1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) İkinci Kısmının On İkinci Bölümünde, "Ticari Temsilciler, Ticari Vekiller ve Diğer Tacir Yardımcıları" başlığı altında yer alan 553. madde, bağımlı tacir yardımcılarının rekabet yasağını düzenlemektedir [1-3]. Bu kanuni düzenleme, temeli itibarıyla işgörme ve vekâlet ilişkilerinin doğasında bulunan sadakat ve özen borcunun ticari işletme hukuku ve tacir yardımcıları alanındaki en somut yansımalarından biridir [4].
Bağımlı tacir yardımcıları olan ticari temsilci, ticari vekil ve diğer tacir yardımcıları, işletme sahibinin talimatları doğrultusunda, ona hukuki ve iktisadi bir bağlılık (subordinasyon) içinde faaliyet gösterirler [5, 6]. Bu bağlılık, yardımcıların işletmenin ticari sırlarına, müşteri çevresine, fiyatlandırma politikalarına ve pazar stratejilerine doğrudan nüfuz etmelerini sağlar [4, 7]. Kanun koyucu, bu hassas bilgi ve yetki donanımının, yardımcılar tarafından işletme sahibinin aleyhine ve bizzat onunla rekabet edecek şekilde kullanılmasını engellemek amacıyla TBK m. 553 hükmünü ihdas etmiştir [3, 8].
Söz konusu yasak, sözleşmesel bir şarta (rekabet yasağı sözleşmesine) ihtiyaç duymaksızın, ilişkinin kurulmasıyla birlikte kanundan (ex lege) doğan ve ilişkinin devamı süresince geçerli olan bir yasaktır [4, 9]. İsviçre Borçlar Kanunu (OR) m. 464 hükmüne paralel olarak kaleme alınan bu madde, ihlal durumunda işletme sahibine sıradan bir tazminat davasının ötesinde, yenilik doğuran özel seçimlik haklar (menfaatin devri veya yapılan işlemin kendi hesabına yapılmış sayılması) tanıyarak caydırıcılığı en üst düzeye çıkarmayı hedeflemiştir [3, 10, 11].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Kişi Bakımından Kapsam (Yasağa Tabi Olanlar)
TBK m. 553'ün lafzı, yasağın süjelerini açıkça belirlemiştir: "Bir işletmenin bütün işlerini yöneten veya işletme sahibinin hizmetinde bulunan ticari temsilciler, ticari vekiller veya diğer tacir yardımcıları" [2, 3].
Bu sayım, bağımlı tacir yardımcılarını kapsamaktadır. Acente, simsar veya komisyoncu gibi bağımsız tacir yardımcıları, doğaları gereği birden fazla kişi hesabına faaliyet gösterebildiklerinden bu maddenin doğrudan kapsamı dışındadır [12-14].
Doktrinde tartışılan hususlardan biri "pazarlamacı"nın bu kapsama dâhil olup olmadığıdır. Pazarlamacı da bağımlı bir tacir yardımcısı olmakla birlikte, TBK'nın 448 vd. maddelerinde hizmet sözleşmesinin özel bir türü olarak ayrıca düzenlenmiştir [15, 16]. Pazarlamacının rekabet yasağı ve sadakat borcu, TBK m. 450 ve m. 396/3 çerçevesinde ayrıca değerlendirilmeli, ancak TBK m. 553'ün getirdiği sert yaptırımların kıyasen uygulanıp uygulanmayacağı somut olayın niteliğine göre doktriner ilkelere dayandırılmalıdır [17, 18].
2.2. Konu Bakımından Kapsam (İşletmenin Yaptığı Türden İş)
Kanun koyucu, yasağın sınırını "işletmenin yaptığı türden bir iş yapamayacakları" ibaresiyle çizmiştir [3]. Bu, mutlak bir çalışma ve ticaret yasağı değildir. Tacir yardımcısı, işletme sahibinin faaliyet alanına (örneğin tekstil) girmeyen, tamamen farklı bir sektörde (örneğin gıda) kendi adına veya bir başkası adına ticari faaliyette bulunabilir [19].
"İşletmenin yaptığı türden iş" kavramı, işletmenin ticaret sicilinde tescil edilmiş olan ana sözleşmesindeki soyut amaçlardan ziyade, "fiilen yürütülen" (de facto) ticari faaliyetler dikkate alınarak dar yorumlanmalıdır [19, 20]. Rekabetin varlığından söz edebilmek için, yardımcının yürüttüğü faaliyetin, işletme sahibinin müşteri çevresine hitap etmesi veya onun iktisadi menfaatlerini zedeleme potansiyeli taşıması gerekir.
