1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) İkinci Kısmı’nın Onikinci Bölümünde, "Ticari Temsilciler, Ticari Vekiller ve Diğer Tacir Yardımcıları" başlığı altında düzenlenen ticari temsilcilik kurumu, ticari işletme hukukunun en önemli unsurlarından biridir. TBK m. 547, bu kurumun tanımını ve yetki verilme usulünü düzenleyerek ticari hayatta işlem güvenliğinin ve hızının sağlanmasına temel teşkil etmektedir [1]. Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (eBK) 449. maddesinde "ticari mümessil" olarak adlandırılan bu tacir yardımcısı, 6098 sayılı Kanun ile "ticari temsilci" sıfatını almıştır [2]. Bu tercih, kaynak İsviçre Borçlar Kanunu’ndaki (OR) "Prokura/Prokurist" kavramının (OR m. 458-461) Türk hukukuna uyarlanmasının bir sonucudur [3].
Ticari temsilci, tacirin işletme organizasyonu içerisinde, tacire bir iç ilişki (genellikle hizmet veya vekâlet sözleşmesi) ile bağlı olan ve tacirin emir ve talimatları doğrultusunda faaliyet gösteren en geniş yetkili "bağımlı tacir yardımcısıdır" [4], [5]. Doktrinde ticari temsilci, yetkilerinin genişliği ve işletmenin bütününü idare edip temsil etmesi sebebiyle tacirin bir diğer kendisi, yani "alter ego"su olarak nitelendirilmektedir [6], [7]. Kurumun temel varlık sebebi, giderek karmaşıklaşan ve hacmi büyüyen ticari faaliyetlerin tacir tarafından tek başına yürütülmesinin imkânsızlığı karşısında, üçüncü kişilerin iyiniyetini ve işlem güvenliğini koruyacak standart, kanunla belirlenmiş ve öngörülebilir bir temsil yetkisi yaratmaktır [8].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Ticari Temsilci ve Tacir Yardımcılığı Vasfı
Madde lafzında yer alan "ticari işletmeyi yönetmek ve işletmeye ilişkin işlemlerde ticaret unvanı altında, ticari temsil yetkisi ile kendisini temsil etmek üzere" ifadesi, ticari temsilcinin hukuki niteliğini ortaya koyar [1]. Ticari temsilci, yalnızca belirli veya olağan işler için değil, işletmenin amacına giren her türlü olağan ve olağanüstü işlemi tacir adına yapmaya yetkilidir [9], [10]. Bu yönüyle ticari temsilci, kanunda sınırları daha dar çizilen "ticari vekil"den (TBK m. 551) kesin çizgilerle ayrılır [11]. Zira ticari vekil, özel yetki verilmedikçe kambiyo taahhüdünde bulunamaz, dava açamaz veya ödünç para alamazken; ticari temsilci işletmenin amacı dâhilinde tüm bu işlemleri doğrudan yapabilme kudretini haizdir [12], [13], [14].
2.2. Açık veya Örtülü Yetki Verilmesi (Atama)
TBK m. 547/1 uyarınca ticari temsilci atanması, işletme sahibinin tek taraflı ve varması gerekli bir irade beyanı (hukuki işlem) ile gerçekleşir [15]. Kanun koyucu, atama işlemini herhangi bir geçerlilik şekline bağlamamış; yetkinin "açıkça ya da örtülü olarak" verilebileceğini hükme bağlamıştır [16], [17]. Örtülü atama (zımni yetkilendirme), uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. İşletme sahibinin, bir kişinin ticari temsilci gibi hareket etmesine, işletmeyi bütünüyle yönetmesine ve ticaret unvanı altında işlemler yapmasına (örneğin kambiyo senetleri imzalamasına) ses çıkarmaması veya bu işlemlere icazet vermesi halinde, hukuki görünüş ilkesi ve güven teorisi gereğince örtülü bir atamanın varlığı kabul edilir [18], [19].
2.3. Ticaret Siciline Tescil ve İlanın Niteliği
Maddenin ikinci fıkrası, atamanın ticaret siciline tescilini emreder: "İşletme sahibi, ticari temsilcilik yetkisi verildiğini ticaret siciline tescil ettirmek zorundadır" [17]. Ancak devamındaki "tescilin yapılmış olmasına bağlı değildir" şeklindeki kesin lafız, tescilin niteliğini belirler. Türk hukukunda ve İsviçre doktrininde tartışmasız olarak kabul edildiği üzere, ticari temsilcinin ticaret siciline tescil edilmesi "kurucu" (ihdasi) değil, "açıklayıcı" (bildirici) niteliktedir [20], [16], [21]. Yani kişi, atama (açık veya örtülü irade beyanı) ile birlikte ticari temsilci sıfatını derhal kazanır. Tescil yapılmamış dahi olsa, ticari temsilcinin üçüncü kişilerle yaptığı işlemlerden işletme sahibi tam sorumludur [16].
