş) ve bu husus Ticaret Sicili'ne tescil ettirilmiştir. Şirket yönetimi, (A)'ya temsil yetkisini geri aldıklarını ve artık şirketle hiçbir ilişiğinin kalmadığını bildirerek ödemelerini durdurmuştur.
Hukuki analiz: TBK m. 554/1 uyarınca anonim şirketin (A)'nın ticari temsil yetkisini her zaman geri alma hakkı mevcuttur ve bu işlem hukuka uygundur [2, 3]. Ancak kanun maddesinin âmir hükmü gereği, taraflar arasındaki hizmet sözleşmesinden doğan haklar saklıdır. Azil, hizmet sözleşmesinin haklı nedenle derhal feshi anlamına gelmez. Dolayısıyla (A), belirli süreli hizmet sözleşmesinin bakiye 3 yıllık süresine ilişkin ücret alacağını (veya koşulları varsa iş hukukundan doğan diğer tazminatlarını) şirketten talep etme hakkına sahiptir.
Olay 2 (İşletme Sahibinin Ölümü Üzerine Temsil Yetkisinin Durumu):
Kendisine ait büyük bir mobilya imalathanesini şahıs işletmesi olarak işleten (M), işletmesinin bütün işlerini yönetmek üzere (T)'yi ticari temsilci olarak atamış ve ticaret siciline tescil ettirmiştir. (M) ani bir kalp krizi sonucu hayatını kaybetmiştir. Mirasçılar henüz tereke üzerinde işlem yapmamışken, ticari temsilci (T) işletmenin hammadde ihtiyacını karşılamak üzere iyiniyetli tedarikçi (Ü) ile yüklü miktarda bir hammadde alım sözleşmesi imzalamış ve işletme adına bono düzenlemiştir. Mirasçılar, (M)'nin ölümüyle tüm vekâlet ve temsil ilişkilerinin sona erdiğini, bu nedenle bonolardan sorumlu olmadıklarını iddia etmektedir.
Hukuki analiz: İddia, TBK m. 554/2 hükmü karşısında geçersizdir. İşletme sahibinin ölümü, ticari temsilcinin yetkisini sona erdirmez (Süreklilik İlkesi) [3, 5]. Mirasçılar, işletmenin yeni sahibi olarak ticari temsilci (T)'nin yetkisini kanuna uygun olarak geri almadıkları ve bu geri almayı ticaret siciline tescil ve ilan ettirmedikleri sürece, (T)'nin işletme amacı dâhilinde iyiniyetli üçüncü kişi (Ü)'ye karşı yaptığı hukuki işlemlerden ve kambiyo taahhütlerinden külli halef sıfatıyla şahsen ve müteselsilen sorumludurlar.
6. Pratik Uygulama Notları
- İspat yükü: Temsil yetkisinin geri alınmasına (azle) rağmen ticaret sicilinde tescil ve ilan yapılmamışsa, işletme sahibi ancak ve ancak üçüncü kişinin azil durumunu "bildiğini" (kötüniyetli olduğunu) kesin delillerle ispat ederek sorumluluktan kurtulabilir. Aksi takdirde şekli sicil kaydı esastır.
- Zamanaşımı / Süreler: Temsil yetkisinin geri alınması bozucu yenilik doğuran bir hak olup süreye tabi değildir. Ancak iç ilişkiden (hizmet veya vekâlet sözleşmesi) doğan tazminat veya ücret alacakları, niteliğine göre 5 yıllık (işçi alacakları vb.) veya 10 yıllık genel zamanaşımı sürelerine tabidir.
- Görevli/yetkili mahkeme: Temsil yetkisinin ticaret sicilinden terkini veya ticari temsile ilişkin dış ilişkiden (üçüncü kişilerle olan) uyuşmazlıklarda Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir. Fakat yetkisi geri alınan temsilcinin iç ilişkisi bir İş Sözleşmesi (hizmet akdi) teşkil ediyorsa, kıdem/ihbar ve bakiye süre ücreti gibi taleplerde görevli mahkeme İş Mahkemesidir.
