1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) Özel Borç İlişkileri kısmında, Satış Sözleşmesi başlığı altında yer alan dördüncü ayrım "Açık Artırma Yoluyla Satış" kurumuna tahsis edilmiştir [1]. TBK m. 274 ila 281 arasında düzenlenen bu alt bölümün temel amacı, hazır bulunanlar arasında en yüksek bedeli öneren kişi ile kurulan satış sözleşmesinin (müzayede) kendine özgü dinamiklerini yasal bir çerçeveye oturtmaktır [1, 2]. Bu bağlamda, inceleme konumuz olan TBK m. 276 hükmü, artırma (müzayede) sürecinin belkemiğini oluşturan "icap" (öneri/pey sürme) kavramının hukuki niteliğini ve bağlayıcılık süresini düzenlemektedir [3].
Genel sözleşme hukukunda, hazır olanlar arasındaki bir önerinin anında kabul edilmemesi hâlinde önerenin bağlılığının sona ereceği kuralı (TBK m. 4) geçerlidir. Ancak açık artırma yoluyla satışların doğası gereği, birbiri ardına ve rekabet ortamında sunulan önerilerin bağlayıcılık koşullarının özel olarak belirlenmesi zarureti doğmuştur. TBK m. 276, artırmaya katılan kişinin sunduğu peyin (önerinin), müzayede şartnamesi çerçevesinde kendisini bağlayacağını, ancak bu bağlılığın hangi hukuki olgularla (daha yüksek bir pey sürülmesi veya ihalenin hemen yapılmaması) ortadan kalkacağını net bir biçimde ortaya koymaktadır [3]. Bu hüküm, İsviçre Borçlar Kanunu'nun (OR) ilgili düzenlemeleriyle (OR m. 231) paralellik arz etmekte olup, artırma katılımcısının irade özerkliğini korurken aynı zamanda müzayede sürecinin kesintisiz ve güvenli bir şekilde işlemesini temin etmeyi amaçlamaktadır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Satış Koşulları Çerçevesinde Önerinin Bağlayıcılığı (Pey Sürme)
TBK m. 276/1 uyarınca, artırmaya katılan kişi (pey süren), satış için konulmuş olan koşullar (müzayede şartnamesi) çerçevesinde önerisiyle bağlıdır [3]. Doktrinde, açık artırmayı yönetenin (müzayede evinin) malı artırmaya sunmasının kural olarak "icaba davet" (öneriye çağrı) niteliğinde olduğu; artırmaya katılanların sunduğu her bir bedelin (peyin) ise hukuken bir "icap" (öneri) teşkil ettiği kabul edilmektedir [4]. Bu öneri, TBK m. 275 çerçevesinde artırmayı yönetenin en yüksek bedeli öneren kişiye ihale etmesiyle (kabul beyanıyla) sözleşmeye dönüşür [2, 3]. Katılımcının bağlılığı, mutlak surette müzayede evi tarafından tek taraflı olarak veya taraflarca önceden belirlenen şartnamelerdeki kurallara tabidir. Bu şartnameler genellikle genel işlem koşulu niteliği taşıdığından, içeriklerindeki bağlayıcılık sürelerine ilişkin muğlak ifadelerin TBK m. 23 uyarınca düzenleyen aleyhine, katılımcı lehine yorumlanması esastır [5, 6].
2.2. Daha Yüksek Bir Önerinin Yapılmasıyla Bağlılığın Sona Ermesi (Bozucu Şart)
TBK m. 276/2'nin ilk fıkrası, aksi kararlaştırılmamışsa, öneride bulunanın (pey sürenin) bağlılığının, kendisinden daha yüksek bir öneri (yeni bir pey) yapılmasıyla kendiliğinden sona ereceğini hükme bağlamıştır [3]. Bu durum hukuki niteliği itibarıyla, önerinin bağlayıcılığına eklenmiş kanuni bir "bozucu şart" (resolutory condition) mahiyetindedir. Öneren, kendi teklifinin üzerinde yeni bir teklif geldiği anda irade beyanıyla bağlılıktan kurtulur. Bu kural, artırma sürecinde katılımcıların hukuki güvenliğini sağlamak için getirilmiştir; zira bir kimse, kendisinden daha yüksek bir bedel önerildiğinde artık ihalenin kendi üzerinde kalmayacağı haklı beklentisine girer.
