1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 4. maddesi, kanunun Birinci Kısım — Genel Hükümler / Birinci Bölüm — Borç İlişkisinin Kaynakları / Birinci Ayrım — Sözleşmeden Doğan Borç İlişkileri sistematiğinde, m. 3'ün (süreli öneri) tamamlayıcısı olarak süresiz öneri rejiminin başlangıç düzenlemesini oluşturur. Madde, hazır olanlar arasında (presentes) yapılan ve kabul süresi belirtilmemiş önerilerin hukuki sonuçlarını ortaya koyar.
Düzenlemenin amacı (ratio legis), iki tarafın doğrudan temas hâlinde olduğu durumlarda — yüz yüze görüşme, telefon, anlık dijital iletişim — sözleşmenin kuruluşunun hız ilkesi'ne uygun olarak işlemesini sağlamaktır. Hazır olanlar arasında öneren, muhatabın anında yanıt verebileceği bir konumdadır; bu nedenle muhatabın derhal kabul etmesi beklenir. Aksi takdirde öneren, kararsız bir muhatabın belirsiz süre sonra geri dönmesinin yarattığı hukuki belirsizlikten korunur.
Tarihsel olarak, 6098 sayılı yeni TBK 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe girmiş; m. 4'ün ikinci fıkrası modern teknolojik gelişmeleri yansıtan en önemli yeniliklerden biridir. Eski 818 sayılı Borçlar Kanunu'nda telefon ve bilgisayar gibi iletişim araçlarının açıkça düzenlenmediği; yeni Kanun ile bu boşluğun doldurulduğu görülür. Bu yenilik, dijital çağda öneri-kabul rejiminin pratik uygulamasını netleştirmiştir.
Karşılaştırmalı hukuk perspektifinden bakıldığında, TBK m. 4, İsviçre Borçlar Kanunu (Schweizerisches Obligationenrecht — OR/CO) Madde 4'ün doğrudan tercümesidir; ancak modern teknolojik araçlara ilişkin ikinci fıkra Türk Kanun koyucusunun özellikle önem verdiği bir somutlaştırmadır. Türk-İsviçre öğretisinde "hazır olanlar - olmayanlar" ayrımı, sözleşmenin kuruluş anının tespitinde kritik bir kategorize sistemidir.
Sistematik açıdan Madde 4, TBK m. 3 (süreli öneri) ve TBK m. 5 (geç gelen kabul) ile birlikte sözleşme öneri-kabul rejiminin üçlü temelini oluşturur. Eren, Borçlar Hukuku Genel Hükümler eserinde m. 3 ve m. 4'ün "süre belirtmiş - belirtmemiş" ayrımıyla operasyonel kapsamı tamamladığını; m. 5'in ise geç ulaşma istisnasını düzenlediğini vurgular.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. "Hazır Olanlar" (Presentes) Kavramı
Hazır olanlar, sözleşme görüşmelerinde tarafların fiziksel veya teknik olarak doğrudan temas hâlinde bulunduğu durumdur. Bu kavram, sözleşme öneri-kabul rejiminin temel ayrımıdır:
Klasik hazır olanlar durumu: Tarafların aynı fiziksel mekânda bulunması. Yüz yüze görüşme, alıcının mağazada satıcıyla pazarlık etmesi, iki avukatın aynı toplantıda sözleşme görüşmesi.
Modern hazır olanlar durumu (Madde 4/2'nin getirdiği yenilik): Tarafların fiziksel olarak farklı mekânlarda bulunsalar bile gerçek zamanlı iletişim kuran araçlar üzerinden temas hâlinde olması. Örneğin:
- Telefon görüşmesi
- Sesli/görüntülü konferans (Zoom, Teams, Google Meet vb.)
- Anlık mesajlaşma (WhatsApp gerçek zamanlı sohbet, ancak burada doktrinde tartışma vardır)
- Canlı dijital görüşme platformları
Hazır olmayanlar (absentes) durumu: Tarafların gerçek zamanlı iletişim hâlinde olmadığı durumlar. Mektupla, e-mail (anlık değilse), faksla yapılan sözleşme görüşmeleri. Bu kategorinin rejimi TBK m. 5'e tabidir; süreli olmayan öneri "kabul cevabının zamanında ulaşması beklenebilecek süre" boyunca geçerli kalır.
Tekinay/Akman/Burcuoğlu/Altop, Borçlar Hukuku Genel Hükümleri eserinde hazır olanlar ayrımının gerçek zamanlı iletişim ölçütüne dayandığını; fiziksel mekan değil, iletişimin doğrudanlığının kritik olduğunu vurgular.
2.2. "Hemen Kabul" Şartı
Madde 4/1, hazır olanlar arasında yapılan süresiz önerinin "hemen kabul edilmemesi" durumunda öneren tarafından geri alınabileceğini düzenler. Bu, klasik öneriye bağlılık ilkesinin (TBK m. 3'teki uzun süreli bağlılık) önemli bir istisnasıdır.