2.3. Doğrudan veya Dolaylı Rekabet Yasağı
Madde metninde yer alan "doğrudan doğruya veya dolaylı olarak" ifadesi [3], yasağın dolanılmasını (fraude à la loi) önlemeye yöneliktir. Yardımcının bizzat kendi adına rakip bir işletme açması "doğrudan"; bir üçüncü kişi (örneğin eşi, çocuğu veya kurduğu bir paravan şirket) üzerinden bu faaliyeti yürütmesi veya bir rakip firmaya gizli ortak/danışman olması "dolaylı" rekabet ihlali sayılır.
2.4. Yasağın İhlali Halinde İşletme Sahibinin Seçimlik Hakları
TBK m. 553/2, yasağın ihlali halinde işletme sahibine iki temel yoldan birini seçme (seçimlik hak) imkânı tanımıştır [3, 10, 11]:
- Tazminat Talebi: İşletme sahibi, genel hükümlere dayanarak rekabet yasağının ihlali nedeniyle uğradığı müspet zararların (yoksun kalınan kâr dâhil) tazminini isteyebilir [10]. Burada yardımcının kusuru aranır (sözleşmeye aykırılık sorumluluğu - TBK m. 112).
- Yapılan İşleri Kendi Üzerine Alma (Menfaat Devri): Bu, Anglo-Sakson hukukundaki "constructive trust" veya vekâletsiz işgörmedeki (TBK m. 530) "gerçek olmayan vekâletsiz işgörme" kurumlarına benzer bir müessesedir [3, 10, 11, 21]. İşletme sahibi, yardımcının üçüncü kişilerle yaptığı işlemlerin "kendi hesabına yapılmış sayılmasını" talep edebilir. Eğer bu işler karşılığında bir ücret alınmışsa bu ücretin kendisine verilmesini, henüz tahsil edilmemiş bir alacak doğmuşsa bu alacağın kendisine devredilmesini isteyebilir [10, 11].
3. Sistematik İlişkiler
- TBK m. 396/3 (Hizmet Sözleşmesinde Sadakat Borcu): İşçinin, hizmet ilişkisi devam ettiği sürece sadakat borcuna aykırı olarak bir ücret karşılığında üçüncü kişiye hizmette bulunamayacağı ve özellikle işvereni ile rekabete girişemeyeceği kuralı, TBK m. 553'ün genel hizmet sözleşmelerindeki temelidir [4, 22]. Ticari temsilci ve vekiller genellikle hizmet veya vekâlet sözleşmesi ile çalıştıklarından bu hükümler birbirini tamamlar.
- TBK m. 444 vd. (Sözleşme Sonrası Rekabet Yasağı): TBK m. 553, "hukuki ilişki devam ederken" var olan kanuni bir yasaktır [4]. İlişki sona erdikten sonra rekabet yasağının devam edebilmesi için ancak TBK m. 444'e göre şekil şartına (yazılı) ve belli maddi sınırlamalara (yer, zaman, konu) tabi bir "rekabet yasağı sözleşmesi" akdedilmiş olması gerekir [23-25].
- TBK m. 530 (Gerçek Olmayan Vekâletsiz İşgörme): Yardımcının menfaatine hareket yasağını ihlal ederek elde ettiği kazancın işletme sahibine devrini öngören m. 553/2 hükmü, haksız zenginleşmeyi önleme felsefesi bakımından TBK m. 530 (menfaat devri) ile aynı amaca hizmet etmektedir [26-28].
- TTK m. 54 vd. (Haksız Rekabet): Tacir yardımcısının işletme sahibine ait üretim ve iş sırlarını kullanması, haksız rekabet hükümlerine de temas edebilir. İşletme sahibi, sözleşmesel sadakat ihlalinin (TBK m. 553) yanı sıra duruma göre TTK haksız rekabet hükümlerine de başvurabilir [7, 29].
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili dairelerinin yerleşik içtihatlarında, tacir yardımcılarının ve işçilerin sadakat yükümlülüğü katı bir şekilde yorumlanmaktadır.
- İhlalin Sözleşmenin Haklı Nedenle Feshi Sebebi Sayılması: Yargıtay, rekabet yasağının ihlal edilmesini, işletme sahibi ile yardımcı arasındaki güven ilişkisini temelden çökerten, sadakat borcunun ağır bir ihlali olarak kabul etmektedir. Bu durum, aradaki hukuki ilişki (genellikle hizmet sözleşmesi) bakımından TBK m. 430 veya İş Kanunu m. 25/II (ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller) kapsamında derhal ve haklı fesih nedenidir [30, 31].