- Yaygın uygulama hataları: Uygulamada tacirler, temsil yetkisini (imza yetkisini) noter aracılığıyla azletmeyi yeterli görmekte ve iç ilişkideki işçilik veya vekâlet haklarının da kendiliğinden düştüğünü varsaymaktadır. Ayrıca noterden yapılan azlin ticaret siciline tescil ve ilanının ihmal edilmesi, işletmeleri eski temsilcilerin yetkisiz işlemlerinden dolayı ağır borç yükü altına sokmaktadır.
7. Eleştirel Değerlendirme
TBK m. 554 düzenlemesi, İsviçre Borçlar Kanunundaki paralel hükümler ile uyumlu olarak ticari yaşamın gerçeklerine büyük bir başarıyla hizmet etmektedir. Ticari işletmenin, gerçek kişinin ömrü veya fiil ehliyetiyle sınırlanmaksızın yaşayan, bağımsız bir ekonomik değer olarak algılanması doktrin tarafından da (Eren, Oğuzman vb.) modern ticaret hukukunun temeli olarak görülmektedir.
Ancak doktrinde, maddenin sadece "işletme sahibinin ölümü" hususunu düzenlemesi bir kısım eleştirilere konu olmaktadır. Acaba ticari temsilci vefat ederse mirasçıları yetkiyi devam ettirir mi? Kanun koyucu bu hususta sessiz kalsa da, doktrindeki hâkim görüş ve Yargıtay içtihatları [7], tacir yardımcılığının münhasıran şahsa bağlı (intuitu personae) bir güven ilişkisi oluşturduğunu, dolayısıyla ticari temsilci veya vekilin ölümü ya da fiil ehliyetini kaybetmesi durumunda temsil yetkisinin TBK m. 513 kıyasen uygulanarak kendiliğinden sona ereceğini açıkça kabul etmektedir. Bu durumun madde metnine (Örn. m. 554/3 olarak) sarih bir şekilde eklenmesi, gereksiz doktrin tartışmalarını ve pratik hukuki tereddütleri önlemek adına daha isabetli bir yasal mimari sağlayacaktır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) "Ticari Temsilciler, Ticari Vekiller ve Diğer Tacir Yardımcıları" başlıklı onikinci bölümünde yer alan 554. maddesi, bağımlı tacir yardımcılarının temsil yetkilerinin sona erme hallerini düzenleyen temel ve emredici nitelikte bir hükümdür [1-3]. Bu madde, ticari hayatın gerektirdiği hız, güven ve süreklilik ilkeleri ile temsile ilişkin genel hükümler (TBK m. 40 vd.) ve vekâlet sözleşmesine ilişkin sona erme kuralları (TBK m. 512, 513) arasında denge kuran, ticari işletme hukukuna özgü lex specialis (özel kanun) niteliğinde bir düzenlemedir.
Genel hükümler uyarınca temsil yetkisi her zaman geri alınabilirken ve kural olarak temsil olunanın ölümü ya da fiil ehliyetini kaybetmesiyle sona ererken [4], ticari işletmelerin ekonomik bütünlüğü ve piyasa aktörlerinin (üçüncü kişilerin) işlem güvenliği bu kurala bir istisna getirilmesini zorunlu kılmıştır. Bu bağlamda TBK m. 554, iki fıkra hâlinde şu temel esasları vazetmektedir: Birinci fıkra, işletme sahibinin (temsil olunan tacirin) tek taraflı irade beyanıyla temsil yetkisini her zaman geri alabileceğini (azil hakkını) mutlaklaştırmakta, ancak yetkinin geri alınmasının iç ilişkiyi (hizmet, vekâlet vb.) doğrudan ve kendiliğinden aynı sonuçlarla ortadan kaldırmayabileceğini güvence altına almaktadır [2, 5]. İkinci fıkra ise, işletme sahibinin ölümü veya fiil ehliyetini kaybetmesinin ticari temsilci, ticari vekil ve diğer tacir yardımcılarının temsil yetkilerini -genel kuralların aksine- sona erdirmeyeceğini (ticari süreklilik ilkesi) açıkça hükme bağlamaktadır [3, 5].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Temsil Yetkisinin Geri Alınması (Azil) ve İç İlişkinin Bağımsızlığı (Soyutluk)
Madde metninde yer alan "her zaman geri alabilir" ifadesi, işletme sahibine tanınmış bozucu yenilik doğuran bir hakkı, yani azil yetkisini ifade eder. İşletme sahibi, ticari temsilcinin veya ticari vekilin yetkisini dilediği an, herhangi bir haklı sebebe dayanmak zorunda olmaksızın geri alabilir [5]. Yasada azil işlemi için öngörülmüş herhangi bir geçerlilik şekil şartı bulunmamaktadır; azil tıpkı yetkinin verilmesinde olduğu gibi açık, örtülü, yazılı veya sözlü olarak gerçekleştirilebilir [5]. TBK m. 42 uyarınca işletme sahibi bu azil hakkından önceden feragat edemez; bu kural emredici niteliktedir [5].