2.3. Daha Yüksek Öneri Olmaması ve "Hemen" Kabul Edilmeme Hâli
Hükmün devamında, daha yüksek bir öneri olup olmadığının sorulması (müzayede yöneticisinin "satıyorum, sattım" şeklindeki mutat ihtarları) üzerine, yeni bir önerinin gelmediğinin anlaşılması durumunda, mevcut en yüksek önerinin "hemen" (derhal) kabul edilmemesi hâlinde önerenin bağlılığının ortadan kalkacağı düzenlenmiştir [3]. Hukuki işlem teorisi bağlamında bu kural, hazır olanlar arasında yapılan icabın derhal kabul edilmemesi hâlinde bağlayıcılığını yitireceğine dair genel kuralın (TBK m. 4) artırma satışlarına yansımış özel bir görünümüdür. Müzayede yöneticisi, en yüksek teklifi aldıktan ve artırmanın durduğunu tespit ettikten sonra satışı düşünmek veya mal sahibiyle istişare etmek için süreci askıya alamaz. Alırsa, son pey süren katılımcı icabından (önerisinden) hukuken kurtulmuş olur [3].
3. Sistematik İlişkiler
- TBK m. 1 vd. (Sözleşmenin Kurulması): TBK m. 276, sözleşmenin kurulmasına ilişkin genel hükümlerin (icap ve kabul) açık artırma satışlarındaki özel izdüşümüdür. İcap niteliğindeki peyin ne kadar süreyle bağlayıcı olacağı, bu maddeyle özelleştirilmiştir [3].
- TBK m. 274 ve 275 (Açık Artırma Yoluyla Satışın Tanımı ve Kurulması): TBK m. 274 artırmanın tanımını yaparken [2], TBK m. 275 sözleşmenin, artırmayı yönetenin en yüksek bedeli öneren kişiye ihale etmesiyle kurulacağını belirtir [2, 3]. TBK m. 276 ise bu ihale (kabul) anına kadar geçen süredeki irade beyanlarının sadakatini düzenler.
- TBK m. 277 (Taşınmaz Satışları): Taşınmazların açık artırmayla satışında, ihalenin veya reddinin artırmadan hemen sonra yapılması gerektiği, bağlılığın daha sonra da devam edeceğini öngören koşulların geçersiz olduğu vurgulanarak TBK m. 276'daki derhal kabul ilkesi taşınmazlar için kesin bir emredici kuralla pekiştirilmiştir [3, 7].
- TBK m. 20-25 (Genel İşlem Koşulları): Müzayede evlerinin hazırladığı "artırma şartnameleri", müzakere edilmeden topluca katılımcılara sunulduğundan genel işlem koşuludur. TBK m. 276'da yer alan "Aksine bir koşul yoksa" ifadesiyle şartnameye konulacak bağlılık süresini uzatan hükümler, TBK'nın genel işlem koşullarına ilişkin içerik denetiminden (TBK m. 25) geçmek zorundadır [5].
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Hukuk Daireleri (özellikle eski 13. HD ve yeni 3. HD), açık artırma suretiyle satışlarda tarafların bağlılığı meselesini titizlikle incelemektedir. Yargıtay kararlarında istikrarlı olarak vurgulanan husus; isteğe bağlı açık artırmalarda, artırma şartnamesinin (müzayede koşullarının) sözleşmenin ayrılmaz bir parçası olduğu ve pey süren alıcının bu şartlarla bağlı olduğudur.
Özellikle Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu'nun 23.03.1955 tarihli, E: 1, K: 5 sayılı kararında (her ne kadar İcra ve İflas Kanunu kapsamındaki cebrî artırmalara ilişkin olsa da) artırma şartnamesinde müşteriye aidiyeti tasrih olunan yükümlülüklerin (tellâliye resmi, ihale bedeli) derhal yerine getirilmemesi durumunda ihalenin feshedilmesi gerektiği belirtilmiş, şartnamenin bağlayıcılığına ve sürat esasına vurgu yapılmıştır [8]. İsteğe bağlı müzayedeler açısından da Yargıtay, pey süren katılımcının irade beyanının (önerinin), şartnamede belirtilen veya dürüstlük kuralının gerektirdiği makul ve "hemen" sayılabilecek süreyi aştığı durumlarda geçersizleşeceğini, müzayede evinin sonradan yapacağı tek taraflı kabul beyanlarının alıcıyı (önereni) bağlamayacağını içtihat etmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Daha Yüksek Öneri ile Bağlılığın Sona Ermesi):
Bir müzayede evinin düzenlediği antika eser müzayedesinde, A isimli katılımcı X tablosu için 500.000 TL pey sürmüştür (öneride bulunmuştur). Hemen ardından B isimli katılımcı 550.000 TL pey sürmüştür. Ancak ihalenin kendisine kalacağını anlayan B, aniden müzayede salonunu terk etmiştir. Müzayede yöneticisi, ihaleyi B'ye yapamadığı için "500.000 TL ile tablo A'ya ihale edilmiştir" beyanında bulunmuştur.