- Seçimlik Hakların Niteliği: Yargıtay uygulamasına göre, işletme sahibi TBK m. 553/2'deki haklardan yalnızca birini tercih edebilir; hem uğradığı zararın tam tazminini hem de üçüncü kişiyle yapılan işlemden doğan bütün kazancın devrini kümülatif olarak isteyemez. Seçimlik hakkın kullanılması, bozucu yenilik doğuran bir beyan niteliğindedir.
- Görevli Mahkeme: Sözleşme sonrası rekabet yasağına ilişkin davalarda (TBK m. 444) Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu kararı (E: 2023/1, K: 2025/3) uyarınca Asliye Ticaret Mahkemeleri görevlidir [23]. İlişki devam ederken doğan TBK m. 553 ihlallerinde ise, aradaki ilişki bir iş sözleşmesi ise İş Mahkemeleri, vekâlet veya saf bir ticari temsilcilik ise Asliye Ticaret Mahkemeleri görevli olabilmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1:
Bir anonim şirketin Ege Bölgesi satış ve pazarlama operasyonlarını tam yetkiyle yöneten ticari temsilcisi (A), şirketin bilgisi dışında, eşi adına aynı bölgede tamamen aynı tür tekstil ürünlerini toptan satan bir limited şirket kurdurmuş ve kendi yönettiği şirketin müşteri portföyünü yavaş yavaş bu yeni şirkete yönlendirmeye başlamıştır. İşletme sahibi anonim şirket durumu fark etmiştir.
Hukuki analiz: (A), ticari temsilci sıfatıyla kanuni rekabet yasağına (TBK m. 553) tabidir. Eşi adına kurduğu şirket üzerinden müşteri çevresini yönlendirmesi, kanunda açıkça yasaklanan "dolaylı olarak üçüncü kişi hesabına aynı türden iş yapma" eylemini oluşturur [3]. İşletme sahibi şirket, aralarındaki sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshedebilir. Eşzamanlı olarak, TBK m. 553/2 uyarınca, paravan limited şirketin (A'nın yönlendirmesiyle) elde ettiği kârların kendi hesaplarına yapılmış sayılarak elde edilen tüm gelirin ve henüz tahsil edilmemiş alacakların devrini Asliye Ticaret (veya İş) Mahkemesi'nde açacağı bir eda/tespit davasıyla talep edebilir [3, 11].
Olay 2:
Bir mobilya imalatçısının işletmesinde genel idari işlerden sorumlu genel yetkili ticari vekili (B), hafta sonları boş zamanlarında mesleki tecrübesinden faydalanarak bir teknoloji firmasının yazılım pazarlama faaliyetlerine komisyon karşılığı aracılık etmiştir.
Hukuki analiz: (B), ticari vekil olarak TBK m. 553'e tabidir. Ancak, kanundaki yasak, "işletmenin yaptığı türden bir iş" ile sınırlandırılmıştır [3, 19]. Mobilya imalatçısı bir işletme ile teknoloji/yazılım pazarlaması "aynı türden" rekabetçi bir iş kolu değildir. Dolayısıyla, (B)'nin eylemi doğrudan TBK m. 553 ihlali sayılmaz. Fakat, (B)'nin bu faaliyeti sadakat yükümlülüğünü (mesaisini veya performansını olumsuz etkiliyorsa) veya sır saklama borcunu ihlal ediyorsa, genel hükümler çerçevesinde bir değerlendirme yapılması gerekecektir.
6. Pratik Uygulama Notları
- İspat yükü: Rekabet oluşturan faaliyetlerin (doğrudan veya dolaylı) yapıldığını ispat yükü, iddia eden taraf olarak işletme sahibindedir. Eğer işletme sahibi TBK m. 553/2 uyarınca tazminat yolunu seçerse, ayrıca uğradığı zararın miktarını (müspet zarar veya yoksun kalınan kâr) ve illiyet bağını da HMK m. 190 gereği ispat etmelidir. Ancak menfaat devri (ücretin/alacağın devri) yolunu seçerse, zararın varlığını ispat etmesine gerek yoktur; işlemin yapıldığını ve sağlanan kazancı ispat etmesi yeterlidir [10].