"Hemen" ne demektir? Doktrinde bu kavramın esnek yorumlanması gerektiği kabul edilir:
a) Mutlak anında anlamında değildir. Muhatabın öneriyi anlamak, değerlendirmek ve yanıt vermek için makul bir süreye ihtiyacı vardır.
b) Görüşmenin doğal akışı içinde kalmalıdır. Bir görüşmeden uzaklaşma, telefon kapatma, başka bir konuya geçme — bu durumlar "hemen kabul" olmadığı yönünde işaret oluşturur.
c) Önerinin karmaşıklığı dikkate alınır. Basit bir satın alma önerisi için saniyeler yeterli olabilirken, karmaşık ticari bir önerinin değerlendirilmesi dakikalar alabilir.
Yargıtay uygulaması, "hemen kabul" şartını somut olayın bütünlüğü içinde değerlendirir; mekanik bir saat ölçüsü uygulanmaz.
2.3. Telefonun Hazır Olanlar Arasında Sayılması
Madde 4/2'nin ilk önemli yeniliği, telefon görüşmesi sırasında yapılan önerinin "hazır olanlar arasında yapılmış" sayılmasıdır. Bu, eski hukukta tartışmalı olan bir konuyu kanun düzeyinde netleştirir.
Hukuki sonucu: Telefonla yapılan öneriler, telefon görüşmesi devam ettiği sürece geçerlidir. Görüşme sona erdiğinde, eğer muhatap öneriyi kabul etmemişse, öneren bağlılıktan kurtulur. Telefonun kapatılması sonrası yapılacak kabul "geç gelen kabul" niteliği taşır (TBK m. 5).
Pratik önem: Ticari hayatın büyük bir kısmı hâlâ telefon görüşmeleri ile yürütülür. Bir alıcının sigorta acentesini araması, bir avukatın müvekkilini telefonla bilgilendirmesi — bu tür durumlarda hazır olanlar rejimi uygulanır.
2.4. Bilgisayar Üzerinden İletişim — Elektronik Sözleşmeler
Madde 4/2'nin ikinci önemli yeniliği, bilgisayar gibi iletişim sağlayabilen araçlarla doğrudan iletişim sırasında yapılan önerinin de hazır olanlar arasında sayılmasıdır. Bu, dijital çağa uyum açısından kanun koyucunun isabetli bir adımıdır.
Kapsamı:
- Video/sesli konferans (Zoom, Teams, Google Meet): Açıkça gerçek zamanlı iletişim olduğundan hazır olanlar arasında sayılır.
- Anlık metin sohbeti: Karşılıklı yazışma anlık ise (örneğin iki taraf da aynı anda online ise ve hızla yazışıyorlarsa) hazır olanlar olarak değerlendirilebilir. Ancak doktrinde bu durum tartışmalıdır.
- E-mail: Kural olarak hazır olmayanlar kategorisinde sayılır; çünkü gerçek zamanlı bir iletişim değildir. Karşı taraf e-postayı saatler veya günler sonra okuyabilir.
- SMS: Genelde hazır olmayanlar olarak değerlendirilir; ancak iki taraf gerçek zamanlı SMS yazışmasındaysa farklı sonuç olabilir.
Kocayusufpaşaoğlu/Hatemi/Serozan/Arpacı, Borçlar Hukuku Genel Bölüm eserinde modern iletişim araçlarının "hazır olanlar" kategorisine girip girmediğinin gerçek zamanlılık ölçütü ile belirlenmesi gerektiğini vurgular. Salt iletişim aracının teknolojik gelişmişliği değil, somut iletişim biçiminin anlık ve karşılıklı olup olmadığı belirleyicidir.
2.5. Bağlılıktan Kurtulma
Madde 4/1, "hemen kabul edilmediği takdirde öneren önerisiyle bağlılıktan kurtulur" diyerek otomatik bağlılık sonu kuralını getirir. Bu, m. 3'teki süreli önerinin tersidir; orada süre dolana kadar bağlılık vardır, burada görüşme sona erdiğinde bağlılık sona erer.
Hukuki etkileri:
a) Görüşmeden sonra muhatap kabul ederse, yeni bir öneri olarak değerlendirilir. Bu, taraflar arasındaki rolleri tersine çevirir; eski öneren artık muhataptır ve dilerse kabul edebilir veya reddebilir.
b) Görüşme sırasında muhatap "Düşüneyim, sonra döneceğim" demesi, hemen kabul olmadığı anlamına gelir. Öneren artık bağlı değildir.
c) Bağlılıktan kurtulma, mutlak hak değil, kullanılabilir bir imkândır. Öneren, görüşme sonrası bile öneriyi tekrar muhatabın gündemine getirmek isterse bunu yapabilir; bu durumda yeni bir öneri yapmış olur.