3. Sistematik İlişkiler
- TBK m. 40 vd. (Temsil Genel Hükümleri): Ticari temsil kurumu, borçlar hukukundaki genel iradi temsil kurumunun ticari işletme hukukuna özgülenmiş bir görünümüdür. Genel hükümlerde temsil yetkisinin kapsamı temsil olunanın iradesiyle belirlenirken, ticari temsilde yetkinin kapsamı (işlem güvenliği ilkesi gereği) kanunla (TBK m. 548) belirlenmiştir [22], [8], [23].
- TBK m. 548 ve m. 549 (Yetkinin Kapsamı ve Sınırlandırılması): 547. madde ile atanan temsilcinin yetkisinin kanuni kapsamını TBK m. 548 çizer (işletmenin amacına giren her türlü işlemi yapmak ve kambiyo taahhüdünde bulunmak) [10]. Bu yetkinin üçüncü kişilere karşı sınırlandırılması ise yalnızca TBK m. 549'da sayılan "şube işleriyle" ve "birlikte temsil" yollarıyla ve tescil şartıyla mümkündür [24], [25], [26].
- TTK m. 36 (Sicilin Olumlu/Olumsuz Etkisi): TBK m. 547'deki tescil yükümlülüğü, TTK m. 36 hükmü ile doğrudan bağlantılıdır. Tescil edilmemiş bir atamada veya sınırlandırmada, üçüncü kişilerin iyiniyetli olması durumunda tacir işlemin sonuçlarına katlanmak zorundadır [27].
- TTK m. 371/7 ve m. 629/3 (Sınırlı Yetkili Temsilciler): Anonim ve limited şirketlerde temsil sistemini değiştiren bu TTK kuralları, TBK m. 547 bağlamında atanan temsilcilerin yetkilerinin "iç yönerge" ile tescil edilerek daha dar çerçevelerle sınırlandırılmasına imkân tanımakta, bu husus TBK m. 549'daki dar çerçevenin tüzel kişi tacirler lehine genişletilmesini ifade etmektedir [28], [29].
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay kararlarında TBK m. 547 (ve eBK m. 449) bağlamında özellikle atamanın örtülü şekli, ticaret siciline tescilin açıklayıcılığı ve hukuki görünüş teorisi üzerinde durulmaktadır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun (YHGK, 19.10.2011 - E. 12-549, K. 644) yerleşik içtihadında açıkça ifade edildiği üzere: "Ticari işletme adına senet düzenleyen ticari mümessilin ticaret siciline tescil edilmemiş olması ticarethane sahibinin sorumluluğunu etkilemeyeceğinden, çeki şirket adına imzalayan kişinin ticari mümessil olarak ticaret siciline tescil ettirilip ettirilmediği hususunun araştırılması gerekmemektedir." [30].
Yine Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin (10.04.2017, E. 2016/974, K. 2017/1983) bir kararında; bir çalışanın ticari vekil mi yoksa ticari temsilci mi olduğu saptanırken, kişiye işletme sahibi tarafından verilen yetkilerin içerik ve kapsamlarının dikkate alınması gerektiği, eğer kişiye kambiyo taahhüdü, ahzu kabz, sulh, ibra ve genel yönetim gibi işletmenin tüm işlerini idareye imkân tanıyan bir yetki verilmişse, kişinin ticaret sicilinde tescilli olup olmamasına bakılmaksızın "ticari temsilci" hükmünde sayılacağı vurgulanmıştır [31], [32], [33].
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Örtülü Atama ve Tescil Eksikliği):
Olay: (A) Anonim Şirketi'nin genel müdürü (B), şirketin yönetim kurulu tarafından alınan resmi bir atanma kararı olmamasına ve ticaret sicilinde bu sıfatla tescil edilmemesine rağmen, üç yıl boyunca şirket kaşesi altına imza atarak şirketin tüm hammadde alım satımını yürütmüş ve tedarikçilere şirket adına bonolar düzenlemiştir. (A) Şirketi, bonoların ödenme vakti geldiğinde, (B)'nin ticaret sicilinde ticari temsilci olarak tescil edilmediğini belirterek borcu ödemekten kaçınmıştır.
