← Önceki Madde [66]
[68] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Sağlık hizmetlerinden yararlanma şartları

MADDE 67- (Değişik: 17/4/2008-5754/42 md.) 18 yaşını doldurmamış olan kişiler, tıbben başkasının bakımına muhtaç olan kişiler, trafik kazası halleri, acil haller, iş kazası ile meslek hastalığı halleri, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar, madde bağımlılığı tedavisine yönelik sağlık hizmetleri, 63 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri gereğince sağlanan sağlık hizmetleri, 75 inci maddede sayılan afet ve savaş ile grev ve lokavt hali hariç olmak üzere sağlık hizmetlerinden ve diğer haklardan yararlanabilmek için;113114 a) 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) ve (f) bentleri ile aynı maddenin onikinci, onüçüncü ve ondördüncü fıkraları hariç genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin, sağlık hizmeti sunucusuna başvurduğu tarihten önceki son bir yıl içinde toplam 30 gün genel sağlık sigortası prim ödeme gün sayısının olması,115 b) 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (2) numaralı alt bendi ile (g) bendine tabi olan genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin yukarıdaki bentte sayılan şartla birlikte, sağlık hizmeti sunucusuna başvurduğu tarihte 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 48 inci maddesine göre tecil ve taksitlendirilerek tecil ve taksitlendirmeleri devam edenler hariç 60 günden fazla prim ve prime ilişkin her türlü borcunun bulunmaması,116 c) 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerine tabi olan genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin yukarıdaki bentlerde sayılan şartla birlikte, sağlık hizmeti sunucusuna başvurduğu tarihte prim ve prime ilişkin her türlü borcunun bulunmaması, d) (Ek: 13/2/2011-6111/36 md.) (Değişik:9/1/2025-7538/8 md.) 60 ıncı maddenin yedinci fıkrasına göre genel sağlık sigortalısı sayılanların, (c) bendinde sayılan şartlarla birlikte, bir eğitim öğretim yılına ilişkin genel sağlık sigortası primlerinin tamamını tescil tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri, şarttır.

Ancak, genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi kapsamından çıkanların genel sağlık sigortalısı olduğu tarihten itibaren otuz gün içinde sağlık hizmetlerinden yararlanabilmesi için bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendindeki prim ödeme gün sayısı aranmaz. Ayrıca 60 ıncı madde kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanların; a) Herhangi bir sebeple silâh altına alınan sigortalının askerlikte geçen hizmet süresi, b) Hükümlülükle sonuçlanmayan tutuklulukta geçen süre, c) İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortalarından geçici iş göremezlik ödeneği alan sigortalının iş göremediği süre, d) Sigortalının greve iştirak etmesi veya işverenin lokavt yapması hallerinde geçen süre, sağlık hizmeti sunucusuna başvurduğu tarihten önceki son bir yıl içinde toplam 30 gün genel sağlık sigortası primi ödeme gün sayısı hesabında dikkate alınmaz.

Ayrıca genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık hizmetlerinden ve diğer haklardan yararlanabilmeleri için sağlık hizmet sunucularına başvurduklarında acil haller hariç olmak üzere (acil hallerde ise acil halin sona ermesinden sonra); biyometrik yöntemlerle kimlik doğrulamasının yapılması ve/veya nüfus cüzdanı, sürücü belgesi, evlenme cüzdanı, pasaport veya Kurum tarafından verilen resimli sağlık kartı belgelerinden birinin gösterilmesi zorunludur.117 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlar, zorunlu sigortalılıklarının sona erdiği tarihten itibaren on gün süreyle genel sağlık sigortasından yararlanırlar. Bu kişilerin sigortalılık niteliğini yitirdikleri tarihten geriye doğru bir yıl içinde 90 günlük zorunlu sigortalılıkları varsa, sigortalılık niteliğini yitirdikleri tarihten itibaren 90 gün süreyle bakmakla yükümlü olduğu kişiler dahil sağlık hizmetlerinden yararlandırılırlar. (Ek cümle: 10/1/2013-6385/7 md.; Değişik cümle: 29/1/2016-6663/27 md.) Ayrıca, lise veya dengi öğrenimden mezun olanlar 20 yaşını, yükseköğrenimden mezun olanlar ise 25 yaşını geçmemek ve bakmakla yükümlü olunan kişi ya da 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (g) bendinde sayılanlar hariç genel sağlık sigortalısı olmamak şartıyla mezun oldukları tarihi izleyen günden itibaren iki yıl süreyle, prim borçlarına bakılmaksızın bakmakla yükümlü olunan veya hak sahibi kişi sayılmak suretiyle sağlık hizmetinden faydalandırılır. (Ek cümle: 2/1/2017-KHK-681/79 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7073/78 md.) 60 ıncı maddenin onikinci fıkrası kapsamındaki genel sağlık sigortalılığı sona erenler, terhis tarihinden itibaren 30 gün süreyle genel sağlık sigortasından yararlanırlar. (Ek fıkra: 13/2/2011-6111/36 md.) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların 4857 sayılı İş Kanununun 56 ncı ve 74 üncü maddeleri ile diğer iş kanunlarında ücretsiz izin sayılan süreler haricinde ayrıca bir takvim yılı içerisinde toplam bir ayı aşmayan ve işverenlerince belgelendirilen ücretsiz izin sürelerinde genel sağlık sigortalılıkları devam eder. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

