1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) "Kira Sözleşmesi" başlıklı Dördüncü Bölümü, üç temel ayrıma tabi tutulmuştur: Genel Hükümler, Konut ve Çatılı İşyeri Kiraları ve Ürün Kirası [1, 2]. İnceleme konumuz olan "Hayvan kirası", Kanun'un Üçüncü Ayırımı olan Ürün Kirası başlığı altında, 376 ila 378. maddeler arasında özel olarak düzenlenmiş bir ürün kirası türüdür [3]. TBK m. 376, bu spesifik sözleşme tipinin konusunu, kapsamını ve tarafların temel borçlarını ihdas etmektedir [4].
Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (eBK) 296. maddesine tekabül eden bu hüküm, kanunlaştırma sürecinde dili sadeleştirilmek suretiyle, özü ve temel felsefesi korunarak yeni kanuna aktarılmıştır [3]. Hüküm, tarımsal bir taşınmazın kirasından bağımsız olarak, yalnızca geviş getirici hayvanların kiralanmasına yönelik kendine özgü (sui generis özellikler barındıran) bir ürün kirası rejimini ifade eder [4]. Bu sözleşme tipinde kiraya veren, ürün veren bir canlıyı (hayvanı) kullanma ve ondan yararlanma (ürünlerini devşirme) hakkını kiracıya bırakmakta; kiracı ise bunun karşılığında hem hayvana bakma ve onu besleme yükümlülüğü altına girmekte hem de elde edilen ürünün bir payını veya belirli bir bedeli ödemeyi taahhüt etmektedir [4, 5].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Tarımsal Bir Taşınmazın Kirasıyla Bağlantılı Olmayan Kiralama
Kanun koyucu, hayvan kirasının uygulama alanını belirlerken öncelikle "tarımsal bir taşınmazın kirasıyla bağlantılı olmama" şartını aramıştır [4]. Şayet hayvanlar, bir tarım arazisinin (örneğin bir çiftliğin veya meranın) kiralanması sözleşmesinin bir parçası (demirbaşı veya eklentisi) olarak kiracıya teslim edilmişse, bu durumda bağımsız bir hayvan kirasından söz edilemez; uyuşmazlığa tarımsal taşınmazlara ilişkin ürün kirası hükümleri uygulanır. TBK m. 376'nın tatbik edilebilmesi için, hayvanların başlı başına ve müstakil bir kira sözleşmesinin asli maddi konusunu oluşturması elzemdir.
2.2. Geviş Getirici Hayvan Kavramı
Hükmün lafzında açıkça "geviş getirici hayvanların kirasında" (örneğin koyun, keçi, inek vb.) ifadesi kullanılmıştır [4]. Bu durum, kanun koyucunun tarımsal ekonomideki geleneksel hayvan kiralama (ortakçılık, yarıcılık vb.) pratiklerini dikkate alarak bu dar kapsamlı tanımı benimsediğini göstermektedir. Geviş getirici olmayan hayvanların (örneğin at, kümes hayvanları, arı kovanları) tek başına kiralanması durumunda, sözleşmenin niteliğine göre genel ürün kirası (TBK m. 357 vd.) veya genel kira (adi kira) hükümleri uygulama alanı bulacaktır.
2.3. Ürünlerin (Semerelerin) Aidiyeti
Maddenin birinci fıkrası, emredici nitelikte olmayıp tamamlayıcı bir hukuk kuralı sevk etmiştir: "Aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa, kiralanan hayvanların kira süresi içindeki bütün ürünleri kiracının olur" [4]. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 685 uyarınca "ürün" (semere); dönemsel olarak elde edilen doğal veya hukuki ürünler ile bir şeyin özgülendiği amaca göre âdetler gereği ondan elde edilmesi uygun görülen diğer verimlerdir [6, 7]. Hayvan kirası bağlamında doğal ürünler; hayvanın sütü, yapağısı (yünü) ve yavrularıdır [8]. Normal şartlarda TMK m. 684 ve 685 gereği asıl şeye (ana hayvana) malik olan kişi onun ürünlerine de malik olurken [9]; TBK m. 376, bu kurala kira sözleşmesi bağlamında istisna getirerek yararlanma (işletme) hakkı kapsamında ürünlerin kiracıya ait olacağını öngörmüştür [4].