Hukuki analiz: TBK m. 547/1 hükmüne göre ticari temsilcilik yetkisi örtülü olarak verilebilir [17]. (A) Şirketinin (B)'nin üç yıl boyunca geniş yetkilerle hareket etmesine zımnen rıza göstermesi, örtülü bir ticari temsilci ataması niteliğindedir [19]. Ayrıca TBK m. 547/2 gereğince, ticari temsilcinin ticaret siciline tescili açıklayıcı niteliktedir ve sorumluluğun doğması tescile bağlı değildir [20], [16]. Dolayısıyla şirket, yetkisiz temsil veya tescil eksikliği iddiasıyla bono bedellerini ödemekten kaçınamaz.
Olay 2 (İç İlişkideki Sınırlandırmaların Dış İlişkiye Etkisi):
Olay: Gerçek kişi tacir (K), ticari işletmesinin yönetimi için (L)'yi ticari temsilci olarak atamış ve atamayı ticaret siciline tescil ettirmiştir. Taraflar arasındaki sözleşmede, (L)'nin 500.000 TL'yi aşan işlemlerde önceden (K)'dan yazılı onay alması şart koşulmuştur. (L), bu şarta aykırı olarak iyiniyetli tedarikçi (M) ile 1.000.000 TL tutarında bir alım sözleşmesi akdetmiştir. (K), bu miktardaki işlemi onaylamadığını belirterek sözleşmeyle bağlı olmadığını iddia etmiştir.
Hukuki analiz: TBK m. 549 kapsamında ticari temsilcinin yetkisi sadece şube işleriyle veya birlikte temsil kuralı ile ve tescil edilmek suretiyle sınırlandırılabilir [24]. Bunun dışındaki işlemsel veya miktara ilişkin sınırlandırmalar (örneğin miktar limiti), ticaret siciline tescil dahi edilse, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez (TBK m. 549/4) [34]. Bu nedenle (K), iç ilişkideki bir miktar sınırlamasını iyiniyetli tedarikçi (M)'ye karşı ileri süremez ve 1.000.000 TL'lik sözleşme ile bağlıdır. (K)'nin, talimata aykırı davrandığı için iç ilişki kapsamında (L)'ye rücu hakkı ise saklıdır [35].
6. Pratik Uygulama Notları
- İspat yükü: Ticari temsilcinin sicile tescil edilmemiş olması durumunda, ticari temsil ilişkisinin varlığını iddia eden taraf (genellikle üçüncü kişi alacaklı), tacirin açık veya örtülü olarak kişiye ticari temsilcilik yetkisi verdiğini her türlü hukuki delille (imzalanan ticari yazışmalar, ticari defterler, uzun süreli ticari teamüller) ispat etmekle yükümlüdür [18].
- Zamanaşımı / Süreler: Ticari temsilcinin yaptığı işlemlerden doğan borçlar, temel ilişkinin (örneğin satım veya eser sözleşmesinin) veya düzenlenen kambiyo senedinin tabi olduğu genel veya özel zamanaşımı sürelerine (Örn. TTK kapsamındaki poliçe zamanaşımları veya TBK m. 146 vd.) tabidir.
- Görevli/yetkili mahkeme: Ticari temsilcinin atanması ve yaptığı işlemler ticari işletmeyi ilgilendirdiğinden, doğan ihtilaflar kural olarak "ticari dava" (TTK m. 4) niteliğindedir. Dolayısıyla görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir.
- Yaygın uygulama hataları: Uygulamada, ticari vekil (TBK m. 551) ile ticari temsilcinin yetkilerinin karıştırılması yaygın bir hatadır. Bir şube veya mağaza müdürüne yalnızca olağan işleri yürütme yetkisi verilmişse bu kişi ticari vekildir; oysa bu kişilerin "ticari temsilci" gibi kambiyo senedi düzenleyip işletmeyi borç altına sokabileceklerinin düşünülmesi, yetkisiz temsil tartışmalarına yol açar [36], [37], [38]. Benzer şekilde, tescil işleminin "kurucu" zannedilerek tescilsiz temsilcinin işlemlerinin işletmeyi bağlamayacağının varsayılması da sıkça karşılaşılan bir pratik yanılgıdır [30].