- Zamanaşımı / Süreler: Kanunda bu hakkın kullanımı için özel bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Doktrinde ve yargı uygulamasında, borca aykırılık niteliği ağır bastığından TBK m. 146 uyarınca 10 yıllık genel zamanaşımı süresinin uygulanacağı kabul edilmektedir. İş sözleşmelerinin feshine ilişkin hak düşürücü süreler (İşK m. 26 - öğrenmeden itibaren 6 iş günü) saklıdır.
- Görevli/yetkili mahkeme: Uyuşmazlığın temeli taraflar arasındaki asıl sözleşmedir. Tacir yardımcısı (ticari temsilci/vekil) ile işletme sahibi arasındaki ilişki bir İş Sözleşmesi niteliğindeyse, İş Mahkemeleri Kanunu m. 5 uyarınca görevli mahkeme İş Mahkemesidir. Ancak ilişki vekâlet veya atipik bir ticari sözleşme ise ve her iki taraf tacir statüsünde değerlendirilebiliyorsa Asliye Ticaret Mahkemeleri görevli olur [23].
- Yaygın uygulama hataları: TBK m. 553'teki kanuni (ilişki devam ederkenki) rekabet yasağının, TBK m. 444'teki (ilişki sonrasındaki) sözleşmesel rekabet yasağı ile karıştırılması en yaygın hatadır. M. 553 için yazılı bir sözleşme, yer veya zaman sınırı gerekmez; ilişki süresince kendiliğinden mevcuttur.
7. Eleştirel Değerlendirme
Türk Borçlar Kanunu m. 553/2'de işletme sahibine tanınan "üçüncü kişilere yaptırdığı işlerin kendi hesabına yapılmış sayılmasını" talep etme hakkı (yapılan işleri kendi üzerine alma), doktrinde uygulanabilirliği yönünden ciddi eleştirilere maruz kalmaktadır [10].
Türk ve İsviçre doktrininde (örneğin Fikret Eren, Halûk Nomer gibi yazarların da sıklıkla işaret ettiği üzere), bu hakkın kullanılması, hukuki işlemin nisabiliği ilkesine istisna teşkil etmektedir. Zira tacir yardımcısı, bu rekabet ihlali niteliğindeki sözleşmeyi, durumdan habersiz iyiniyetli bir üçüncü kişi ile yapmaktadır. İşletme sahibinin, üçüncü kişi ile yapılan sözleşmeyi bir anda "kendi üzerine alması", sözleşmenin nispiliği prensibini ve üçüncü kişinin sözleşme özgürlüğünü (sözleşme tarafını seçme hakkını) zedeleyici niteliktedir [10].
Birçok yazar, "kendi üzerine alma" yaptırımının ancak üçüncü kişinin yardımcının rekabet yasağını ihlal ettiğini bildiği veya bilmesi gerektiği (kötüniyetli veya muvazaalı) durumlarda uygulanabileceğini; iyiniyetli üçüncü kişilere karşı işletme sahibinin doğrudan onların sözleşme tarafı haline gelemeyeceğini, bu durumda hakkın ancak "alacağın devri" talebi şeklinde (yani iç ilişkide) kullanılabileceğini haklı olarak savunmaktadır [10]. Kanun koyucunun bu fıkrayı kaleme alırken, üçüncü kişilerin iyiniyetini koruyucu bir sınırlandırmayı açıkça lafza derç etmemiş olması, kanun tekniği açısından ciddi bir zafiyet olarak değerlendirilmelidir.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) İkinci Kısmının On İkinci Bölümünde, "Ticari Temsilciler, Ticari Vekiller ve Diğer Tacir Yardımcıları" başlığı altında yer alan 553. madde, bağımlı tacir yardımcılarının rekabet yasağını düzenlemektedir [1-3]. Bu kanuni düzenleme, temeli itibarıyla işgörme ve vekâlet ilişkilerinin doğasında bulunan sadakat ve özen borcunun ticari işletme hukuku ve tacir yardımcıları alanındaki en somut yansımalarından biridir [4].
Bağımlı tacir yardımcıları olan ticari temsilci, ticari vekil ve diğer tacir yardımcıları, işletme sahibinin talimatları doğrultusunda, ona hukuki ve iktisadi bir bağlılık (subordinasyon) içinde faaliyet gösterirler [5, 6]. Bu bağlılık, yardımcıların işletmenin ticari sırlarına, müşteri çevresine, fiyatlandırma politikalarına ve pazar stratejilerine doğrudan nüfuz etmelerini sağlar [4, 7]. Kanun koyucu, bu hassas bilgi ve yetki donanımının, yardımcılar tarafından işletme sahibinin aleyhine ve bizzat onunla rekabet edecek şekilde kullanılmasını engellemek amacıyla TBK m. 553 hükmünü ihdas etmiştir [3, 8].