2.4. Besleme ve Özen Gösterme Yükümlülüğü
İkinci fıkrada, kiracının asli borçları "kiralanan hayvanları beslemek, onlara iyi bakmak" şeklinde somutlaştırılmıştır [4]. Ürün kirası sözleşmelerinde kiracının kiralananı "özgülendiği amaca uygun ve iyi bir biçimde işletmek" (TBK m. 364) şeklindeki genel işletme yükümlülüğünün [10, 11], canlı hayvanlar bakımından tezahürü niteliğindedir. Canlı varlıkların kiralanması, sıradan bir taşınır kirasına kıyasla çok daha yüksek ve sürekli bir özen (custodia) gerektirdiğinden, kanun koyucu bu hususu ayrıca vurgulama ihtiyacı hissetmiştir.
2.5. Kira Bedeli (İvaz)
Sözleşmenin ivaz unsuru maddede "kiraya verene para veya hayvanlardan elde ettiği ürünün belli bir payını ödemek" şeklinde ifade edilmiştir [4]. Bu düzenleme, ürün kirasının ivazlı yapısını teyit etmekle birlikte [12], bedelin nakdi bir para borcu olabileceği gibi, ayni bir edim (süt, yün veya yavrulardan verilecek bir pay - ürüne katılmalı kira) olarak da belirlenebileceğine yasal zemin hazırlamaktadır.
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, borçlar hukuku ve eşya hukukunun diğer kurumlarıyla organik bir bağ içindedir:
- TBK m. 357 (Ürün Kirasının Tanımı): Hayvan kirası, kiralayanın ürün veren bir şeyi kullandırma ve yararlandırma borcu altına girdiği ürün kirasının özel bir görünümüdür [5, 13].
- TBK m. 377 (Hayvan Kirasında Sorumluluk): Kiracının, m. 376'daki "iyi bakma" yükümlülüğüne aykırı davranması halinde ortaya çıkacak zararlar m. 377 çerçevesinde değerlendirilir. Kiracı, korumada gerekli özeni gösterdiğini ispat etmedikçe (kurtuluş kanıtı getirmedikçe) zarardan sorumlu tutulur [14].
- TBK m. 364 (Kiralananı Kullanma ve İşletme Borcu): Genel ürün kirasındaki işletme ve ürün vermeye elverişli durumda bulundurma borcu, hayvan kirasında hayvanların sağlıklı tutulması ve beslenmesi olarak vücut bulur [10, 15].
- TMK m. 685 (Doğal Ürünler): "Hayvanların kira süresi içindeki bütün ürünleri" kavramının içi, TMK'daki semere (doğal ürün) tanımı ile doldurulur [6, 7].
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Hayvan kiralama ve hayvanların bakımı hususunda Yargıtay uygulaması, kiracının (veya hayvanları elinde bulunduranın) "özen yükümlülüğünü" son derece sıkı yorumlamaktadır. Yargıtay, hayvanın kaybı, telef olması veya değerinin düşmesi durumlarında sorumluluk rejimini incelerken, kusursuzluğun ispatını hayvanı uhdesinde bulundurana yüklemektedir.
Nitekim bir Yargıtay kararına yansıyan ilkelere göre; taahhüt edilen canlı malın (hayvanın) bakım ve idaresini üstlenen kişi, kasıt ya da ihmal ve dikkatsizlikle iş sahibine verdiği zarardan sorumludur. Kanunun ilgili maddeleri (mülga BK m. 96, yeni TBK m. 112) gereğince borçlu, kendisine hiçbir kusurun isnat edilemeyeceğini ispat etmedikçe doğan zararı ödemek zorundadır. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nin 26.02.1980 tarihli (E. 1980/840, K. 1980/1285) içtihadında açıkça ifade edildiği üzere; "davalı, koyunların kaybından dolayı kendisine hiçbir kusur isnat edilemeyeceğini ispat etmedikçe bundan doğan zararı ödemek zorundadır" [16, 17]. Bu içtihat, TBK m. 376 ve 377 ekseninde kiracının besleme ve iyi bakma borcunun ne denli mutlak bir özen borcu olduğunu tasdik etmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1:
A bölgesi kırsalında hayvancılıkla uğraşan (X), sahip olduğu 50 başlık safkan geviş getirici koyun sürüsünü, kendisine ait herhangi bir mera veya ağıl tahsisi olmaksızın, 2 yıllığına (Y)'ye kiralamıştır. Taraflar arasındaki yazılı sözleşmede, koyunların her yıl elde edilecek süt ve yapağı gelirinin yarısının (X)'e ödeneceği kararlaştırılmış; ancak bu 2 yıllık süre zarfında doğacak kuzuların (yavruların) mülkiyetinin kime ait olacağına dair hiçbir hüküm konulmamış, bölgede bu hususta yerleşik bir yerel âdet de tespit edilememiştir. Sözleşme sonunda (X), doğan kuzuların kendisine iadesini talep etmektedir.