7. Eleştirel Değerlendirme
TBK m. 547 metni ve sistematik uygulamasında, özellikle doktrin nezdinde yoğun tartışmalara neden olan iki temel sorun bulunmaktadır.
Birincisi, tüzel kişilerin ticari temsilci olarak atanıp atanamayacağı meselesidir [39], [40]. Türk Borçlar Kanunu lafzında ticari temsilci "kişi" olarak tanımlanmakta olup, bunun sadece gerçek kişi mi yoksa tüzel kişi de mi olabileceği kanunda sarahatle belirtilmemiştir. İsviçre Hukukunda ticari temsilcinin ancak bir gerçek kişi olabileceği kabul edilmekle beraber; modern işletme gereksinimleri ve kurumsal yönetim ilkeleri ışığında Türk hukukunda bazı yazarlar tüzel kişilerin de ticari temsilci olarak atanabileceğini savunurken, diğer bir grup profesyonel yönetimin bir tüzel kişiye devrinin şirketin ana organlarının yetkilerinin aşılmasına ve güven ilkesinin sarsılmasına neden olacağını belirterek buna karşı çıkmaktadır [40], [41], [42].
İkincisi, TTK m. 371/7 ile anonim şirketlere iç yönerge aracılığıyla "sınırlı yetkili ticari vekil veya diğer tacir yardımcıları" atama imkânı verilmiş, ancak hüküm metninde "ticari temsilci" zikredilmemiştir [28], [43]. Bu durum, TBK'daki şube ve birlikte temsil dışında sınırlanamazlık kuralının (TBK m. 549) tüzel kişi ticaret şirketleri bakımından delindiği eleştirisini doğurmuştur [44]. Birçok yazar, işlem güvenliği (üçüncü kişilerin korunması) ilkesinden, şirket menfaatlerinin korunması yararına vazgeçildiğini; bu durumun ticari temsilci ile ticari vekil arasındaki sınırları sildiğini haklı olarak eleştirmektedir [45], [46], [47].
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) İkinci Kısmı’nın Onikinci Bölümünde, "Ticari Temsilciler, Ticari Vekiller ve Diğer Tacir Yardımcıları" başlığı altında düzenlenen ticari temsilcilik kurumu, ticari işletme hukukunun en önemli unsurlarından biridir. TBK m. 547, bu kurumun tanımını ve yetki verilme usulünü düzenleyerek ticari hayatta işlem güvenliğinin ve hızının sağlanmasına temel teşkil etmektedir [1]. Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (eBK) 449. maddesinde "ticari mümessil" olarak adlandırılan bu tacir yardımcısı, 6098 sayılı Kanun ile "ticari temsilci" sıfatını almıştır [2]. Bu tercih, kaynak İsviçre Borçlar Kanunu’ndaki (OR) "Prokura/Prokurist" kavramının (OR m. 458-461) Türk hukukuna uyarlanmasının bir sonucudur [3].
Ticari temsilci, tacirin işletme organizasyonu içerisinde, tacire bir iç ilişki (genellikle hizmet veya vekâlet sözleşmesi) ile bağlı olan ve tacirin emir ve talimatları doğrultusunda faaliyet gösteren en geniş yetkili "bağımlı tacir yardımcısıdır" [4], [5]. Doktrinde ticari temsilci, yetkilerinin genişliği ve işletmenin bütününü idare edip temsil etmesi sebebiyle tacirin bir diğer kendisi, yani "alter ego"su olarak nitelendirilmektedir [6], [7]. Kurumun temel varlık sebebi, giderek karmaşıklaşan ve hacmi büyüyen ticari faaliyetlerin tacir tarafından tek başına yürütülmesinin imkânsızlığı karşısında, üçüncü kişilerin iyiniyetini ve işlem güvenliğini koruyacak standart, kanunla belirlenmiş ve öngörülebilir bir temsil yetkisi yaratmaktır [8].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Ticari Temsilci ve Tacir Yardımcılığı Vasfı
Madde lafzında yer alan "ticari işletmeyi yönetmek ve işletmeye ilişkin işlemlerde ticaret unvanı altında, ticari temsil yetkisi ile kendisini temsil etmek üzere" ifadesi, ticari temsilcinin hukuki niteliğini ortaya koyar [1]. Ticari temsilci, yalnızca belirli veya olağan işler için değil, işletmenin amacına giren her türlü olağan ve olağanüstü işlemi tacir adına yapmaya yetkilidir [9], [10]. Bu yönüyle ticari temsilci, kanunda sınırları daha dar çizilen "ticari vekil"den (TBK m. 551) kesin çizgilerle ayrılır [11]. Zira ticari vekil, özel yetki verilmedikçe kambiyo taahhüdünde bulunamaz, dava açamaz veya ödünç para alamazken; ticari temsilci işletmenin amacı dâhilinde tüm bu işlemleri doğrudan yapabilme kudretini haizdir [12], [13], [14].
