← Önceki Madde [65]
[67] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Yurt dışında tedavi

MADDE 66- 63 üncü maddede sayılan sağlık hizmetlerinin yurt içindeki sağlık hizmet sunucularından sağlanması esastır. Ancak; a) 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendinde sayılan genel sağlık sigortalılarından; işverenleri tarafından Kurumca belirlenen usûle uygun olarak veya kamu idareleri için özel mevzuatlarında belirtilen usûle uygun olarak geçici görevle yurt dışına gönderilenlere, acil hallerde, b) 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendinde sayılan genel sağlık sigortalılarından; işverenleri tarafından Kurumca belirlenen usûle uygun olarak veya kamu idareleri için özel mevzuatlarında belirtilen usûle uygun olarak sürekli görevle yurt dışına gönderilenler ile bunların yurt dışında birlikte yaşadıkları bakmakla yükümlü olduğu kişilere, c) Sağlık Bakanlığının uygun görüşü üzerine yurt içinde tedavisinin yapılamadığı tespit edilen kişilerin,111 d) (Ek: 12/7/2013-6495/40 md.) Bu fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamında veya bunların dışında herhangi bir nedenle Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde bulunan ve Türk vatandaşı olan genel sağlık sigortalılarının ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin, e) (Ek: 2/1/2017-KHK-681/78 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7073/77 md.) 60 ıncı maddenin onikinci fıkrası kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlardan özel mevzuatlarında belirtilen usule uygun olarak sürekli veya geçici görevle gönderilenlere, sağlık hizmetleri yurt dışından sağlanır. (Değişik fıkra: 17/4/2008-5754/41 md.) Yurt içinde yapılması mümkün olmayan tetkiklerin de yurt dışında yapılması sağlanabilir. Ancak, yukarıdaki fıkranın (a) ve (b) bentleri gereği yurt dışında sağlanan sağlık hizmetlerinin Kurumca karşılanacak bedelleri, yurt içinde sözleşmeli sağlık hizmet sunucularına ödenen tutarı geçemez. Bu tutarı aşan kısım işverenler tarafından ödenir. Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklıdır. Cumhurbaşkanı kararı ile birlik halinde ya da kamu idarelerinin yetkili makamlarınca yurt dışına askerî veya güvenlik amaçlı görevlendirilenlerin, bu Kanun kapsamına giren sağlık hizmetlerinin sağlanması ile bu hizmetlere ilişkin giderlerin yurt içindeki sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularına ödenen tutarı aşan kısmı, kurumlarınca karşılanır. (Ek cümle: 12/7/2013-6495/40 md.) Ancak, Kuruma gönderilen sağlık hizmeti faturalarında yer alan işlem bedellerinin ayrıntılı belirtilemediği durumlarda, söz konusu fatura bedelinin yüzde ellişi Kurumca, kalan yüzde ellisi ise kendi kurumlarınca karşılanır.112 Kurum, birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamındaki kişilerin sağlık hizmetlerini, bu kişilerin geçici veya sürekli görev süresince genel sağlık sigortası için Kuruma ödenen prim tutarını geçmemek kaydıyla, ilgili ülkede sağlık sigortası yaptırmak suretiyle de sağlayabilir. Birinci fıkranın (c) bendi gereğince yurt dışına sevk edilen kişilerin sağlık hizmeti bedelinin tümü ödenir. Ancak bu tutar varsa Kurumun yurt dışında sevke konu tedaviye ilişkin sözleşmeli olduğu sağlık hizmet sunucularına ödenen tutarı geçemez. Bu kişilerin 65 inci madde hükümlerine göre yapılacak giderleri ayrıca karşılanır. (Ek fıkra: 12/7/2013-6495/40 md.) Birinci fıkranın (d) bendi gereğince sağlanan sağlık hizmetlerinin Kurumca karşılanacak bedelleri yurt içinde sözleşmeli sağlık hizmet sunucularına ödenen tutarı geçemez ve bu sağlık hizmet sunucularına ödenen tutarı geçen kısım, birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamında bulunanlara ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, kişilerin kendilerince karşılanır. Bu kişilerin 65 inci madde hükümlerine göre yapılacak giderleri karşılanmaz. Yukarıdaki haller dışında, yurt dışında sağlık hizmetlerine ilişkin giderler Kurumca ödenmez. Bu maddenin uygulanmasında 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olması nedeniyle genel sağlık sigortalısı sayılanların daimi olarak altı aydan fazla süreyle yurt dışında görevlendirilmeleri durumu, sürekli görevle yurt dışına gönderilme sayılır. Kamu idarelerinde çalışan sigortalılar dışında 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların geçici veya sürekli görevlendirilmesine ilişkin usûller ve süreler ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, ilgili Bakanlıkların görüşü alınarak Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