Hukuki analiz: TBK m. 376/1 hükmü son derece açıktır; aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa, kiralanan hayvanların kira süresi içindeki bütün ürünleri kiracının olur [4]. Kuzular da TMK m. 685 bağlamında doğal ürün (semere) vasfı taşıdığından [6, 8], sözleşme boşluğu ve âdet eksikliği durumunda kanunun tamamlayıcı hükmü gereği kuzuların mülkiyeti kiracı (Y)'ye ait olacaktır. (X)'in iade talebi hukuki dayanaktan yoksundur.
Olay 2:
Bir süt inekçiliği tesisi sahibi (A), 20 adet Holstein cinsi sağmal ineği, bedeli karşılığında (B)'ye kiralamıştır. Kira süresi içinde (B), yem maliyetlerini düşürmek kastıyla ineklere uygun besin değeri taşımayan düşük kalite yem vermiş ve veteriner kontrollerini aksatmıştır. Bunun sonucunda ineklerin süt verimi kalıcı olarak düşmüş ve hayvanlarda çeşitli metabolik rahatsızlıklar baş göstermiştir.
Hukuki analiz: TBK m. 376/2 uyarınca kiracı, kiralanan hayvanları beslemek ve onlara iyi bakmakla mükelleftir [4]. (B)'nin asgari veteriner standartlarına ve dürüstlük kuralına aykırı besleme rejimi, bu emredici nitelikteki özen borcunun ağır ve kusurlu ihlalidir. Bu fiil, kiraya veren (A)'ya, TBK m. 377 ve genel hükümler dairesinde sözleşmeyi feshetme ve ineklerdeki değer kaybı ile tedavi masrafları için tazminat talep etme hakkı verir [14, 16].
6. Pratik Uygulama Notları
- İspat Yükü: Kiralanan hayvanların ölümü, hastalığı veya değer kaybetmesi durumunda, TBK m. 377 ve genel sözleşmeye aykırılık ilkeleri uyarınca ispat yükü yer değiştirmiştir. Hayvanların korumasına ve beslenmesine (TBK m. 376'daki yüklüme uygun) dikkat ve özen gösterdiğini, yani zararın kendi kusuru dışındaki mücbir sebep veya öngörülemez bir salgın hastalıktan kaynaklandığını ispat etme külfeti "kiracı (borçlu)" üzerindedir [14, 16].
- Zamanaşımı / Süreler: Sözleşmeden doğan kira bedeli (veya ürün payı) alacakları için kural olarak TBK m. 147 gereği beş yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Sözleşmenin belirsiz süreli yapılması durumunda fesih bildirimleri açısından TBK m. 378 dikkate alınmalıdır; aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa taraflar sözleşmeyi dilediği zaman feshedebilir ancak bu fesih dürüstlük kurallarına aykırı ve uygun olmayan bir zamanda yapılamaz [18].
- Görevli/yetkili mahkeme: Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 4/1-a bendi uyarınca, dava konusunun değerine bakılmaksızın kira ilişkisinden doğan her türlü alacak ve tazminat davasında Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir [19].
- Yaygın Uygulama Hataları: Uygulamada sıklıkla yapılan bir hata, geviş getirici olmayan hayvanların (örneğin binicilik kulüplerindeki atların veya ticari arı kovanlarının) salt "hayvan" olmasından hareketle doğrudan m. 376 kapsamına alınmasıdır. Bu tür hayvanların kiralanması hususunda öncelikle genel ürün kirası veya duruma göre adi kira sözleşmesi hükümleri tatbik edilmelidir.