Söz konusu yasak, sözleşmesel bir şarta (rekabet yasağı sözleşmesine) ihtiyaç duymaksızın, ilişkinin kurulmasıyla birlikte kanundan (ex lege) doğan ve ilişkinin devamı süresince geçerli olan bir yasaktır [4, 9]. İsviçre Borçlar Kanunu (OR) m. 464 hükmüne paralel olarak kaleme alınan bu madde, ihlal durumunda işletme sahibine sıradan bir tazminat davasının ötesinde, yenilik doğuran özel seçimlik haklar (menfaatin devri veya yapılan işlemin kendi hesabına yapılmış sayılması) tanıyarak caydırıcılığı en üst düzeye çıkarmayı hedeflemiştir [3, 10, 11].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Kişi Bakımından Kapsam (Yasağa Tabi Olanlar)
TBK m. 553'ün lafzı, yasağın süjelerini açıkça belirlemiştir: "Bir işletmenin bütün işlerini yöneten veya işletme sahibinin hizmetinde bulunan ticari temsilciler, ticari vekiller veya diğer tacir yardımcıları" [2, 3]. Bu sayım, bağımlı tacir yardımcılarını kapsamaktadır. Acente, simsar veya komisyoncu gibi bağımsız tacir yardımcıları, doğaları gereği birden fazla kişi hesabına faaliyet gösterebildiklerinden bu maddenin doğrudan kapsamı dışındadır [12-14]. Doktrinde tartışılan hususlardan biri "pazarlamacı"nın bu kapsama dâhil olup olmadığıdır. Pazarlamacı da bağımlı bir tacir yardımcısı olmakla birlikte, TBK'nın 448 vd. maddelerinde hizmet sözleşmesinin özel bir türü olarak ayrıca düzenlenmiştir [15, 16]. Pazarlamacının rekabet yasağı ve sadakat borcu, TBK m. 450 ve m. 396/3 çerçevesinde ayrıca değerlendirilmeli, ancak TBK m. 553'ün getirdiği sert yaptırımların kıyasen uygulanıp uygulanmayacağı somut olayın niteliğine göre doktriner ilkelere dayandırılmalıdır [17, 18].
2.2. Konu Bakımından Kapsam (İşletmenin Yaptığı Türden İş)
Kanun koyucu, yasağın sınırını "işletmenin yaptığı türden bir iş yapamayacakları" ibaresiyle çizmiştir [3]. Bu, mutlak bir çalışma ve ticaret yasağı değildir. Tacir yardımcısı, işletme sahibinin faaliyet alanına (örneğin tekstil) girmeyen, tamamen farklı bir sektörde (örneğin gıda) kendi adına veya bir başkası adına ticari faaliyette bulunabilir [19]. "İşletmenin yaptığı türden iş" kavramı, işletmenin ticaret sicilinde tescil edilmiş olan ana sözleşmesindeki soyut amaçlardan ziyade, "fiilen yürütülen" (de facto) ticari faaliyetler dikkate alınarak dar yorumlanmalıdır [19, 20]. Rekabetin varlığından söz edebilmek için, yardımcının yürüttüğü faaliyetin, işletme sahibinin müşteri çevresine hitap etmesi veya onun iktisadi menfaatlerini zedeleme potansiyeli taşıması gerekir.
2.3. Doğrudan veya Dolaylı Rekabet Yasağı
Madde metninde yer alan "doğrudan doğruya veya dolaylı olarak" ifadesi [3], yasağın dolanılmasını (fraude à la loi) önlemeye yöneliktir. Yardımcının bizzat kendi adına rakip bir işletme açması "doğrudan"; bir üçüncü kişi (örneğin eşi, çocuğu veya kurduğu bir paravan şirket) üzerinden bu faaliyeti yürütmesi veya bir rakip firmaya gizli ortak/danışman olması "dolaylı" rekabet ihlali sayılır.
