← Önceki Madde [57]
[59] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu95

MADDE 58- Bu Kanunda yazılı olan görevleri yerine getirmek üzere branşları Kurum tarafından belirlenecek uzman hekimlerden oluşan Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu kurulur. Kurul; Millî Savunma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Yüksek Öğretim Kurulu, en fazla üyeye sahip işveren, işçi ve kamu çalışanlarını temsil eden konfederasyonlar, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu, Türk Tabipleri Birliği, Türkiye Ziraat Odaları Birliği ile Kurum tarafından görevlendirilecek birer uzman hekimden oluşur. Aynı usûlle birden fazla Kurul oluşturmaya Bakanlık yetkilidir. Kurula, kendi aralarından seçecekleri üye başkanlık eder. Başkan, yokluğunda yerine bakacak üyeyi belirler. Kurul, haftada en az bir kez ve en az yedi üye ile toplanır, kararlar salt çoğunlukla alınır. (Ek cümle: 17/4/2008-5754/37 md.) Oylarda eşitlik olması halinde başkanın bulunduğu taraf çoğun scalar sayılır.Kurulda görevlendirilecek olan hekimlerin hizmet süreleri üç yıl olup, üç yıl sonunda yeniden görevlendirilebilirler. Bir takvim yılı içerisinde mazeretsiz olarak birbirini izleyen beş veya toplam on toplantıya katılmayan üyelerin üyelikleri kendiliğinden sona erer. Bu şekilde üyeliği sona eren üyenin yerine bir başka kişi, aynı usûlle görevlendirilir. (Değişik üçüncü fıkra: 17/4/2008-5754/37 md.) Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık 94 17/4/2017 tarihli ve 690 sayılı KHK’nin 41 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Türk Silâhlı Kuvvetleri” ibaresi “Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı” şeklinde değiştirilmiş, daha sonra bu hüküm 1/2/2018 tarihli ve 7077 sayılı Kanunun 37 nci maddesiyle aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır. 95 17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanunun 37 nci maddesiyle; bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “Türk Tabipleri Birliği,” ibaresinden sonra gelmek üzere “Türkiye Ziraat Odaları Birliği” ibaresi, dördüncü fıkrasına “sigortalılar hakkında” ibaresinden sonra gelmek üzere “vazife malûllük derecesi,” ibaresi eklenmiştir.

Kuruluna iştirak edenlerden; katıldıkları her toplantı günü için 4000 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda ve ayda sekiz toplantıyı geçmemek üzere huzur hakkı ödenir. Kurulun çalışmaları ile ilgili her türlü giderler Kurumca ödenir. Kurul gerek gördüğü hallerde dışarıdan uzman kişilerin görüşüne başvurabilir. Bu kişilere de aynı miktar ve şartlarda huzur hakkı ödenir. Kurul, sigortalılar hakkında vazife malûllük derecesi, iş kazası ve meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezlik derecesi tespiti ile çalışma gücünün malûliyeti gerektirecek derecede kaybına ilişkin Kurumca verilen kararlardan itiraza konu olanları inceleyerek karara bağlar. Kurul, sigortalı veya hak sahiplerinin talebi üzerine görevlendirdiği uzman bir hekimi dinlemek zorundadır. Kurul, bu Kanunda yazılı görevlerle sınırlı olmak kaydıyla, mahkemelerden intikal eden ve bilirkişi sıfatıyla rapor düzenlenmesi talep edilen dava dosyaları hakkında, gerekli incelemeleri yaparak görüş bildirir. Mahkemeler, bahse konu dosyalar için belirlediği bilirkişi ücretini kurul üyelerine iletilmek üzere Kuruma gönderir. Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun hizmetlerini ifa etmesi için gerekli sekretarya işlemleri Kurumca yerine getirilir. Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun görev, yetki, çalışma usûl ve esasları ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 58. maddesi, sosyal güvenlik hukukunun en teknik boyutlarından biri olan "bedensel ve ruhsal kayıpların tespiti" sürecinde, idari itiraz aşamasının en üst karar organı olan Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu'nu (YSK) düzenlemektedir. Kurul, Kurum (SGK) tarafından tesis edilen sağlık kurulu raporlarına ve maluliyet kararlarına karşı sigortalılar veya hak sahipleri tarafından yapılan itirazları karara bağlayan, idari hiyerarşide özel statülü, multi-disipliner ve özerk niteliğe sahip bir kuruldur.