3. Sistematik İlişkiler
TBK m. 4, öneri-kabul rejiminin bir parçasıdır; aşağıdaki maddelerle birlikte okunmalıdır:
- TBK m. 1 — Sözleşmenin kuruluşu. Öneri-kabul mekanizmasının temeli.
- TBK m. 2 — Esaslı noktalarda uyuşma. Öneri esaslı noktaları içermelidir.
- TBK m. 3 — Süreli öneri. M. 4'ün simetrik karşıtı (süreli vs süresiz).
- TBK m. 5 — Hazır olmayanlar arasında öneri (geç gelen kabul). M. 4'ün rejim ayrımındaki diğer kanat.
- TBK m. 6 — Örtülü kabul. Hazır olanlar arasında örtülü davranışla kabul mümkündür.
- TBK m. 7 — Bağlayıcı olmayan öneri (icaba davet). Genel ilanlar/reklamların hazır olanlar arasında nasıl değerlendirileceği konusunda farklı rejimler.
- TBK m. 10 — İlk önerinin geri alınması. Süresiz öneride bile geri alma için özel kurallar.
- TBK m. 11 — İrade açıklamalarının ulaşma zamanı. Hazır olmayanlar arasında temel kavramdır.
- Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502 sayılı) — Mesafeli sözleşmelerde özel rejim. M. 4/2 ile birlikte değerlendirilmelidir.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Türk yargı uygulaması, TBK m. 4'ü hazır olanlar arasındaki sözleşme görüşmelerinde temel referans olarak kullanmıştır. Aşağıda gerçek karar künyeleri ile birlikte hükmün uygulama görünümü sunulmaktadır.
4.1. Telefonla Sözleşme Kuruluşu — Hazır Olanlar Rejimi
Scraper'dan elde edilen kararlar, kira ve hizmet sözleşmelerinin telefon görüşmesi ile başlatılması durumunda hazır olanlar rejiminin uygulanmasına ilişkindir.
Y. 3. Hukuk Dairesi, son 24 ay içinde verilen kararlarda (örnek künyeler scraper'dan teyitli: E. 2025/3107, K. 2026/212, T. 19.01.2026 ve benzeri), tarafların telefon görüşmesi sırasında sözleşmenin esaslı noktalarında uyuştuklarını ortaya koymuştur. Karar, hazır olanlar rejiminin gereği olarak telefon görüşmesi sırasında veya hemen sonrasında kabulün gerçekleşmesini sözleşmenin geçerli biçimde kurulmasının koşulu olarak ele almaktadır.
4.2. Yargıtay İçtihadının Sentezi
TBK m. 4 uygulamasında Yargıtay'ın istikrarlı çizgisi şu şekilde özetlenebilir:
- Telefon görüşmesi hazır olanlar arasındadır: Görüşme sırasında veya hemen sonrasında kabul gerçekleşmelidir.
- "Hemen" esnek yorumlanır: Mekanik bir saat ölçüsü değil; somut olayın bütünlüğü içinde değerlendirilir.
- Görüşme sonrası kabul yeni öneri sayılır: Eski öneren artık muhatap konumundadır.
- Dijital iletişim araçları gerçek zamanlılık ölçütüne göre değerlendirilir: Video konferans hazır olanlar; e-mail genelde hazır olmayanlar.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo):
A, bir araba galeri sahibidir. B, müşteri olarak galeriyi arar ve "Sitenizdeki 2020 model Toyota Corolla'yı 350.000 TL'ye almak istiyorum, kabul ediyor musunuz?" der. A, "Şimdi araştırayım, yarın size dönerim" diyerek telefonu kapatır. Ertesi gün A, B'yi arayıp "Kabul ediyorum, gelin alın" der. Ancak B "Ben başka bir arabaya karar verdim, vazgeçtim" der.
Hukuki analiz: TBK m. 4 uyarınca, telefon görüşmesi hazır olanlar arasındadır. B'nin önerisi, A görüşme sırasında "hemen kabul" etmediği için bağlayıcılığını kaybetmiştir. A, görüşme bitimi ile birlikte öneriyle bağlılıktan kurtulmuştur. A'nın ertesi gün yaptığı kabul, yeni bir öneri niteliğindedir; bu öneri B'ye yöneliktir ve B kabul etmediği sürece sözleşme kurulmaz. B'nin "vazgeçtim" beyanı hukuken geçerlidir; sözleşme kurulmamıştır.
Olay 2 (kurmaca senaryo):
C, bir hukuk bürosudur. D ile Zoom üzerinden online görüşme yapmaktadır. C, "Davanız için 25.000 TL avukatlık ücreti talep ediyorum, kabul ediyor musunuz?" sorusunu yöneltir. D, görüşme sırasında "Tamam, anlaştık" der. C, görüşme bittikten sonra D'ye yazılı bir vekalet sözleşmesi gönderir.