2.2. Açık veya Örtülü Yetki Verilmesi (Atama)
TBK m. 547/1 uyarınca ticari temsilci atanması, işletme sahibinin tek taraflı ve varması gerekli bir irade beyanı (hukuki işlem) ile gerçekleşir [15]. Kanun koyucu, atama işlemini herhangi bir geçerlilik şekline bağlamamış; yetkinin "açıkça ya da örtülü olarak" verilebileceğini hükme bağlamıştır [16], [17]. Örtülü atama (zımni yetkilendirme), uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. İşletme sahibinin, bir kişinin ticari temsilci gibi hareket etmesine, işletmeyi bütünüyle yönetmesine ve ticaret unvanı altında işlemler yapmasına (örneğin kambiyo senetleri imzalamasına) ses çıkarmaması veya bu işlemlere icazet vermesi halinde, hukuki görünüş ilkesi ve güven teorisi gereğince örtülü bir atamanın varlığı kabul edilir [18], [19].
2.3. Ticaret Siciline Tescil ve İlanın Niteliği
Maddenin ikinci fıkrası, atamanın ticaret siciline tescilini emreder: "İşletme sahibi, ticari temsilcilik yetkisi verildiğini ticaret siciline tescil ettirmek zorundadır" [17]. Ancak devamındaki "tescilin yapılmış olmasına bağlı değildir" şeklindeki kesin lafız, tescilin niteliğini belirler. Türk hukukunda ve İsviçre doktrininde tartışmasız olarak kabul edildiği üzere, ticari temsilcinin ticaret siciline tescil edilmesi "kurucu" (ihdasi) değil, "açıklayıcı" (bildirici) niteliktedir [20], [16], [21]. Yani kişi, atama (açık veya örtülü irade beyanı) ile birlikte ticari temsilci sıfatını derhal kazanır. Tescil yapılmamış dahi olsa, ticari temsilcinin üçüncü kişilerle yaptığı işlemlerden işletme sahibi tam sorumludur [16].
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay kararlarında TBK m. 547 (ve eBK m. 449) bağlamında özellikle atamanın örtülü şekli, ticaret siciline tescilin açıklayıcılığı ve hukuki görünüş teorisi üzerinde durulmaktadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun (YHGK, 19.10.2011 - E. 12-549, K. 644) yerleşik içtihadında açıkça ifade edildiği üzere: "Ticari işletme adına senet düzenleyen ticari mümessilin ticaret siciline tescil edilmemiş olması ticarethane sahibinin sorumluluğunu etkilemeyeceğinden, çeki şirket adına imzalayan kişinin ticari mümessil olarak ticaret siciline tescil ettirilip ettirilmediği hususunun araştırılması gerekmemektedir." [30].
Yine Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin (10.04.2017, E. 2016/974, K. 2017/1983) bir kararında; bir çalışanın ticari vekil mi yoksa ticari temsilci mi olduğu saptanırken, kişiye işletme sahibi tarafından verilen yetkilerin içerik ve kapsamlarının dikkate alınması gerektiği, eğer kişiye kambiyo taahhüdü, ahzu kabz, sulh, ibra ve genel yönetim gibi işletmenin tüm işlerini idareye imkân tanıyan bir yetki verilmişse, kişinin ticaret sicilinde tescilli olup olmamasına bakılmaksızın "ticari temsilci" hükmünde sayılacağı vurgulanmıştır [31], [32], [33].