7. Eleştirel Değerlendirme
TBK m. 376 hükmü, mülga 818 sayılı Kanun'un kaleme alındığı dönemin zirai yapısının izlerini taşımaktadır [3]. Hükmün, yalnızca "geviş getirici hayvanlar" (ruminants) ile sınırlandırılması, modern endüstriyel hayvancılık pratikleri (örneğin entegre tavukçuluk tesisleri, ticari arıcılık operasyonları veya at haralarının kiralanması) karşısında kanunun lafzi daralmasına sebebiyet vermektedir. Doktrin açısından, kanun koyucunun neden biyolojik bir sınıflandırma ("geviş getirici") yoluna gittiği tartışmaya açıktır; zira kanatlı hayvanlar veya geviş getirmeyen büyükbaşların da aynen bu sözleşmenin doğasına uygun biçimde ürün kirasına (yumurta, yarış geliri vb.) konu olabilmesi mümkündür. Bu tür uyuşmazlıklarda hâkimin genel ürün kirası (TBK m. 357 vd.) hükümlerini kıyasen uygulaması zaruridir [13].
Ayrıca, sözleşmenin "tarımsal bir taşınmazın kirasıyla bağlantılı olmaması" şartı, karmaşık zirai sözleşmelerde hayvanların taşınmazın eklentisi (teferruatı) mi yoksa bağımsız kiralama konusu mu olduğu hususunda ciddi nitelendirme (tavsif) sorunlarına yol açmaktadır. Bu hususta sözleşmedeki asıl gayenin ve ekonomik değerin merkezinin (taşınmazın mı yoksa sürünün mü daha ağır bastığının) tespit edilmesi gereklidir [20].
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) "Kira Sözleşmesi" başlıklı Dördüncü Bölümü, üç temel ayrıma tabi tutulmuştur: Genel Hükümler, Konut ve Çatılı İşyeri Kiraları ve Ürün Kirası [1, 2]. İnceleme konumuz olan "Hayvan kirası", Kanun'un Üçüncü Ayırımı olan Ürün Kirası başlığı altında, 376 ila 378. maddeler arasında özel olarak düzenlenmiş bir ürün kirası türüdür [3]. TBK m. 376, bu spesifik sözleşme tipinin konusunu, kapsamını ve tarafların temel borçlarını ihdas etmektedir [4].
Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (eBK) 296. maddesine tekabül eden bu hüküm, kanunlaştırma sürecinde dili sadeleştirilmek suretiyle, özü ve temel felsefesi korunarak yeni kanuna aktarılmıştır [3]. Hüküm, tarımsal bir taşınmazın kirasından bağımsız olarak, yalnızca geviş getirici hayvanların kiralanmasına yönelik kendine özgü (sui generis özellikler barındıran) bir ürün kirası rejimini ifade eder [4]. Bu sözleşme tipinde kiraya veren, ürün veren bir canlıyı (hayvanı) kullanma ve ondan yararlanma (ürünlerini devşirme) hakkını kiracıya bırakmakta; kiracı ise bunun karşılığında hem hayvana bakma ve onu besleme yükümlülüğü altına girmekte hem de elde edilen ürünün bir payını veya belirli bir bedeli ödemeyi taahhüt etmektedir [4, 5].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Tarımsal Bir Taşınmazın Kirasıyla Bağlantılı Olmayan Kiralama
Kanun koyucu, hayvan kirasının uygulama alanını belirlerken öncelikle "tarımsal bir taşınmazın kirasıyla bağlantılı olmama" şartını aramıştır [4]. Şayet hayvanlar, bir tarım arazisinin (örneğin bir çiftliğin veya meranın) kiralanması sözleşmesinin bir parçası (demirbaşı veya eklentisi) olarak kiracıya teslim edilmişse, bu durumda bağımsız bir hayvan kirasından söz edilemez; uyuşmazlığa tarımsal taşınmazlara ilişkin ürün kirası hükümleri uygulanır. TBK m. 376'nın tatbik edilebilmesi için, hayvanların başlı başına ve müstakil bir kira sözleşmesinin asli maddi konusunu oluşturması elzemdir.