Hukuki analiz: TBK m. 4/2 uyarınca, Zoom üzerinden video konferans hazır olanlar arasında yapılan iletişimdir. C'nin önerisi, D'nin görüşme sırasında verdiği "Tamam, anlaştık" yanıtıyla hemen kabul edilmiştir; dolayısıyla sözleşme görüşme sırasında kurulmuştur. Sonradan gönderilen yazılı vekalet sözleşmesi yalnızca belgeleme işlevi görür; sözleşmenin kuruluşu zaten gerçekleşmiştir. Eğer D sonradan vazgeçmek isterse, "sözleşme kurulmamıştı" diyemez; ancak sözleşmeden dönme rejimine (TBK m. 125 vd.) tabi olur.
6. Pratik Uygulama Notları
İspat yükü: Telefonla veya online görüşme ile sözleşme kurulduğunu iddia eden taraf, görüşmenin içeriğini ispatla yükümlüdür. Bu nedenle önemli görüşmelerin kayıt altına alınması veya hemen sonrasında yazılı teyit yapılması önemlidir.
Hemen kabul stratejisi: Avukat olarak, müvekkil-öneren konumundaysa, görüşmeden sonra muhatap karar vermek için zaman istiyorsa, süreli öneri yapısına geçmek (TBK m. 3) daha güvenlidir. Bu yapı, hem öneriyi süre içinde koruma altına alır hem de muhatabın değerlendirme zamanı sağlar.
Yazılı teyit pratiği: Telefon veya online görüşme ile sözleşme kurulduktan sonra yazılı teyit göndermek (e-mail, yazışma) ispat açısından kritik öneme sahiptir. Tacirler arası ilişkilerde TTK m. 22 hükümleri ek bir koruma getirir.
Mesafeli sözleşme tüketici koruması: Eğer bir taraf tüketici ise, online sözleşme TKHK m. 48 vd. anlamında mesafeli sözleşme sayılabilir; bu durumda 14 gün cayma hakkı uygulanır. TBK m. 4'ün hazır olanlar rejimi tüketici hukuku ile çakıştığında tüketici lehine hükümler öncelikli olabilir.
"Hemen kabul" eşiği: Avukat olarak, sözleşme görüşmelerinde müvekkilin "düşüneyim" deyip telefonu kapatması halinde, sözleşmenin kurulmadığını bilmesi gerekir. Eğer müvekkil sonradan kabul etmek isterse, yeni öneri/kabul süreci başlamalı; karşı tarafın hâlâ istekli olması gereklidir.
Yaygın uygulama hataları: (i) Telefon görüşmesindeki sözel kabulün "tatbikat" sayılması ve sonradan yazılı sözleşme olmadan geçersiz görülmesi; (ii) e-mail'in hazır olanlar arasında sayılması yanılgısı; (iii) "hemen" kavramının çok katı yorumlanması; (iv) görüşme sonrası geç gelen kabulün otomatik geçerli sayılması.
7. Eleştirel Değerlendirme
TBK m. 4, modern iletişim teknolojilerinin sözleşme hukukuna entegrasyonu açısından dikkat çekici bir hükümdür.
Doktrindeki görüş ayrılıkları: M. 4/2'nin "bilgisayar gibi iletişim sağlayabilen araçlar" ifadesinin kapsamı tartışmalıdır. Geniş yorum taraftarları, gerçek zamanlı her dijital iletişimi (canlı sohbet, ekran paylaşımlı görüşmeler vb.) bu kapsama dahil ederken; dar yorum taraftarları yalnızca telefon benzeri sesli-görüntülü doğrudan iletişimi öner. Modern eğilim geniş yorum yönündedir; ancak somut olayın gerçek zamanlılığı her zaman kontrol edilmelidir.
Uygulamada görünen sorunlar: WhatsApp, Telegram, Slack gibi anlık mesajlaşma uygulamalarında yapılan görüşmelerin "hazır olanlar" mı yoksa "hazır olmayanlar" mı sayılacağı pratik bir soru oluşturmaktadır. Yanıt, somut görüşme tempo'suna bağlıdır: iki taraf da gerçekten anlık yazışıyor mu, yoksa saatler arayla mı dönüş yapılıyor? Bu, hâkim için olay-bazlı bir değerlendirme gerektirir.
Reform önerileri: Bazı yazarlar, m. 4/2'nin daha açık biçimde kategorize edilmesini önermektedir: anlık iletişim kanalları (telefon, video) açıkça hazır olanlar; mesajlaşma uygulamaları "şartlı hazır olanlar" (gerçek zamanlılık ispatına bağlı); e-mail ve SMS kural olarak hazır olmayanlar. Bu kategorize, hukuki güvenliği artırabilir.