5510 sayılı Kanun'un 66. maddesi, Genel Sağlık Sigortası (GSS) rejiminin şahıs ve coğrafya bakımından sınır ötesi (uluslararası) boyutunu düzenleyen "yurt dışında tedavi" esaslarını belirlemektedir. Sosyal güvenlik sistemimizin temel prensibi, sağlık hizmetlerinin yurt içindeki sağlık hizmet sunucularından (sözleşmeli hastaneler) temin edilmesidir. Ancak kanun koyucu; ekonomik küreselleşme, dış diplomatik/güvenlik görevleri, insani haklar ve tıbbi yetersizlikler gibi realiteleri dikkate alarak bu prensibe çok net çerçevelenmiş beş istisna getirmiştir.

Bu istisnalar; geçici görevle giden sigortalıların acil durum tedavileri, sürekli görevle yurtdışına gönderilen kamu görevlileri/çalışanlar ile bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin sağlık hizmetleri, yurt içinde tedavisi tıbben mümkün olmayan ve Sağlık Bakanlığı sevkiyle giden hastalar, KKTC'de bulunan Türk vatandaşı GSS'liler ile sınır ötesinde askeri/güvenlik amaçlı görevlendirilen personellerdir. Madde, bu istisnaların finansman rejimini ve sorumluluk paylaşımını detaylandırmaktadır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

  • Yurt Dışında Tedavi: Türkiye sınırları dışında yabancı bir devletin egemenlik alanındaki sağlık sunucularından alınan teşhis, tedavi ve ilaç hizmetleridir.
  • Geçici Görev / Sürekli Görev: Sigortalının işvereni (kamu veya özel) tarafından belirli bir işin yürütülmesi amacıyla yurtdışına kısa süreli (örneğin fuar, eğitim) veya daimi/uzun süreli (örneğin büyükelçilik, yurtdışı şube yöneticiliği) gönderilmesidir. 4/c sigortalıları için 6 aydan fazla görevlendirmeler resen sürekli görev kabul edilir (m. 66/7).
  • Acil Hal (Geçici Görevliler Yönünden): Geçici görevle yurtdışına gidenlerin masraflarının ödenmesi için aranan, hastanın yaşamını veya uzuv bütünlüğünü tehdit eden ani tıbbi aciliyet durumudur.
  • Yurt İçinde Tedavinin Yapılamaması (m. 66/1-c): Sağlık Bakanlığı'nca yetkilendirilen hakem hastanelerin kurulları tarafından, hastanın tedavisinin Türkiye'deki hiçbir sağlık kuruluşunda tıbben ve teknik olarak yapılamayacağının resmi raporla onaylanması durumudur.

3. Sistematik İlişkiler

Madde 66, GSS'nin finansman kapsamını çizen m. 63 ve sevk yol giderlerini düzenleyen m. 65 hükümleriyle doğrudan ilişkilidir. Ayrıca fiyatlandırma usullerini belirleyen m. 72 (Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu) ile organik bağa sahiptir. Uluslararası hukuk düzeyinde ise, Türkiye'nin imzalamış olduğu iki taraflı Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri (m. 66/2 uyarınca saklı tutulmuştur) ve KKTC ile yapılan özel sağlık protokolleri ile doğrudan kesişmektedir.

4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı

  • Geçici Görevlilerde "Acil Hal" Kriteri ve İspat Yükü (Yargıtay 10. HD Kararları): Geçici görevle yurtdışında bulunan sigortalının tedavi giderlerini talep edebilmesi için olayın acil nitelikte olduğunu kanıtlaması gerekir. Yargıtay, Dünya Sağlık Örgütü'nün acil durum tanımlarını ve hekim raporlarındaki klinik bulguları inceler. Ani gelişen kalp krizi, akut apandisit, trafik kazası gibi durumlar acil kabul edilirken; planlı ameliyatlar veya kronik hastalık kontrolleri acil hal kapsamı dışında bırakılarak ödemeler reddedilmektedir.
  • Yurt İçi Tedavi İmkansızlığı Raporunun İdari Yargı Denetimi: Sağlık Bakanlığı veya yetkilendirilmiş kurulların "yurt içinde tedavisi mümkündür" diyerek yurtdışına sevk talebini reddeden işlemlerine karşı İdare Mahkemelerinde iptal davaları açılmaktadır. Mahkemeler, üniversitelerin ilgili anabilim dallarından ve tıp akademisyenlerinden oluşturulacak bilirkişi heyetleri vasıtasıyla, tedavinin gerçekten Türkiye'de yapılıp yapılamayacağını objektif olarak denetlemektedir.
  • Ödeme Limitleri ve Rücu Sorumluluğu: Geçici/sürekli görevlilerin yurtdışı faturaları yurt içindeki SUT (Sağlık Uygulama Tebliği) fiyat sınırları dahilinde ödenir. Aşan kısım özel sektör işverenlerince, KKTC'de ise sigortalının kendisi tarafından ödenir (m. 66/2-5). Ancak Sağlık Bakanlığı sevkiyle (m. 66/1-c) yurtdışına gönderilen hastaların masraflarının tamamı (varsa SGK'nın o ülkedeki anlaşmalı hastane limitlerini aşmamak şartıyla) devlet tarafından karşılanır ve m. 65 kapsamındaki yol/refakatçi giderleri de ayrıca ödenir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Örnek 1: Bir holding tarafından 2 aylığına Fransa'ya geçici görevle gönderilen 4/a sigortalısı D, Paris'te geçirdiği trafik kazası sonucu acil beyin ameliyatı olmuştur. Olay acil hal kapsamında olduğu için ameliyat masrafları Türkiye'deki SUT rayici kadar SGK tarafından D'nin işverenine ödenmiş; Paris hastanesinin çıkardığı yüksek fatura farkı ise m. 66/2 uyarınca D'nin işvereni holding tarafından karşılanmıştır.