Kanun koyucu, YSK'nın oluşumunda tek taraflı bir idari yapıdan kaçınmış; bürokratik, akademik, sendikal ve mesleki kuruluşların katılımıyla çoğulcu bir yapı oluşturmayı hedeflemiştir. MSB, Sağlık Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı, YÖK temsilcilerinin yanı sıra işçi, işveren, memur konfederasyonları ile TOBB, TESK, TTB ve TZOB temsilcilerinin kurulda yer alması, kararların sadece bütçe disiplini veya SGK'nın mali hassasiyetleri doğrultusunda değil, aynı zamanda bilimsel ve sosyal tarafların hakkaniyet kriterleri çerçevesinde verilmesini teminat altına almayı amaçlar.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

  • Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu (YSK): Kurumun kendi sağlık kurullarının (SGK Sağlık Kurulları) kararlarına karşı itiraz mercii olarak görev yapan, kanunla kurulmuş özel nitelikli bir idari kuruldur.
  • Vazife Malullüğü Derecesi: Kamu görevlilerinin (4/c) görevlerini yapamayacak derecede malul kalmaları durumunda, maluliyetin görevden kaynaklanıp kaynaklanmadığının ve derecesinin tespiti işlemidir.
  • Sürekli İş Göremezlik Derecesi: İş kazası veya meslek hastalığı sonucu sigortalının meslekte kazanma gücünde meydana gelen kayıp oranını ifade eder. Bu oran en az %10 olduğunda sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.
  • Çalışma Gücünün Maluliyeti Gerektirecek Derecede Kaybı: Genel maluliyet tespiti olup, sigortalının çalışma gücünün en az %60'ını kaybetmesi durumunu ifade eder (5510 m. 25).
  • Bilirkişi Sıfatıyla Rapor Düzenleme: Hukuk ve ceza mahkemelerinden YSK'ya gönderilen dosyalarda, kurulun tıbbi uzmanlık gerektiren konularda mahkemeye sunduğu teknik ve bilimsel mütalaadır.

3. Sistematik İlişkiler

Madde 58, 5510 sayılı Kanun'un maluliyeti düzenleyen 25. maddesi, sürekli iş göremezlik gelirini düzenleyen 19. maddesi ve vazife malullüğünü düzenleyen 47. maddesiyle doğrudan ve kopmaz bir sistematik ilişki içindedir. Bu maddeler kapsamındaki ilk tespitler SGK Sağlık Kurulları tarafından yapılır. Sigortalının veya işverenin bu kararlara itirazı halinde, uyuşmazlık m. 58 gereğince Yüksek Sağlık Kurulu'na taşınır.

Usul hukuku bakımından ise 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) bilirkişilik rejimini düzenleyen 266. ve devamı maddeleriyle kesişmektedir. Mahkemelerin YSK'dan bilirkişi raporu talep etme yetkisi, YSK'yı adli yargılama sürecinde özel bir konuma getirmektedir. Ayrıca, 5510 sayılı Kanun'un 101. maddesi uyarınca bu kanundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda İş Mahkemeleri yetkili kılınmıştır ve bu mahkemeler önündeki uyuşmazlıklarda YSK kararlarının hukuki niteliği en önemli tartışma konusudur.

4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu'nun (HGK) yerleşik içtihatlarına göre, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu kararları idari yönden Kurumu (SGK) bağlayıcı nitelikte olmakla birlikte, sigortalı veya hak sahipleri ile adli mahkemeleri bağlayıcı nitelikte değildir.

  • Çelişkinin Giderilmesi Usulü (Yargıtay HGK, E. 2018/21-125, K. 2021/450): SGK Sağlık Kurulu kararı ile Yüksek Sağlık Kurulu kararı arasında çelişki bulunması halinde veya YSK kararına sigortalı tarafından itiraz edilmesi durumunda, mahkemece yapılacak iş; Adli Tıp Kurumu (ATK) İlgili İhtisas Kurulu'ndan (örneğin meslek hastalıklarında ve iş kazalarında 3. Adli Tıp İhtisas Kurulu) rapor almaktır.
  • ATK ve YSK Raporlarının Çelişmesi: Eğer YSK raporu ile ATK raporu arasında da çelişki meydana gelirse, bu çelişkinin giderilmesi amacıyla dosya Adli Tıp Birinci Üst Kurulu'na gönderilmelidir. Mahkemenin sadece YSK veya sadece ATK raporuna dayanarak, aradaki çelişkiyi gidermeden hüküm kurması bozma sebebidir.
  • Dava Şartı Olarak İdari Başvuru: Sigortalının doğrudan mahkemeye başvurarak maluliyet veya sürekli iş göremezlik tespiti istemesi halinde, mahkemece dava hemen reddedilmemeli; Yüksek Sağlık Kurulu'na başvuru yapılması için davacıya uygun bir mehil verilmeli, YSK kararı alındıktan sonra yargılamaya devam edilerek usuli eksiklik tamamlatılmalıdır.