Hukuki analiz: TBK m. 276/2 uyarınca, aksi şartnamede açıkça düzenlenmedikçe, A'nın 500.000 TL'lik önerisiyle bağlılığı, B'nin 550.000 TL'lik daha yüksek bir öneri yapmasıyla hukuken ortadan kalkmıştır [3]. Müzayede evinin, B'nin eylemsizliği üzerine geri dönüp A'nın düşmüş (ortadan kalkmış) önerisini kabul etmesi hukuken yeni bir sözleşme kurmaz. A, tabloyu satın almak zorunda değildir.
Olay 2 (Hemen Kabul Edilmeme Hâli):
Yüksek değerli bir mücevher müzayedesinde, C isimli katılımcı 2.000.000 TL ile en yüksek peyi sürmüştür. Müzayede yöneticisi, bu bedelin mal sahibinin gizli rezerv fiyatının (beklenti bedelinin) altında kaldığını fark etmiş, "Daha yüksek pey var mı?" diye sorduktan ve olmadığını anladıktan sonra ihaleyi hemen yapmak yerine "Satışa 15 dakika ara veriyoruz, mal sahibiyle görüşeceğim" demiştir. Aradan sonra dönüp "2.000.000 TL ile C'ye sattım" demiştir.
Hukuki analiz: TBK m. 276/2'nin son cümlesi amirdir. Daha yüksek bir öneri olmadığının anlaşılması hâlinde, mevcut önerinin hemen kabul edilmemesiyle önerenin bağlılığı ortadan kalkar [3]. Müzayede yöneticisinin süreci askıya alıp mal sahibiyle görüşmesi "hemen kabul" şartını ihlal etmiştir. Bu nedenle C, aradan sonra yapılan ihale (kabul) beyanı ile bağlı değildir ve satım sözleşmesi kurulmamıştır.
6. Pratik Uygulama Notları
- İspat Yükü: TBK m. 276 bağlamında, önerisinin daha yüksek bir pey sebebiyle düştüğünü veya hemen kabul edilmediği için bağlılığının sona erdiğini iddia eden katılımcı (alıcı adayı), bu fiili durumu ispatla mükelleftir (TMK m. 6). Günümüzde müzayedelerin sesli ve görüntülü olarak kayıt altına alınması, bu hukuki ihtilafların çözümünde temel ispat aracıdır.
- Şartname ile Aksini Kararlaştırma Sınırı: TBK m. 276'daki "Aksine bir koşul yoksa" [3] ifadesi müzayede evlerine, pey sürenlerin bağlılık süresini uzatma imkânı tanır. Ancak bu süre uzatımı, katılımcıyı belirsiz bir süre hukuki bir baskı altında tutacak nitelikteyse, TBK m. 27 (kesin hükümsüzlük) ve TBK m. 20 vd. (genel işlem koşulları haksız şart denetimi) kapsamında iptal edilebilir [5]. Taşınmaz satışlarında ise bağlayıcılığı uzatan koşullar eleştiriye bile mahal bırakmaksızın kesin olarak geçersizdir (TBK m. 277) [3, 7].
- Görevli/Yetkili Mahkeme: Katılımcının müzayededen eşya alım amacının ticari/mesleki (örneğin galeri sahibi) olup olmamasına göre Asliye Ticaret Mahkemesi veya Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir. Eğer katılımcı bireysel koleksiyoner ise ve TKHK m. 3/1-(k) şartlarını taşıyorsa Tüketici Mahkemesi görevli olacaktır [9].