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Örtülü Atama ve Tescil Eksikliği): Olay: (A) Anonim Şirketi'nin genel müdürü (B), şirketin yönetim kurulu tarafından alınan resmi bir atanma kararı olmamasına ve ticaret sicilinde bu sıfatla tescil edilmemesine rağmen, üç yıl boyunca şirket kaşesi altına imza atarak şirketin tüm hammadde alım satımını yürütmüş ve tedarikçilere şirket adına bonolar düzenlemiştir. (A) Şirketi, bonoların ödenme vakti geldiğinde, (B)'nin ticaret sicilinde ticari temsilci olarak tescil edilmediğini belirterek borcu ödemekten kaçınmıştır. Hukuki analiz: TBK m. 547/1 hükmüne göre ticari temsilcilik yetkisi örtülü olarak verilebilir [17]. (A) Şirketinin (B)'nin üç yıl boyunca geniş yetkilerle hareket etmesine zımnen rıza göstermesi, örtülü bir ticari temsilci ataması niteliğindedir [19]. Ayrıca TBK m. 547/2 gereğince, ticari temsilcinin ticaret siciline tescili açıklayıcı niteliktedir ve sorumluluğun doğması tescile bağlı değildir [20], [16]. Dolayısıyla şirket, yetkisiz temsil veya tescil eksikliği iddiasıyla bono bedellerini ödemekten kaçınamaz.
Olay 2 (İç İlişkideki Sınırlandırmaların Dış İlişkiye Etkisi): Olay: Gerçek kişi tacir (K), ticari işletmesinin yönetimi için (L)'yi ticari temsilci olarak atamış ve atamayı ticaret siciline tescil ettirmiştir. Taraflar arasındaki sözleşmede, (L)'nin 500.000 TL'yi aşan işlemlerde önceden (K)'dan yazılı onay alması şart koşulmuştur. (L), bu şarta aykırı olarak iyiniyetli tedarikçi (M) ile 1.000.000 TL tutarında bir alım sözleşmesi akdetmiştir. (K), bu miktardaki işlemi onaylamadığını belirterek sözleşmeyle bağlı olmadığını iddia etmiştir. Hukuki analiz: TBK m. 549 kapsamında ticari temsilcinin yetkisi sadece şube işleriyle veya birlikte temsil kuralı ile ve tescil edilmek suretiyle sınırlandırılabilir [24]. Bunun dışındaki işlemsel veya miktara ilişkin sınırlandırmalar (örneğin miktar limiti), ticaret siciline tescil dahi edilse, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez (TBK m. 549/4) [34]. Bu nedenle (K), iç ilişkideki bir miktar sınırlamasını iyiniyetli tedarikçi (M)'ye karşı ileri süremez ve 1.000.000 TL'lik sözleşme ile bağlıdır. (K)'nin, talimata aykırı davrandığı için iç ilişki kapsamında (L)'ye rücu hakkı ise saklıdır [35].
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
TBK m. 547 metni ve sistematik uygulamasında, özellikle doktrin nezdinde yoğun tartışmalara neden olan iki temel sorun bulunmaktadır. Birincisi, tüzel kişilerin ticari temsilci olarak atanıp atanamayacağı meselesidir [39], [40]. Türk Borçlar Kanunu lafzında ticari temsilci "kişi" olarak tanımlanmakta olup, bunun sadece gerçek kişi mi yoksa tüzel kişi de mi olabileceği kanunda sarahatle belirtilmemiştir. İsviçre Hukukunda ticari temsilcinin ancak bir gerçek kişi olabileceği kabul edilmekle beraber; modern işletme gereksinimleri ve kurumsal yönetim ilkeleri ışığında Türk hukukunda bazı yazarlar tüzel kişilerin de ticari temsilci olarak atanabileceğini savunurken, diğer bir grup profesyonel yönetimin bir tüzel kişiye devrinin şirketin ana organlarının yetkilerinin aşılmasına ve güven ilkesinin sarsılmasına neden olacağını belirterek buna karşı çıkmaktadır [40], [41], [42].
İkincisi, TTK m. 371/7 ile anonim şirketlere iç yönerge aracılığıyla "sınırlı yetkili ticari vekil veya diğer tacir yardımcıları" atama imkânı verilmiş, ancak hüküm metninde "ticari temsilci" zikredilmemiştir [28], [43]. Bu durum, TBK'daki şube ve birlikte temsil dışında sınırlanamazlık kuralının (TBK m. 549) tüzel kişi ticaret şirketleri bakımından delindiği eleştirisini doğurmuştur [44]. Birçok yazar, işlem güvenliği (üçüncü kişilerin korunması) ilkesinden, şirket menfaatlerinin korunması yararına vazgeçildiğini; bu durumun ticari temsilci ile ticari vekil arasındaki sınırları sildiğini haklı olarak eleştirmektedir [45], [46], [47].
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.