2.4. Yasağın İhlali Halinde İşletme Sahibinin Seçimlik Hakları
TBK m. 553/2, yasağın ihlali halinde işletme sahibine iki temel yoldan birini seçme (seçimlik hak) imkânı tanımıştır [3, 10, 11]:
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili dairelerinin yerleşik içtihatlarında, tacir yardımcılarının ve işçilerin sadakat yükümlülüğü katı bir şekilde yorumlanmaktadır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1: Bir anonim şirketin Ege Bölgesi satış ve pazarlama operasyonlarını tam yetkiyle yöneten ticari temsilcisi (A), şirketin bilgisi dışında, eşi adına aynı bölgede tamamen aynı tür tekstil ürünlerini toptan satan bir limited şirket kurdurmuş ve kendi yönettiği şirketin müşteri portföyünü yavaş yavaş bu yeni şirkete yönlendirmeye başlamıştır. İşletme sahibi anonim şirket durumu fark etmiştir. Hukuki analiz: (A), ticari temsilci sıfatıyla kanuni rekabet yasağına (TBK m. 553) tabidir. Eşi adına kurduğu şirket üzerinden müşteri çevresini yönlendirmesi, kanunda açıkça yasaklanan "dolaylı olarak üçüncü kişi hesabına aynı türden iş yapma" eylemini oluşturur [3]. İşletme sahibi şirket, aralarındaki sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshedebilir. Eşzamanlı olarak, TBK m. 553/2 uyarınca, paravan limited şirketin (A'nın yönlendirmesiyle) elde ettiği kârların kendi hesaplarına yapılmış sayılarak elde edilen tüm gelirin ve henüz tahsil edilmemiş alacakların devrini Asliye Ticaret (veya İş) Mahkemesi'nde açacağı bir eda/tespit davasıyla talep edebilir [3, 11].
Olay 2: Bir mobilya imalatçısının işletmesinde genel idari işlerden sorumlu genel yetkili ticari vekili (B), hafta sonları boş zamanlarında mesleki tecrübesinden faydalanarak bir teknoloji firmasının yazılım pazarlama faaliyetlerine komisyon karşılığı aracılık etmiştir. Hukuki analiz: (B), ticari vekil olarak TBK m. 553'e tabidir. Ancak, kanundaki yasak, "işletmenin yaptığı türden bir iş" ile sınırlandırılmıştır [3, 19]. Mobilya imalatçısı bir işletme ile teknoloji/yazılım pazarlaması "aynı türden" rekabetçi bir iş kolu değildir. Dolayısıyla, (B)'nin eylemi doğrudan TBK m. 553 ihlali sayılmaz. Fakat, (B)'nin bu faaliyeti sadakat yükümlülüğünü (mesaisini veya performansını olumsuz etkiliyorsa) veya sır saklama borcunu ihlal ediyorsa, genel hükümler çerçevesinde bir değerlendirme yapılması gerekecektir.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Türk Borçlar Kanunu m. 553/2'de işletme sahibine tanınan "üçüncü kişilere yaptırdığı işlerin kendi hesabına yapılmış sayılmasını" talep etme hakkı (yapılan işleri kendi üzerine alma), doktrinde uygulanabilirliği yönünden ciddi eleştirilere maruz kalmaktadır [10].
Türk ve İsviçre doktrininde (örneğin Fikret Eren, Halûk Nomer gibi yazarların da sıklıkla işaret ettiği üzere), bu hakkın kullanılması, hukuki işlemin nisabiliği ilkesine istisna teşkil etmektedir. Zira tacir yardımcısı, bu rekabet ihlali niteliğindeki sözleşmeyi, durumdan habersiz iyiniyetli bir üçüncü kişi ile yapmaktadır. İşletme sahibinin, üçüncü kişi ile yapılan sözleşmeyi bir anda "kendi üzerine alması", sözleşmenin nispiliği prensibini ve üçüncü kişinin sözleşme özgürlüğünü (sözleşme tarafını seçme hakkını) zedeleyici niteliktedir [10].
Birçok yazar, "kendi üzerine alma" yaptırımının ancak üçüncü kişinin yardımcının rekabet yasağını ihlal ettiğini bildiği veya bilmesi gerektiği (kötüniyetli veya muvazaalı) durumlarda uygulanabileceğini; iyiniyetli üçüncü kişilere karşı işletme sahibinin doğrudan onların sözleşme tarafı haline gelemeyeceğini, bu durumda hakkın ancak "alacağın devri" talebi şeklinde (yani iç ilişkide) kullanılabileceğini haklı olarak savunmaktadır [10]. Kanun koyucunun bu fıkrayı kaleme alırken, üçüncü kişilerin iyiniyetini koruyucu bir sınırlandırmayı açıkça lafza derç etmemiş olması, kanun tekniği açısından ciddi bir zafiyet olarak değerlendirilmelidir.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.