5510 sayılı Kanun'un 67. maddesi, Genel Sağlık Sigortası (GSS) sisteminden faydalanabilmenin ön şartlarını (hak kazanma kriterlerini) ve sigortalılık sonrası sağlık yardımlarından yararlanma sürelerini (koruma sürelerini) düzenlemektedir. Bu madde, sağlık hizmetlerine erişimde "koşulsuz/acil yararlanma" ile "koşullu/rutin yararlanma" ayrımını yaparak sosyal güvenlik hukukunun kapsayıcılık ve mali denge unsurlarını bir arada yürütmektedir.

Yasa koyucu; çocukların yüksek menfaatini, insan hayatının kutsallığını ve halk sağlığını korumak amacıyla; 18 yaş altındaki çocukları, iş kazası ve meslek hastalığı hallerini, acil ve trafik kazası vakalarını, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıkları, madde bağımlılığı tedavilerini, afet ve koruyucu hekimlik hizmetlerini prim gün şartı ve borçluluk engellerinden tamamen muaf tutmuştur (Koşulsuz Erişim). Bunun dışındaki rutin tedaviler için ise geriye dönük son 1 yılda 30 gün prim ödenmiş olması ve kendi nam ve hesabına çalışanlar (4/b esnaf) ile primini kendi ödeyenler (60/g) için 60 günden fazla prim borcunun bulunmaması şartı getirilmiştir (Koşullu Erişim).

2. Maddedeki Kavramların Analizi

  • 30 Günlük Prim Şartı: Sigortalının veya bakmakla yükümlü olduğu kişilerin rutin muayene ve tedavi hakkını kazanması için, sağlık hizmet sunucusuna başvurduğu tarihten önceki son 1 yılda adına en az 30 gün GSS primi bildirilmiş olması şartıdır.
  • 60 Günlük Borç Limiti (4/b ve 60/g Yönünden): Esnaf ve kendi primini ödeyen sigortalıların sağlık provizyonu alabilmesi için birikmiş prim borçlarının en fazla 2 ayı (60 günü) kapsayabileceğini, bu sınır aşıldığında provizyonun kapatılacağını öngören kuraldır (Tecil ve taksitlendirmesi devam eden borçlar bu hesapta hariç tutulur).
  • Sigortalılık Niteliğinin Yitirilmesinden Sonraki Yararlanma Süresi (Grace Period): İşten ayrılan 4/a sigortalısının, geriye dönük son 1 yılda en az 90 gün primi bulunması durumunda, işten çıkış tarihinden itibaren 90 gün boyunca (90 günü yoksa standart 10 gün boyunca) kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin prim ödemeden sağlık hizmetlerinden yararlanmaya devam edebilmesidir.
  • Biyometrik Kimlik Doğrulama: Sağlık hizmetlerinde kimlik sahtekarlığını ve karnelerin usulsüz kullanımını engellemek amacıyla kurulan biyometrik (avuç içi damar haritası veya parmak izi) kimlik tespit sistemidir.

3. Sistematik İlişkiler

Madde 67, GSS kapsamını düzenleyen m. 60 ve finansmanı sağlanan hizmetleri belirleyen m. 63 hükümleriyle organik bir bütünlük içindedir. Prim tahsilatı ve ödemelerini düzenleyen m. 80-81 ve borç yapılandırmasını düzenleyen 6183 sayılı Kanun m. 48 ile doğrudan ilişkilidir. Usulsüzlüklerin ve kimlik doğrulama aykırılıklarının denetimi yönünden m. 59, idari para cezaları yönünden ise m. 102/1-a hükümleriyle bağlantılıdır. Karayolları Trafik Kanunu m. 98 uyarınca trafik kazası tedavi giderlerinin SGK tarafından üstlenilmesi rejiminin yasal temelini oluşturur.