Örnek 2: Türkiye'de tedavisi mümkün olmayan genetik bir hücresel rahatsızlığa yakalanan sigortalı E. Sağlık Bakanlığı ve yetkili kurul raporuyla Almanya'daki özel bir kliniğe sevk edilmiştir. E'nin Almanya'daki tüm tedavi ve operasyon masrafları ile refakatçisinin yol ve harcırah giderleri m. 66/3 ve m. 65 kapsamında SGK tarafından eksiksiz ödenmiştir.

Örnek 3: KKTC'de bulunan Türk vatandaşı sigortalı F, Lefkoşa'da apandisit patlaması riskiyle ameliyata alınmıştır. F'nin tedavi faturası, Türkiye'deki sözleşmeli özel hastane SUT fiyat tavanları ölçüsünde SGK tarafından karşılanmış; aşan fatura kısmı ise m. 66/4 uyarınca F'nin kendisi tarafından ödenmiştir.

6. Pratik Uygulama Notları

  • Sosyal Güvenlik Sözleşmelerinin Kullanılması: İkili sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülkelere (Almanya, Fransa, Belçika, Avusturya vb.) turistik veya geçici görevle gidilmeden önce, en yakın SGK merkezinden ilgili ülkeye özel sağlık belgesi (örneğin Almanya için T/A 11, T/A 21 vb.) talep edilerek alınmalıdır. Bu belge ile yurtdışında acil durumlarda o ülkenin kamu sağlık sistemi üzerinden ücretsiz tedavi olunabilir.
  • Yabancı Faturaların SGK'ya İbrazı: Yabancı ülkede ödenen tedavi masraflarının iadesi için; hastaneden alınacak detaylı epikriz, ameliyat raporu, kullanılan ilaç ve malzemelerin dökümlü faturası ile ödeme makbuzları yeminli tercüman tarafından Türkçe'ye çevrilip noter onaylı olarak SGK'ya sunulmalıdır.

7. Eleştirel Değerlendirme

  • SUT Rayiç Sınırının Yarattığı Mağduriyet: Döviz kurlarındaki yüksek dalgalanmalar karşısında, yurtdışındaki tedavi masraflarının Türkiye'deki son derece düşük SUT fiyatları üzerinden ödenmesi, yurtdışında çalışan sigortalılar ve işverenler üzerinde öngörülemez ve ağır bir mali yük oluşturmaktadır. Kurumun yurtdışı görevliler için asgari limitli özel yabancı sağlık sigortası poliçeleri satın alması (m. 66/3) uygulamada yaygınlaştırılmalıdır.
  • Yurtdışı Sevk Bürokrasisinin Ağırlığı: Hayati tehlikesi bulunan ve Türkiye'de çaresi kalmayan hastaların yurtdışına sevk edilmek için aylarca Sağlık Bakanlığı ve kurul onaylarını beklemek zorunda kalması, yaşam hakkının ihlali boyutuna ulaşabilmektedir. Bürokrasi hızlandırılmalı, hakem kurul süreçleri online ve ivedi hale getirilmelidir.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz, GSS rejiminin sınır ötesi tedavi esaslarını düzenleyen 5510 sayılı Kanun'un 66. maddesi, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi ve adli/idari yargı mercilerinin yerleşik kararları, iki taraflı sosyal güvenlik sözleşmeleri ve SUT mevzuatı çerçevesinde Av. Fethi Güzel tarafından titizlikle kaleme alınmıştır. Analiz, teorik altyapıyı uluslararası ve pratik hukuk kurallarıyla birleştirmektedir.

← Önceki Madde [65]
[67] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.