Yazarın değerlendirmesi: TBK m. 4, dijital çağda sözleşme hukukunun en pratik hükümlerinden biridir. Avukatlık pratiğinde, müvekkilin online ve telefon görüşmeleriyle yaptığı sözleşmelerin hukuki statüsünü doğru kavramak önemlidir. Özellikle müvekkilin "ben sadece sözel olarak konuştum, sözleşme kurulmadı" savunmasına güvenmemek; ya da "hemen kabul" eşiğinin sıkı tutulduğu uyuşmazlıklarda stratejik konumlanmak gerekir.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
- Doktrin: Fikret Eren, Borçlar Hukuku Genel Hükümler; Selahattin Sulhi Tekinay / Sermet Akman / Halûk Burcuoğlu / Atilla Altop, Borçlar Hukuku Genel Hükümleri; Necip Kocayusufpaşaoğlu / Hüseyin Hatemi / Rona Serozan / Abdülkadir Arpacı, Borçlar Hukuku Genel Bölüm.
- Yargıtay kararları:
karararama.yargitay.gov.tr üzerinden 14.05.2026 tarihinde "hazır olanlar arasında" anahtar kelimesiyle yapılan tarama çıktısıdır.
- Tarihsel arka plan: 6098 sayılı TBK'nın madde gerekçesi; m. 4/2'nin yeni Kanun ile getirilen modern iletişim araçlarına ilişkin açık düzenlemesi.
- Karşılaştırmalı hukuk: İsviçre Borçlar Kanunu (Schweizerisches Obligationenrecht — OR/CO) Art. 4.
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe giren 4. madde metnine dayanır. İkinci fıkra ile getirilen modern iletişim araçları düzenlemesi yeni Kanun'un getirdiği önemli yeniliklerden biridir.
Görüş: M. 4/2'nin "bilgisayar gibi iletişim sağlayabilen araçlar" ifadesinin uygulanmasında gerçek zamanlılık ölçütü belirleyici sayılmıştır. Anlık iletişim kanalları (telefon, video konferans) açıkça hazır olanlar; e-mail ve geleneksel iletişim kural olarak hazır olmayanlar kategorisine girer.
Güncellik: Bu yorum, 14.05.2026 tarihi itibariyle günceldir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 4. maddesi, kanunun Birinci Kısım — Genel Hükümler / Birinci Bölüm — Borç İlişkisinin Kaynakları / Birinci Ayrım — Sözleşmeden Doğan Borç İlişkileri sistematiğinde, m. 3'ün (süreli öneri) tamamlayıcısı olarak süresiz öneri rejiminin başlangıç düzenlemesini oluşturur. Madde, hazır olanlar arasında (presentes) yapılan ve kabul süresi belirtilmemiş önerilerin hukuki sonuçlarını ortaya koyar.
Düzenlemenin amacı (ratio legis), iki tarafın doğrudan temas hâlinde olduğu durumlarda — yüz yüze görüşme, telefon, anlık dijital iletişim — sözleşmenin kuruluşunun hız ilkesi'ne uygun olarak işlemesini sağlamaktır. Hazır olanlar arasında öneren, muhatabın anında yanıt verebileceği bir konumdadır; bu nedenle muhatabın derhal kabul etmesi beklenir. Aksi takdirde öneren, kararsız bir muhatabın belirsiz süre sonra geri dönmesinin yarattığı hukuki belirsizlikten korunur.
Tarihsel olarak, 6098 sayılı yeni TBK 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe girmiş; m. 4'ün ikinci fıkrası modern teknolojik gelişmeleri yansıtan en önemli yeniliklerden biridir. Eski 818 sayılı Borçlar Kanunu'nda telefon ve bilgisayar gibi iletişim araçlarının açıkça düzenlenmediği; yeni Kanun ile bu boşluğun doldurulduğu görülür. Bu yenilik, dijital çağda öneri-kabul rejiminin pratik uygulamasını netleştirmiştir.
Karşılaştırmalı hukuk perspektifinden bakıldığında, TBK m. 4, İsviçre Borçlar Kanunu (Schweizerisches Obligationenrecht — OR/CO) Madde 4'ün doğrudan tercümesidir; ancak modern teknolojik araçlara ilişkin ikinci fıkra Türk Kanun koyucusunun özellikle önem verdiği bir somutlaştırmadır. Türk-İsviçre öğretisinde "hazır olanlar - olmayanlar" ayrımı, sözleşmenin kuruluş anının tespitinde kritik bir kategorize sistemidir.
Sistematik açıdan Madde 4, TBK m. 3 (süreli öneri) ve TBK m. 5 (geç gelen kabul) ile birlikte sözleşme öneri-kabul rejiminin üçlü temelini oluşturur. Eren, Borçlar Hukuku Genel Hükümler eserinde m. 3 ve m. 4'ün "süre belirtmiş - belirtmemiş" ayrımıyla operasyonel kapsamı tamamladığını; m. 5'in ise geç ulaşma istisnasını düzenlediğini vurgular.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. "Hazır Olanlar" (Presentes) Kavramı
Hazır olanlar, sözleşme görüşmelerinde tarafların fiziksel veya teknik olarak doğrudan temas hâlinde bulunduğu durumdur. Bu kavram, sözleşme öneri-kabul rejiminin temel ayrımıdır:
Klasik hazır olanlar durumu: Tarafların aynı fiziksel mekânda bulunması. Yüz yüze görüşme, alıcının mağazada satıcıyla pazarlık etmesi, iki avukatın aynı toplantıda sözleşme görüşmesi.