7. Eleştirel Değerlendirme
TBK m. 276 hükmü, eski Borçlar Kanunu döneminden bu yana uygulanan, İsviçre Borçlar Kanunu (OR) kökenli sözleşme teorisinin isabetli bir kodifikasyonudur. Hükmün, artırma sürecini durağan değil, anlık ve dinamik bir işlem olarak nitelemesi yerindedir. "Aksine bir koşul yoksa" ibaresiyle [3] ticari hayatın ihtiyaçlarına ve müzayede şirketlerinin operasyonel yapılarına (örneğin koşullu pey kabulü veya rezerv fiyatlı açık artırmalar) sözleşme özgürlüğü tanınması modern hukukun ruhuna uygundur.
Bununla birlikte, doktrinde de eleştirildiği üzere [5, 6], "hemen kabul edilmemesi" ifadesindeki "hemen" (derhal) kıstasının sübjektifliği uygulamada ihtilaflara yol açabilmektedir. Özellikle günümüzde çevrimiçi (online) eşzamanlı müzayedelerde sistem gecikmeleri (ping/latency) sebebiyle "daha yüksek pey sürüldüğü" an ile ihalenin (kabulün) gerçekleştiği milisaniyeler arasındaki farklar, TBK m. 276'nın lafzi yorumu bağlamında yeni teknolojik okumalara ihtiyaç duymaktadır. Ayrıca, müzayede şartnameleri tek taraflı dikte edilen genel işlem koşulları olduğundan [5, 10], müzayede evlerinin TBK m. 276'daki yedek hukuk kuralını tamamen kendi lehlerine bozarak katılımcıyı günlerce bağlı tutan şartname maddeleri yazması riski mevcuttur. Bu riskin yargı organlarınca, "in dubio contra stipulatorem" (düzenleyen aleyhine yorum) ilkesi [5, 6] ve dürüstlük kuralı (TMK m. 2) çerçevesinde dengelenmesi büyük önem taşımaktadır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) Özel Borç İlişkileri kısmında, Satış Sözleşmesi başlığı altında yer alan dördüncü ayrım "Açık Artırma Yoluyla Satış" kurumuna tahsis edilmiştir [1]. TBK m. 274 ila 281 arasında düzenlenen bu alt bölümün temel amacı, hazır bulunanlar arasında en yüksek bedeli öneren kişi ile kurulan satış sözleşmesinin (müzayede) kendine özgü dinamiklerini yasal bir çerçeveye oturtmaktır [1, 2]. Bu bağlamda, inceleme konumuz olan TBK m. 276 hükmü, artırma (müzayede) sürecinin belkemiğini oluşturan "icap" (öneri/pey sürme) kavramının hukuki niteliğini ve bağlayıcılık süresini düzenlemektedir [3].
Genel sözleşme hukukunda, hazır olanlar arasındaki bir önerinin anında kabul edilmemesi hâlinde önerenin bağlılığının sona ereceği kuralı (TBK m. 4) geçerlidir. Ancak açık artırma yoluyla satışların doğası gereği, birbiri ardına ve rekabet ortamında sunulan önerilerin bağlayıcılık koşullarının özel olarak belirlenmesi zarureti doğmuştur. TBK m. 276, artırmaya katılan kişinin sunduğu peyin (önerinin), müzayede şartnamesi çerçevesinde kendisini bağlayacağını, ancak bu bağlılığın hangi hukuki olgularla (daha yüksek bir pey sürülmesi veya ihalenin hemen yapılmaması) ortadan kalkacağını net bir biçimde ortaya koymaktadır [3]. Bu hüküm, İsviçre Borçlar Kanunu'nun (OR) ilgili düzenlemeleriyle (OR m. 231) paralellik arz etmekte olup, artırma katılımcısının irade özerkliğini korurken aynı zamanda müzayede sürecinin kesintisiz ve güvenli bir şekilde işlemesini temin etmeyi amaçlamaktadır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Satış Koşulları Çerçevesinde Önerinin Bağlayıcılığı (Pey Sürme)
TBK m. 276/1 uyarınca, artırmaya katılan kişi (pey süren), satış için konulmuş olan koşullar (müzayede şartnamesi) çerçevesinde önerisiyle bağlıdır [3]. Doktrinde, açık artırmayı yönetenin (müzayede evinin) malı artırmaya sunmasının kural olarak "icaba davet" (öneriye çağrı) niteliğinde olduğu; artırmaya katılanların sunduğu her bir bedelin (peyin) ise hukuken bir "icap" (öneri) teşkil ettiği kabul edilmektedir [4]. Bu öneri, TBK m. 275 çerçevesinde artırmayı yönetenin en yüksek bedeli öneren kişiye ihale etmesiyle (kabul beyanıyla) sözleşmeye dönüşür [2, 3]. Katılımcının bağlılığı, mutlak surette müzayede evi tarafından tek taraflı olarak veya taraflarca önceden belirlenen şartnamelerdeki kurallara tabidir. Bu şartnameler genellikle genel işlem koşulu niteliği taşıdığından, içeriklerindeki bağlayıcılık sürelerine ilişkin muğlak ifadelerin TBK m. 23 uyarınca düzenleyen aleyhine, katılımcı lehine yorumlanması esastır [5, 6].