2.2. Geviş Getirici Hayvan Kavramı
Hükmün lafzında açıkça "geviş getirici hayvanların kirasında" (örneğin koyun, keçi, inek vb.) ifadesi kullanılmıştır [4]. Bu durum, kanun koyucunun tarımsal ekonomideki geleneksel hayvan kiralama (ortakçılık, yarıcılık vb.) pratiklerini dikkate alarak bu dar kapsamlı tanımı benimsediğini göstermektedir. Geviş getirici olmayan hayvanların (örneğin at, kümes hayvanları, arı kovanları) tek başına kiralanması durumunda, sözleşmenin niteliğine göre genel ürün kirası (TBK m. 357 vd.) veya genel kira (adi kira) hükümleri uygulama alanı bulacaktır.
2.3. Ürünlerin (Semerelerin) Aidiyeti
Maddenin birinci fıkrası, emredici nitelikte olmayıp tamamlayıcı bir hukuk kuralı sevk etmiştir: "Aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa, kiralanan hayvanların kira süresi içindeki bütün ürünleri kiracının olur" [4]. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 685 uyarınca "ürün" (semere); dönemsel olarak elde edilen doğal veya hukuki ürünler ile bir şeyin özgülendiği amaca göre âdetler gereği ondan elde edilmesi uygun görülen diğer verimlerdir [6, 7]. Hayvan kirası bağlamında doğal ürünler; hayvanın sütü, yapağısı (yünü) ve yavrularıdır [8]. Normal şartlarda TMK m. 684 ve 685 gereği asıl şeye (ana hayvana) malik olan kişi onun ürünlerine de malik olurken [9]; TBK m. 376, bu kurala kira sözleşmesi bağlamında istisna getirerek yararlanma (işletme) hakkı kapsamında ürünlerin kiracıya ait olacağını öngörmüştür [4].
2.4. Besleme ve Özen Gösterme Yükümlülüğü
İkinci fıkrada, kiracının asli borçları "kiralanan hayvanları beslemek, onlara iyi bakmak" şeklinde somutlaştırılmıştır [4]. Ürün kirası sözleşmelerinde kiracının kiralananı "özgülendiği amaca uygun ve iyi bir biçimde işletmek" (TBK m. 364) şeklindeki genel işletme yükümlülüğünün [10, 11], canlı hayvanlar bakımından tezahürü niteliğindedir. Canlı varlıkların kiralanması, sıradan bir taşınır kirasına kıyasla çok daha yüksek ve sürekli bir özen (custodia) gerektirdiğinden, kanun koyucu bu hususu ayrıca vurgulama ihtiyacı hissetmiştir.
2.5. Kira Bedeli (İvaz)
Sözleşmenin ivaz unsuru maddede "kiraya verene para veya hayvanlardan elde ettiği ürünün belli bir payını ödemek" şeklinde ifade edilmiştir [4]. Bu düzenleme, ürün kirasının ivazlı yapısını teyit etmekle birlikte [12], bedelin nakdi bir para borcu olabileceği gibi, ayni bir edim (süt, yün veya yavrulardan verilecek bir pay - ürüne katılmalı kira) olarak da belirlenebileceğine yasal zemin hazırlamaktadır.
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, borçlar hukuku ve eşya hukukunun diğer kurumlarıyla organik bir bağ içindedir:
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Hayvan kiralama ve hayvanların bakımı hususunda Yargıtay uygulaması, kiracının (veya hayvanları elinde bulunduranın) "özen yükümlülüğünü" son derece sıkı yorumlamaktadır. Yargıtay, hayvanın kaybı, telef olması veya değerinin düşmesi durumlarında sorumluluk rejimini incelerken, kusursuzluğun ispatını hayvanı uhdesinde bulundurana yüklemektedir.