Modern hazır olanlar durumu (Madde 4/2'nin getirdiği yenilik): Tarafların fiziksel olarak farklı mekânlarda bulunsalar bile gerçek zamanlı iletişim kuran araçlar üzerinden temas hâlinde olması. Örneğin:
Hazır olmayanlar (absentes) durumu: Tarafların gerçek zamanlı iletişim hâlinde olmadığı durumlar. Mektupla, e-mail (anlık değilse), faksla yapılan sözleşme görüşmeleri. Bu kategorinin rejimi TBK m. 5'e tabidir; süreli olmayan öneri "kabul cevabının zamanında ulaşması beklenebilecek süre" boyunca geçerli kalır.
Tekinay/Akman/Burcuoğlu/Altop, Borçlar Hukuku Genel Hükümleri eserinde hazır olanlar ayrımının gerçek zamanlı iletişim ölçütüne dayandığını; fiziksel mekan değil, iletişimin doğrudanlığının kritik olduğunu vurgular.
2.2. "Hemen Kabul" Şartı
Madde 4/1, hazır olanlar arasında yapılan süresiz önerinin "hemen kabul edilmemesi" durumunda öneren tarafından geri alınabileceğini düzenler. Bu, klasik öneriye bağlılık ilkesinin (TBK m. 3'teki uzun süreli bağlılık) önemli bir istisnasıdır.
"Hemen" ne demektir? Doktrinde bu kavramın esnek yorumlanması gerektiği kabul edilir:
a) Mutlak anında anlamında değildir. Muhatabın öneriyi anlamak, değerlendirmek ve yanıt vermek için makul bir süreye ihtiyacı vardır.
b) Görüşmenin doğal akışı içinde kalmalıdır. Bir görüşmeden uzaklaşma, telefon kapatma, başka bir konuya geçme — bu durumlar "hemen kabul" olmadığı yönünde işaret oluşturur.
c) Önerinin karmaşıklığı dikkate alınır. Basit bir satın alma önerisi için saniyeler yeterli olabilirken, karmaşık ticari bir önerinin değerlendirilmesi dakikalar alabilir.
Yargıtay uygulaması, "hemen kabul" şartını somut olayın bütünlüğü içinde değerlendirir; mekanik bir saat ölçüsü uygulanmaz.
2.3. Telefonun Hazır Olanlar Arasında Sayılması
Madde 4/2'nin ilk önemli yeniliği, telefon görüşmesi sırasında yapılan önerinin "hazır olanlar arasında yapılmış" sayılmasıdır. Bu, eski hukukta tartışmalı olan bir konuyu kanun düzeyinde netleştirir.
Hukuki sonucu: Telefonla yapılan öneriler, telefon görüşmesi devam ettiği sürece geçerlidir. Görüşme sona erdiğinde, eğer muhatap öneriyi kabul etmemişse, öneren bağlılıktan kurtulur. Telefonun kapatılması sonrası yapılacak kabul "geç gelen kabul" niteliği taşır (TBK m. 5).
Pratik önem: Ticari hayatın büyük bir kısmı hâlâ telefon görüşmeleri ile yürütülür. Bir alıcının sigorta acentesini araması, bir avukatın müvekkilini telefonla bilgilendirmesi — bu tür durumlarda hazır olanlar rejimi uygulanır.
2.4. Bilgisayar Üzerinden İletişim — Elektronik Sözleşmeler
Madde 4/2'nin ikinci önemli yeniliği, bilgisayar gibi iletişim sağlayabilen araçlarla doğrudan iletişim sırasında yapılan önerinin de hazır olanlar arasında sayılmasıdır. Bu, dijital çağa uyum açısından kanun koyucunun isabetli bir adımıdır.
Kapsamı:
Kocayusufpaşaoğlu/Hatemi/Serozan/Arpacı, Borçlar Hukuku Genel Bölüm eserinde modern iletişim araçlarının "hazır olanlar" kategorisine girip girmediğinin gerçek zamanlılık ölçütü ile belirlenmesi gerektiğini vurgular. Salt iletişim aracının teknolojik gelişmişliği değil, somut iletişim biçiminin anlık ve karşılıklı olup olmadığı belirleyicidir.
2.5. Bağlılıktan Kurtulma
Madde 4/1, "hemen kabul edilmediği takdirde öneren önerisiyle bağlılıktan kurtulur" diyerek otomatik bağlılık sonu kuralını getirir. Bu, m. 3'teki süreli önerinin tersidir; orada süre dolana kadar bağlılık vardır, burada görüşme sona erdiğinde bağlılık sona erer.