2.2. Daha Yüksek Bir Önerinin Yapılmasıyla Bağlılığın Sona Ermesi (Bozucu Şart)
TBK m. 276/2'nin ilk fıkrası, aksi kararlaştırılmamışsa, öneride bulunanın (pey sürenin) bağlılığının, kendisinden daha yüksek bir öneri (yeni bir pey) yapılmasıyla kendiliğinden sona ereceğini hükme bağlamıştır [3]. Bu durum hukuki niteliği itibarıyla, önerinin bağlayıcılığına eklenmiş kanuni bir "bozucu şart" (resolutory condition) mahiyetindedir. Öneren, kendi teklifinin üzerinde yeni bir teklif geldiği anda irade beyanıyla bağlılıktan kurtulur. Bu kural, artırma sürecinde katılımcıların hukuki güvenliğini sağlamak için getirilmiştir; zira bir kimse, kendisinden daha yüksek bir bedel önerildiğinde artık ihalenin kendi üzerinde kalmayacağı haklı beklentisine girer.
2.3. Daha Yüksek Öneri Olmaması ve "Hemen" Kabul Edilmeme Hâli
Hükmün devamında, daha yüksek bir öneri olup olmadığının sorulması (müzayede yöneticisinin "satıyorum, sattım" şeklindeki mutat ihtarları) üzerine, yeni bir önerinin gelmediğinin anlaşılması durumunda, mevcut en yüksek önerinin "hemen" (derhal) kabul edilmemesi hâlinde önerenin bağlılığının ortadan kalkacağı düzenlenmiştir [3]. Hukuki işlem teorisi bağlamında bu kural, hazır olanlar arasında yapılan icabın derhal kabul edilmemesi hâlinde bağlayıcılığını yitireceğine dair genel kuralın (TBK m. 4) artırma satışlarına yansımış özel bir görünümüdür. Müzayede yöneticisi, en yüksek teklifi aldıktan ve artırmanın durduğunu tespit ettikten sonra satışı düşünmek veya mal sahibiyle istişare etmek için süreci askıya alamaz. Alırsa, son pey süren katılımcı icabından (önerisinden) hukuken kurtulmuş olur [3].
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Hukuk Daireleri (özellikle eski 13. HD ve yeni 3. HD), açık artırma suretiyle satışlarda tarafların bağlılığı meselesini titizlikle incelemektedir. Yargıtay kararlarında istikrarlı olarak vurgulanan husus; isteğe bağlı açık artırmalarda, artırma şartnamesinin (müzayede koşullarının) sözleşmenin ayrılmaz bir parçası olduğu ve pey süren alıcının bu şartlarla bağlı olduğudur.
Özellikle Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu'nun 23.03.1955 tarihli, E: 1, K: 5 sayılı kararında (her ne kadar İcra ve İflas Kanunu kapsamındaki cebrî artırmalara ilişkin olsa da) artırma şartnamesinde müşteriye aidiyeti tasrih olunan yükümlülüklerin (tellâliye resmi, ihale bedeli) derhal yerine getirilmemesi durumunda ihalenin feshedilmesi gerektiği belirtilmiş, şartnamenin bağlayıcılığına ve sürat esasına vurgu yapılmıştır [8]. İsteğe bağlı müzayedeler açısından da Yargıtay, pey süren katılımcının irade beyanının (önerinin), şartnamede belirtilen veya dürüstlük kuralının gerektirdiği makul ve "hemen" sayılabilecek süreyi aştığı durumlarda geçersizleşeceğini, müzayede evinin sonradan yapacağı tek taraflı kabul beyanlarının alıcıyı (önereni) bağlamayacağını içtihat etmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Daha Yüksek Öneri ile Bağlılığın Sona Ermesi): Bir müzayede evinin düzenlediği antika eser müzayedesinde, A isimli katılımcı X tablosu için 500.000 TL pey sürmüştür (öneride bulunmuştur). Hemen ardından B isimli katılımcı 550.000 TL pey sürmüştür. Ancak ihalenin kendisine kalacağını anlayan B, aniden müzayede salonunu terk etmiştir. Müzayede yöneticisi, ihaleyi B'ye yapamadığı için "500.000 TL ile tablo A'ya ihale edilmiştir" beyanında bulunmuştur. Hukuki analiz: TBK m. 276/2 uyarınca, aksi şartnamede açıkça düzenlenmedikçe, A'nın 500.000 TL'lik önerisiyle bağlılığı, B'nin 550.000 TL'lik daha yüksek bir öneri yapmasıyla hukuken ortadan kalkmıştır [3]. Müzayede evinin, B'nin eylemsizliği üzerine geri dönüp A'nın düşmüş (ortadan kalkmış) önerisini kabul etmesi hukuken yeni bir sözleşme kurmaz. A, tabloyu satın almak zorunda değildir.