Ancak TBK m. 554/1, temsil hukuku bağlamındaki "soyutluk ilkesinin" en somut yansımalarından birini barındırır: Temsil yetkisi (dış ilişki) ile taraflar arasındaki temel sözleşme (iç ilişki) birbirinden bağımsızdır. Maddede yer alan "aralarındaki hizmet, vekâlet, ortaklık ve benzeri sözleşmelerden doğan hakları saklı kalmak koşuluyla" ibaresi, azil işleminin yalnızca üçüncü kişilere karşı işletmeyi temsil ehliyetini ortadan kaldırdığını belirtir [2, 5]. Söz gelimi, bir ticari temsilcinin temsil yetkisi haksız yere veya usulsüz bir şekilde geri alınmışsa (azledilmişse), bu kişi temsil yetkisini kaybetmekle birlikte, aralarındaki iş (hizmet) sözleşmesi devam ediyorsa ücretini, ihbar ve kıdem tazminatlarını veya vekâlet ilişkisi varsa TBK m. 512 uyarınca uygun olmayan zamanda fesihten doğan zararlarının tazminini talep etme hakkına sahip olmaya devam eder [4-6].
2.2. İşletme Sahibinin Fiil Ehliyetini Kaybetmesi veya Ölümü (Süreklilik İlkesi)
Maddenin ikinci fıkrası, TBK m. 513'te yer alan ve kural olarak temsil olunanın ölümü, ehliyetini kaybetmesi veya iflası halinde sözleşmenin ve temsil yetkisinin sona ereceğine dair genel kuralın [4] kesin bir istisnasıdır. Ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları ticari işletmenin şahsından ziyade "işletmenin kendisine ve ekonomik varlığına" özgülenmiş yardımcılardır. Dolayısıyla işletme sahibinin (tacirin) ölmesi veya vesayet altına alınması (fiil ehliyetini kaybetmesi) durumunda, ticari işletmenin aniden başsız kalmaması, devam eden sözleşmelerin, taahhütlerin (örneğin kambiyo senetlerinin) ve piyasa güveninin sarsılmaması amacıyla bu yardımcıların temsil yetkisi varlığını sürdürür [3, 5]. Buna karşılık, ölen veya ehliyetini kaybeden taraf işletme sahibi değil de ticari temsilci veya ticari vekilin kendisi ise, yardımcıların temsilcilik ilişkisi münhasıran şahsa bağlı bir ilişki olduğundan, bu yetki kendiliğinden sona erer ve ölen ticari vekilin yasal mirasçılarına geçmez [7].