Nitekim bir Yargıtay kararına yansıyan ilkelere göre; taahhüt edilen canlı malın (hayvanın) bakım ve idaresini üstlenen kişi, kasıt ya da ihmal ve dikkatsizlikle iş sahibine verdiği zarardan sorumludur. Kanunun ilgili maddeleri (mülga BK m. 96, yeni TBK m. 112) gereğince borçlu, kendisine hiçbir kusurun isnat edilemeyeceğini ispat etmedikçe doğan zararı ödemek zorundadır. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nin 26.02.1980 tarihli (E. 1980/840, K. 1980/1285) içtihadında açıkça ifade edildiği üzere; "davalı, koyunların kaybından dolayı kendisine hiçbir kusur isnat edilemeyeceğini ispat etmedikçe bundan doğan zararı ödemek zorundadır" [16, 17]. Bu içtihat, TBK m. 376 ve 377 ekseninde kiracının besleme ve iyi bakma borcunun ne denli mutlak bir özen borcu olduğunu tasdik etmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1: A bölgesi kırsalında hayvancılıkla uğraşan (X), sahip olduğu 50 başlık safkan geviş getirici koyun sürüsünü, kendisine ait herhangi bir mera veya ağıl tahsisi olmaksızın, 2 yıllığına (Y)'ye kiralamıştır. Taraflar arasındaki yazılı sözleşmede, koyunların her yıl elde edilecek süt ve yapağı gelirinin yarısının (X)'e ödeneceği kararlaştırılmış; ancak bu 2 yıllık süre zarfında doğacak kuzuların (yavruların) mülkiyetinin kime ait olacağına dair hiçbir hüküm konulmamış, bölgede bu hususta yerleşik bir yerel âdet de tespit edilememiştir. Sözleşme sonunda (X), doğan kuzuların kendisine iadesini talep etmektedir. Hukuki analiz: TBK m. 376/1 hükmü son derece açıktır; aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa, kiralanan hayvanların kira süresi içindeki bütün ürünleri kiracının olur [4]. Kuzular da TMK m. 685 bağlamında doğal ürün (semere) vasfı taşıdığından [6, 8], sözleşme boşluğu ve âdet eksikliği durumunda kanunun tamamlayıcı hükmü gereği kuzuların mülkiyeti kiracı (Y)'ye ait olacaktır. (X)'in iade talebi hukuki dayanaktan yoksundur.
Olay 2: Bir süt inekçiliği tesisi sahibi (A), 20 adet Holstein cinsi sağmal ineği, bedeli karşılığında (B)'ye kiralamıştır. Kira süresi içinde (B), yem maliyetlerini düşürmek kastıyla ineklere uygun besin değeri taşımayan düşük kalite yem vermiş ve veteriner kontrollerini aksatmıştır. Bunun sonucunda ineklerin süt verimi kalıcı olarak düşmüş ve hayvanlarda çeşitli metabolik rahatsızlıklar baş göstermiştir. Hukuki analiz: TBK m. 376/2 uyarınca kiracı, kiralanan hayvanları beslemek ve onlara iyi bakmakla mükelleftir [4]. (B)'nin asgari veteriner standartlarına ve dürüstlük kuralına aykırı besleme rejimi, bu emredici nitelikteki özen borcunun ağır ve kusurlu ihlalidir. Bu fiil, kiraya veren (A)'ya, TBK m. 377 ve genel hükümler dairesinde sözleşmeyi feshetme ve ineklerdeki değer kaybı ile tedavi masrafları için tazminat talep etme hakkı verir [14, 16].
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
TBK m. 376 hükmü, mülga 818 sayılı Kanun'un kaleme alındığı dönemin zirai yapısının izlerini taşımaktadır [3]. Hükmün, yalnızca "geviş getirici hayvanlar" (ruminants) ile sınırlandırılması, modern endüstriyel hayvancılık pratikleri (örneğin entegre tavukçuluk tesisleri, ticari arıcılık operasyonları veya at haralarının kiralanması) karşısında kanunun lafzi daralmasına sebebiyet vermektedir. Doktrin açısından, kanun koyucunun neden biyolojik bir sınıflandırma ("geviş getirici") yoluna gittiği tartışmaya açıktır; zira kanatlı hayvanlar veya geviş getirmeyen büyükbaşların da aynen bu sözleşmenin doğasına uygun biçimde ürün kirasına (yumurta, yarış geliri vb.) konu olabilmesi mümkündür. Bu tür uyuşmazlıklarda hâkimin genel ürün kirası (TBK m. 357 vd.) hükümlerini kıyasen uygulaması zaruridir [13].
Ayrıca, sözleşmenin "tarımsal bir taşınmazın kirasıyla bağlantılı olmaması" şartı, karmaşık zirai sözleşmelerde hayvanların taşınmazın eklentisi (teferruatı) mi yoksa bağımsız kiralama konusu mu olduğu hususunda ciddi nitelendirme (tavsif) sorunlarına yol açmaktadır. Bu hususta sözleşmedeki asıl gayenin ve ekonomik değerin merkezinin (taşınmazın mı yoksa sürünün mü daha ağır bastığının) tespit edilmesi gereklidir [20].
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.