Olay 2 (Hemen Kabul Edilmeme Hâli): Yüksek değerli bir mücevher müzayedesinde, C isimli katılımcı 2.000.000 TL ile en yüksek peyi sürmüştür. Müzayede yöneticisi, bu bedelin mal sahibinin gizli rezerv fiyatının (beklenti bedelinin) altında kaldığını fark etmiş, "Daha yüksek pey var mı?" diye sorduktan ve olmadığını anladıktan sonra ihaleyi hemen yapmak yerine "Satışa 15 dakika ara veriyoruz, mal sahibiyle görüşeceğim" demiştir. Aradan sonra dönüp "2.000.000 TL ile C'ye sattım" demiştir. Hukuki analiz: TBK m. 276/2'nin son cümlesi amirdir. Daha yüksek bir öneri olmadığının anlaşılması hâlinde, mevcut önerinin hemen kabul edilmemesiyle önerenin bağlılığı ortadan kalkar [3]. Müzayede yöneticisinin süreci askıya alıp mal sahibiyle görüşmesi "hemen kabul" şartını ihlal etmiştir. Bu nedenle C, aradan sonra yapılan ihale (kabul) beyanı ile bağlı değildir ve satım sözleşmesi kurulmamıştır.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
TBK m. 276 hükmü, eski Borçlar Kanunu döneminden bu yana uygulanan, İsviçre Borçlar Kanunu (OR) kökenli sözleşme teorisinin isabetli bir kodifikasyonudur. Hükmün, artırma sürecini durağan değil, anlık ve dinamik bir işlem olarak nitelemesi yerindedir. "Aksine bir koşul yoksa" ibaresiyle [3] ticari hayatın ihtiyaçlarına ve müzayede şirketlerinin operasyonel yapılarına (örneğin koşullu pey kabulü veya rezerv fiyatlı açık artırmalar) sözleşme özgürlüğü tanınması modern hukukun ruhuna uygundur.
Bununla birlikte, doktrinde de eleştirildiği üzere [5, 6], "hemen kabul edilmemesi" ifadesindeki "hemen" (derhal) kıstasının sübjektifliği uygulamada ihtilaflara yol açabilmektedir. Özellikle günümüzde çevrimiçi (online) eşzamanlı müzayedelerde sistem gecikmeleri (ping/latency) sebebiyle "daha yüksek pey sürüldüğü" an ile ihalenin (kabulün) gerçekleştiği milisaniyeler arasındaki farklar, TBK m. 276'nın lafzi yorumu bağlamında yeni teknolojik okumalara ihtiyaç duymaktadır. Ayrıca, müzayede şartnameleri tek taraflı dikte edilen genel işlem koşulları olduğundan [5, 10], müzayede evlerinin TBK m. 276'daki yedek hukuk kuralını tamamen kendi lehlerine bozarak katılımcıyı günlerce bağlı tutan şartname maddeleri yazması riski mevcuttur. Bu riskin yargı organlarınca, "in dubio contra stipulatorem" (düzenleyen aleyhine yorum) ilkesi [5, 6] ve dürüstlük kuralı (TMK m. 2) çerçevesinde dengelenmesi büyük önem taşımaktadır.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve bilimsel araştırma ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Yalnızca doktrin ve yargı kararları çerçevesinde objektif olarak sunulmuştur.