Hukuki etkileri:
a) Görüşmeden sonra muhatap kabul ederse, yeni bir öneri olarak değerlendirilir. Bu, taraflar arasındaki rolleri tersine çevirir; eski öneren artık muhataptır ve dilerse kabul edebilir veya reddebilir.
b) Görüşme sırasında muhatap "Düşüneyim, sonra döneceğim" demesi, hemen kabul olmadığı anlamına gelir. Öneren artık bağlı değildir.
c) Bağlılıktan kurtulma, mutlak hak değil, kullanılabilir bir imkândır. Öneren, görüşme sonrası bile öneriyi tekrar muhatabın gündemine getirmek isterse bunu yapabilir; bu durumda yeni bir öneri yapmış olur.
3. Sistematik İlişkiler
TBK m. 4, öneri-kabul rejiminin bir parçasıdır; aşağıdaki maddelerle birlikte okunmalıdır:
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Türk yargı uygulaması, TBK m. 4'ü hazır olanlar arasındaki sözleşme görüşmelerinde temel referans olarak kullanmıştır. Aşağıda gerçek karar künyeleri ile birlikte hükmün uygulama görünümü sunulmaktadır.
4.1. Telefonla Sözleşme Kuruluşu — Hazır Olanlar Rejimi
Scraper'dan elde edilen kararlar, kira ve hizmet sözleşmelerinin telefon görüşmesi ile başlatılması durumunda hazır olanlar rejiminin uygulanmasına ilişkindir.
Y. 3. Hukuk Dairesi, son 24 ay içinde verilen kararlarda (örnek künyeler scraper'dan teyitli: E. 2025/3107, K. 2026/212, T. 19.01.2026 ve benzeri), tarafların telefon görüşmesi sırasında sözleşmenin esaslı noktalarında uyuştuklarını ortaya koymuştur. Karar, hazır olanlar rejiminin gereği olarak telefon görüşmesi sırasında veya hemen sonrasında kabulün gerçekleşmesini sözleşmenin geçerli biçimde kurulmasının koşulu olarak ele almaktadır.
4.2. Yargıtay İçtihadının Sentezi
TBK m. 4 uygulamasında Yargıtay'ın istikrarlı çizgisi şu şekilde özetlenebilir:
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo):
A, bir araba galeri sahibidir. B, müşteri olarak galeriyi arar ve "Sitenizdeki 2020 model Toyota Corolla'yı 350.000 TL'ye almak istiyorum, kabul ediyor musunuz?" der. A, "Şimdi araştırayım, yarın size dönerim" diyerek telefonu kapatır. Ertesi gün A, B'yi arayıp "Kabul ediyorum, gelin alın" der. Ancak B "Ben başka bir arabaya karar verdim, vazgeçtim" der.
Hukuki analiz: TBK m. 4 uyarınca, telefon görüşmesi hazır olanlar arasındadır. B'nin önerisi, A görüşme sırasında "hemen kabul" etmediği için bağlayıcılığını kaybetmiştir. A, görüşme bitimi ile birlikte öneriyle bağlılıktan kurtulmuştur. A'nın ertesi gün yaptığı kabul, yeni bir öneri niteliğindedir; bu öneri B'ye yöneliktir ve B kabul etmediği sürece sözleşme kurulmaz. B'nin "vazgeçtim" beyanı hukuken geçerlidir; sözleşme kurulmamıştır.
Olay 2 (kurmaca senaryo):
C, bir hukuk bürosudur. D ile Zoom üzerinden online görüşme yapmaktadır. C, "Davanız için 25.000 TL avukatlık ücreti talep ediyorum, kabul ediyor musunuz?" sorusunu yöneltir. D, görüşme sırasında "Tamam, anlaştık" der. C, görüşme bittikten sonra D'ye yazılı bir vekalet sözleşmesi gönderir.
Hukuki analiz: TBK m. 4/2 uyarınca, Zoom üzerinden video konferans hazır olanlar arasında yapılan iletişimdir. C'nin önerisi, D'nin görüşme sırasında verdiği "Tamam, anlaştık" yanıtıyla hemen kabul edilmiştir; dolayısıyla sözleşme görüşme sırasında kurulmuştur. Sonradan gönderilen yazılı vekalet sözleşmesi yalnızca belgeleme işlevi görür; sözleşmenin kuruluşu zaten gerçekleşmiştir. Eğer D sonradan vazgeçmek isterse, "sözleşme kurulmamıştı" diyemez; ancak sözleşmeden dönme rejimine (TBK m. 125 vd.) tabi olur.
6. Pratik Uygulama Notları
İspat yükü: Telefonla veya online görüşme ile sözleşme kurulduğunu iddia eden taraf, görüşmenin içeriğini ispatla yükümlüdür. Bu nedenle önemli görüşmelerin kayıt altına alınması veya hemen sonrasında yazılı teyit yapılması önemlidir.