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Hukuk Dairelerinin kararlarında TBK m. 554 (eBK m. 456) hükmünün iki yönü üzerine yerleşik içtihatlar geliştirilmiştir:
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Temsil Yetkisinin Geri Alınması ve İç İlişkiye Etkisi): Bir anonim şirkette 5 yıllık belirli süreli hizmet sözleşmesiyle genel müdür (ticari temsilci) olarak atanan (A), şirketin yeni yönetim kurulu tarafından ikinci yılın sonunda hiçbir gerekçe gösterilmeksizin alınan bir yönetim kurulu kararıyla görevden alınmış (azledilmiş) ve bu husus Ticaret Sicili'ne tescil ettirilmiştir. Şirket yönetimi, (A)'ya temsil yetkisini geri aldıklarını ve artık şirketle hiçbir ilişiğinin kalmadığını bildirerek ödemelerini durdurmuştur. Hukuki analiz: TBK m. 554/1 uyarınca anonim şirketin (A)'nın ticari temsil yetkisini her zaman geri alma hakkı mevcuttur ve bu işlem hukuka uygundur [2, 3]. Ancak kanun maddesinin âmir hükmü gereği, taraflar arasındaki hizmet sözleşmesinden doğan haklar saklıdır. Azil, hizmet sözleşmesinin haklı nedenle derhal feshi anlamına gelmez. Dolayısıyla (A), belirli süreli hizmet sözleşmesinin bakiye 3 yıllık süresine ilişkin ücret alacağını (veya koşulları varsa iş hukukundan doğan diğer tazminatlarını) şirketten talep etme hakkına sahiptir.
Olay 2 (İşletme Sahibinin Ölümü Üzerine Temsil Yetkisinin Durumu): Kendisine ait büyük bir mobilya imalathanesini şahıs işletmesi olarak işleten (M), işletmesinin bütün işlerini yönetmek üzere (T)'yi ticari temsilci olarak atamış ve ticaret siciline tescil ettirmiştir. (M) ani bir kalp krizi sonucu hayatını kaybetmiştir. Mirasçılar henüz tereke üzerinde işlem yapmamışken, ticari temsilci (T) işletmenin hammadde ihtiyacını karşılamak üzere iyiniyetli tedarikçi (Ü) ile yüklü miktarda bir hammadde alım sözleşmesi imzalamış ve işletme adına bono düzenlemiştir. Mirasçılar, (M)'nin ölümüyle tüm vekâlet ve temsil ilişkilerinin sona erdiğini, bu nedenle bonolardan sorumlu olmadıklarını iddia etmektedir. Hukuki analiz: İddia, TBK m. 554/2 hükmü karşısında geçersizdir. İşletme sahibinin ölümü, ticari temsilcinin yetkisini sona erdirmez (Süreklilik İlkesi) [3, 5]. Mirasçılar, işletmenin yeni sahibi olarak ticari temsilci (T)'nin yetkisini kanuna uygun olarak geri almadıkları ve bu geri almayı ticaret siciline tescil ve ilan ettirmedikleri sürece, (T)'nin işletme amacı dâhilinde iyiniyetli üçüncü kişi (Ü)'ye karşı yaptığı hukuki işlemlerden ve kambiyo taahhütlerinden külli halef sıfatıyla şahsen ve müteselsilen sorumludurlar.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
TBK m. 554 düzenlemesi, İsviçre Borçlar Kanunundaki paralel hükümler ile uyumlu olarak ticari yaşamın gerçeklerine büyük bir başarıyla hizmet etmektedir. Ticari işletmenin, gerçek kişinin ömrü veya fiil ehliyetiyle sınırlanmaksızın yaşayan, bağımsız bir ekonomik değer olarak algılanması doktrin tarafından da (Eren, Oğuzman vb.) modern ticaret hukukunun temeli olarak görülmektedir.
Ancak doktrinde, maddenin sadece "işletme sahibinin ölümü" hususunu düzenlemesi bir kısım eleştirilere konu olmaktadır. Acaba ticari temsilci vefat ederse mirasçıları yetkiyi devam ettirir mi? Kanun koyucu bu hususta sessiz kalsa da, doktrindeki hâkim görüş ve Yargıtay içtihatları [7], tacir yardımcılığının münhasıran şahsa bağlı (intuitu personae) bir güven ilişkisi oluşturduğunu, dolayısıyla ticari temsilci veya vekilin ölümü ya da fiil ehliyetini kaybetmesi durumunda temsil yetkisinin TBK m. 513 kıyasen uygulanarak kendiliğinden sona ereceğini açıkça kabul etmektedir. Bu durumun madde metnine (Örn. m. 554/3 olarak) sarih bir şekilde eklenmesi, gereksiz doktrin tartışmalarını ve pratik hukuki tereddütleri önlemek adına daha isabetli bir yasal mimari sağlayacaktır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.