4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı

  • Trafik Kazası Tedavi Giderlerinde SGK'nın Mutlak Sorumluluğu (Yargıtay HGK Kararları): 6111 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik sonucu, trafik kazası geçiren kişilerin (sigortalı olup olmadıklarına, prim borcu bulunup bulunmadığına bakılmaksızın) üniversite, kamu veya özel hastanelerdeki tüm acil ve rehabilitasyon tedavi giderleri SGK tarafından karşılanmak zorundadır. Hastanelerin hastalardan fark veya tedavi ücreti talep etmesi açıkça hukuka aykırıdır; SGK bu giderleri genel bütçeden ve zorunlu trafik sigortası prim paylarından karşılar.
  • Acil Hal Kavramının Kapsamı ve Sınırları: Yargıtay ve Danıştay kararlarına göre, acil servise giriş anından itibaren hayati tehlikenin atlatıldığı ana (stabilizasyon) kadar sunulan tüm tedaviler prim ve borç şartından bağımsız olarak ücretsiz karşılanır. Ancak hayati tehlike atlatıldıktan sonra devam eden yatarak veya ayakta tedavilerde 30 gün prim ve borçsuzluk şartları aranır.
  • Mezuniyet Sonrası Ücretsiz GSS Hakkı: Lise (20 yaş) ve üniversite (25 yaş) mezunlarının mezuniyeti takip eden günden itibaren 2 yıl boyunca prim borçlarına bakılmaksızın GSS kapsamında sağlık yardımı almaya devam edecekleri (m. 67/2) yargı kararlarında sigortalı lehine geniş yorumlanmaktadır. Bu sürede adlarına prim borcu tahakkuk ettirilmesi idari hata kabul edilerek iptal edilir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Örnek 1: Yeni kurulan şirketinde 4/b (Bağ-Kur) sigortalısı olan esnaf S, işe başladıktan 20 gün sonra akut apandisit nedeniyle ameliyat olmuştur. S'nin son bir yılda başka sigortalılığı bulunmadığından 30 günlük prim şartı gerçekleşmemiştir. Ancak durum "acil hal" kapsamında olduğu için m. 67/1 uyarınca ameliyat masrafları SGK tarafından koşulsuz olarak karşılanmıştır.

Örnek 2: İş sözleşmesi 31 Mart 2026 tarihinde feshedilen 4/a sigortalısı T'nin geriye dönük son 1 yılda 180 gün prim ödeme gün sayısı bulunmaktadır. T ve bakmakla yükümlü olduğu eşi, işten çıkış tarihinden itibaren m. 67/2 uyarınca 10 günlük standart süreye ek olarak 90 gün boyunca (toplam 100 gün) hiçbir prim ödemeden sağlık hizmetlerinden yararlanmaya devam etmiştir.

Örnek 3: Kırmızı ışıkta geçen bir aracın çarpması sonucu ağır yaralanan sigortasız ve 5 yıldır prim borcu birikmiş olan yoksul vatandaş U, özel bir hastanenin yoğun bakımında 20 gün tedavi görmüştür. Hastane U'nun yakınlarından tedavi bedeli talep etmiş, ancak U'nun açtığı davada mahkeme, trafik kazası hallerinin m. 67 uyarınca prim borcundan muaf olduğunu belirterek faturaların tamamının SGK tarafından ödenmesi gerektiğine hükmetmiştir.

6. Pratik Uygulama Notları

  • Mezuniyet Sonrası Aktivasyon: Yeni mezunların 2 yıllık primsiz GSS hakkından yararlanabilmesi için mezuniyet belgeleriyle birlikte SGK merkez müdürlüklerine başvurarak e-devlet üzerindeki mezuniyet tescil bilgilerini güncelletmeleri ve GSS aktivasyonlarını yaptırmaları gerekmektedir.
  • Biyometrik Kimlik Doğrulama İstisnası: Avuç içi veya parmak izi okunamayan ağır hastalar, yaşlılar, uzuv kaybı olanlar veya cilt hastalığı bulunanlar için hastaneler biyometrik doğrulamayı bypass ederek nüfus cüzdanı ibrazı ile işlem yapabilir. SGK'nın bu durumlarda hastanelere ceza kesmesi hukuka aykırıdır.

7. Eleştirel Değerlendirme

  • Esnafın Sağlık Hakkının Engellenmesi (60 Gün Sınırı): Bağ-Kur prim borcu olan esnafların 60 günlük borç sınırı aşıldığında provizyon alamamaları, sosyal güvenlik sisteminin "zorunlu ve kapsayıcı" doğasıyla çelişmektedir. Anayasal sağlık hakkının prim tahsilat aracı olarak kullanılması insan hakları ve sosyal devlet ilkelerini zedelemektedir. Hükümetlerin her yıl çıkardığı geçici borçlu esnaf provizyon kararnameleri, bu yasal kısıtlamanın toplumsal adaletsizliğini ortaya koymaktadır.
  • Yabancı Öğrencilerin Peşin Ödeme Zorunluluğu (7538 Sayılı Reform - Ocak 2025): Yabancı uyruklu öğrencilere getirilen, tüm akademik yıl primlerini 1 ay içinde peşin ödeme yükümlülüğü (m. 67/1-d), dar gelirli yabancı öğrenciler için ciddi bir hak mahrumiyeti yaratmaktadır. Aylık ödeme veya taksitlendirme imkanının tanınmaması, Türkiye'nin uluslararası eğitim cazibesini ve insani diplomasisini olumsuz etkilemektedir.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz, GSS sağlık hizmetlerinden yararlanma şartlarını düzenleyen 5510 sayılı Kanun'un 67. maddesi, en son yasal reformlar (7538 sayılı Kanun değişikliği), Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Bölge Adliye Mahkemelerinin yerleşik kararları çerçevesinde Av. Fethi Güzel tarafından titizlikle kaleme alınmıştır. Analizde, sigortasızların, esnafın ve öğrencilerin hakları adli/idari pratik süreçlerle irdelenmiştir.

← Önceki Madde [66]
[68] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.