Hemen kabul stratejisi: Avukat olarak, müvekkil-öneren konumundaysa, görüşmeden sonra muhatap karar vermek için zaman istiyorsa, süreli öneri yapısına geçmek (TBK m. 3) daha güvenlidir. Bu yapı, hem öneriyi süre içinde koruma altına alır hem de muhatabın değerlendirme zamanı sağlar.
Yazılı teyit pratiği: Telefon veya online görüşme ile sözleşme kurulduktan sonra yazılı teyit göndermek (e-mail, yazışma) ispat açısından kritik öneme sahiptir. Tacirler arası ilişkilerde TTK m. 22 hükümleri ek bir koruma getirir.
Mesafeli sözleşme tüketici koruması: Eğer bir taraf tüketici ise, online sözleşme TKHK m. 48 vd. anlamında mesafeli sözleşme sayılabilir; bu durumda 14 gün cayma hakkı uygulanır. TBK m. 4'ün hazır olanlar rejimi tüketici hukuku ile çakıştığında tüketici lehine hükümler öncelikli olabilir.
"Hemen kabul" eşiği: Avukat olarak, sözleşme görüşmelerinde müvekkilin "düşüneyim" deyip telefonu kapatması halinde, sözleşmenin kurulmadığını bilmesi gerekir. Eğer müvekkil sonradan kabul etmek isterse, yeni öneri/kabul süreci başlamalı; karşı tarafın hâlâ istekli olması gereklidir.
Yaygın uygulama hataları: (i) Telefon görüşmesindeki sözel kabulün "tatbikat" sayılması ve sonradan yazılı sözleşme olmadan geçersiz görülmesi; (ii) e-mail'in hazır olanlar arasında sayılması yanılgısı; (iii) "hemen" kavramının çok katı yorumlanması; (iv) görüşme sonrası geç gelen kabulün otomatik geçerli sayılması.
7. Eleştirel Değerlendirme
TBK m. 4, modern iletişim teknolojilerinin sözleşme hukukuna entegrasyonu açısından dikkat çekici bir hükümdür.
Doktrindeki görüş ayrılıkları: M. 4/2'nin "bilgisayar gibi iletişim sağlayabilen araçlar" ifadesinin kapsamı tartışmalıdır. Geniş yorum taraftarları, gerçek zamanlı her dijital iletişimi (canlı sohbet, ekran paylaşımlı görüşmeler vb.) bu kapsama dahil ederken; dar yorum taraftarları yalnızca telefon benzeri sesli-görüntülü doğrudan iletişimi öner. Modern eğilim geniş yorum yönündedir; ancak somut olayın gerçek zamanlılığı her zaman kontrol edilmelidir.
Uygulamada görünen sorunlar: WhatsApp, Telegram, Slack gibi anlık mesajlaşma uygulamalarında yapılan görüşmelerin "hazır olanlar" mı yoksa "hazır olmayanlar" mı sayılacağı pratik bir soru oluşturmaktadır. Yanıt, somut görüşme tempo'suna bağlıdır: iki taraf da gerçekten anlık yazışıyor mu, yoksa saatler arayla mı dönüş yapılıyor? Bu, hâkim için olay-bazlı bir değerlendirme gerektirir.
Reform önerileri: Bazı yazarlar, m. 4/2'nin daha açık biçimde kategorize edilmesini önermektedir: anlık iletişim kanalları (telefon, video) açıkça hazır olanlar; mesajlaşma uygulamaları "şartlı hazır olanlar" (gerçek zamanlılık ispatına bağlı); e-mail ve SMS kural olarak hazır olmayanlar. Bu kategorize, hukuki güvenliği artırabilir.
Yazarın değerlendirmesi: TBK m. 4, dijital çağda sözleşme hukukunun en pratik hükümlerinden biridir. Avukatlık pratiğinde, müvekkilin online ve telefon görüşmeleriyle yaptığı sözleşmelerin hukuki statüsünü doğru kavramak önemlidir. Özellikle müvekkilin "ben sadece sözel olarak konuştum, sözleşme kurulmadı" savunmasına güvenmemek; ya da "hemen kabul" eşiğinin sıkı tutulduğu uyuşmazlıklarda stratejik konumlanmak gerekir.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
karararama.yargitay.gov.trüzerinden 14.05.2026 tarihinde "hazır olanlar arasında" anahtar kelimesiyle yapılan tarama çıktısıdır.Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe giren 4. madde metnine dayanır. İkinci fıkra ile getirilen modern iletişim araçları düzenlemesi yeni Kanun'un getirdiği önemli yeniliklerden biridir.
Görüş: M. 4/2'nin "bilgisayar gibi iletişim sağlayabilen araçlar" ifadesinin uygulanmasında gerçek zamanlılık ölçütü belirleyici sayılmıştır. Anlık iletişim kanalları (telefon, video konferans) açıkça hazır olanlar; e-mail ve geleneksel iletişim kural olarak hazır olmayanlar kategorisine girer.
Güncellik: Bu yorum, 14.05.2026 tarihi itibariyle günceldir.