5. Pratik Örnek Olaylar

Örnek 1: Bir metal fabrikasında pres operatörü olarak çalışan 4/a sigortalısı A, iş kazası geçirerek sağ el üç parmağını kaybetmiştir. SGK Sağlık Kurulu, A'nın sürekli iş göremezlik derecesini %18 olarak belirlemiştir. A, bu oranın çok düşük olduğunu ve işini yapamadığını belirterek karara itiraz etmiştir. Dosya m. 58 uyarınca Yüksek Sağlık Kurulu'na gönderilmiştir. YSK, A'nın mesleki özellikleri ve uzuv kaybının işlevsel etkilerini değerlendirerek oranı %24 olarak revize etmiştir. SGK bu karara uymak zorunda olup, A'nın gelirini %24 üzerinden geriye dönük olarak düzeltmiştir.

Örnek 2: Bir kamu kurumunda memur olarak çalışan B, ağır bir psikiyatrik rahatsızlık geçirdiğini belirterek maluliyet emekliliği talep etmiştir. SGK Sağlık Kurulu B'nin çalışma gücü kaybının %50 olduğuna karar vermiş ve maluliyet talebini reddetmiştir. B, Yüksek Sağlık Kurulu'na itiraz etmiştir. YSK, B'nin sunduğu klinik bulguları inceleyip B'nin dinletmek istediği uzman psikiyatrist hekimi dinledikten sonra, çalışma gücü kaybının %65 olduğuna ve B'nin malul sayılması gerektiğine karar vermiştir. SGK bu karar doğrultusunda B'ye maluliyet aylığı bağlamıştır.

6. Pratik Uygulama Notları

  • İtiraz Süresi ve Usulü: SGK Sağlık Kurulu kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren genel zamanaşımı süreleri içinde (özellikle hak düşürücü süre öngörülmemiştir ancak aylık başlangıçları yönünden hızlı hareket edilmelidir) ilgili SGK Merkez Müdürlüğü'ne verilecek bir dilekçe ile Yüksek Sağlık Kurulu'na gönderilmek üzere itiraz edilmelidir.
  • Uzman Hekim Dinletme Hakkı: Sigortalı veya hak sahipleri, YSK nezdindeki inceleme sırasında kendi belirledikleri uzman bir hekimin kurulda dinlenmesini talep edebilirler. Kurul bu talebi kabul etmek ve uzman hekimi dinlemek zorundadır (m. 58/4). Bu hak, adil yargılanma ve idari süreçte savunma hakkının hayati bir unsurudur.
  • Mahkemelerden Gönderilen Dosyalarda Ücret: Mahkemeler YSK'dan bilirkişi raporu talep ettiğinde, bilirkişi ücreti doğrudan üyelerin şahsi hesaplarına değil, Kurum (SGK) adına açılan hesaba yatırılır ve Kurum tarafından kurul üyelerine dağıtılır.

7. Eleştirel Değerlendirme

Yüksek Sağlık Kurulu'nun yapısı ve işleyişi doktrinde ve uygulamada ciddi eleştirilere maruz kalmaktadır:

  • Taraf Olan Kurumun Bünyesinde Olma Çelişkisi: Kurulun sekretarya işlemlerinin SGK tarafından yürütülmesi ve fiziki olarak SGK bünyesinde bulunması, kurulun "tarafsızlığı" üzerinde gölge oluşturmaktadır. Uyuşmazlığın tarafı olan SGK'nın, kendi aleyhine açılacak davalarda bilirkişi olarak görüş bildiren bir kurulu kendi bünyesinde barındırması yapısal bir çelişkidir.
  • Karar Sürelerinin Uzunluğu: YSK'nın önündeki dosya sayısının aşırı fazla olması ve haftada en az bir kez toplanmasına rağmen yığılmanın önlenememesi, sigortalıların aylarca hatta yıllarca belirsizlik içinde kalmasına yol açmaktadır. Bu durum Anayasa'daki "sosyal devlet" ilkesini ve hak arama hürriyetini zedelemektedir.
  • Bilirkişilik Tekeli Eleştirisi: Mahkemelerin YSK kararları olmadan doğrudan ATK'ya gidememesi veya YSK kararlarını birincil delil olarak kabul etme eğilimi, yargılama sürecini uzatmaktadır. YSK'nın adli süreçlerde doğrudan bilirkişi sıfatıyla konumlandırılması yerine, tamamen bağımsız ve üniversitelerin tıp fakültelerinden oluşacak hakem kurulların ihdası daha adil bir çözüm olacaktır.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz, Türk sosyal güvenlik hukukunun temel taşlarından olan 5510 sayılı Kanun'un ilgili hükümleri, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 10. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatları ve Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu Yönetmeliği çerçevesinde Av. Fethi Güzel tarafından titizlikle hazırlanmıştır. Analizde, teorik açıklamalar pratik yargılama usulleri ve eleştirel doktrinel yaklaşımlarla desteklenmiştir.

← Önceki Madde [57]
[59] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.