← Önceki Madde [45]
[47] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Bazı kamu görevlilerinin prime esas kazançları ve prime esas kazanç üst sınırı76

MADDE 46- (Değişik: 17/4/2008-5754/26 md.) Harp okulları ile fakülte ve yüksek okullarda Milli Savunma Bakanlığı hesabına okuyanların ve astsubay meslek yüksek okulu öğrencileri ile astsubay nasbedilmek üzere 75 17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanunun 65 inci maddesiyle; bu fıkrada yer alan “göreve başlaması için tanınan sürelerde” ibaresi “göreve başlaması için tanınan süreler ile bir yıl ve daha az süreyle aylıksız izne ayrılanların aylıksız izin sürelerinde” şeklinde değiştirilmiştir. 76 2/1/2017 tarihli ve 680 sayılı KHK’nin 74 üncü maddesiyle bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “silâhlı kuvvetler” ibaresi “Milli Savunma Bakanlığı” şeklinde, aynı fıkrada yer alan “tabi tutulan adayların” ibaresi “tabi tutulan adaylar ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ile fakülte ve yüksekokullarda Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına okuyanlar ile subay ve astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tabi tutulan adayların” şeklinde ve aynı maddenin üçüncü fıkrasında yer alan “Türk Silahlı Kuvvetleri” ibaresi “Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı” şeklinde değiştirilmiş, daha sonra bu hüküm 1/2/2018 tarihli ve 7072 sayılı Kanunun 72 nci maddesiyle aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır.

temel askerlik eğitimine tabi tutulan adaylar ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ile fakülte ve yüksekokullarda Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına okuyanlar ile subay ve astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tabi tutulan adayların öğrenci harçlıkları ile ilgisine göre en az aylık alan teğmen veya astsubay çavuşun prime esas kazançları arasındaki farkın primi; polis akademisi ile fakülte ve yüksek okullarda Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okuyan öğrencilerin öğrenci harçlıkları ile komiser yardımcısı veya polis memuru prime esas kazançları arasındaki farkın primi, öğrenciler adına kurumlarınca ödenir. Fakülte veya yüksek okullarda kendi hesabına okuduktan sonra subay veya astsubaylığa nasbedilen veya yedek subaylık hizmetini takiben subaylığa geçirilenler veya yedek astsubaylık hizmetini takiben astsubaylığa geçirilenler ile fakülte ve yüksekokullarda kendi hesabına okuduktan sonra, komiser yardımcısı veya polis memuru olarak atananların başarılı öğrenim süreleri; borçlanmanın yapıldığı tarihte ilgisine göre en az aylık alan teğmenin, astsubay çavuşun veya polis memuru ya da komiser yardımcısının prime esas kazancının %45’i üzerinden, bu sürelere ait primler kendilerince ödenerek borçlandırılmak suretiyle hizmetten sayılır. Bu şekilde hesap edilecek borç, tebliğ tarihinden itibaren iki yıl içinde eşit taksitler halinde ödenir.7778 Fakülte veya yüksek okullarda kendi hesabına okumakta iken Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı veya Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okumaya devam eden öğrencilerin, daha önce kendi hesabına okudukları normal okul süreleri hakkında, ikinci fıkra hükümleri uygulanır. Talim ve manevra için rütbe ile silâh altına alınan 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olan sigortalılardan rütbelerinin prime esas kazançları, vazifelerinin prime esas kazancından fazla olanların prime esas kazanç farklarına ait primleri vazife gördükleri kurumlarınca ve seferberlik ve harp için silâh altına alınanlardan vazifelerinin prime esas kazançları, rütbelerinin prime esas kazancından fazla olanların prime esas kazançları arasındaki farkın primleri de, rütbelerinin prime esas kazancını ödeyen kamu idaresince kesilerek Kuruma ödenir. 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalıların prime esas kazançlarının tespitinde 82 nci maddede belirtilen üst sınır aranmaz. 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına giren sigortalılardan, aylıksız izinli sayılmaksızın ve tabi olduğu personel kanunu ile ilgisi devam edecek şekilde yurt dışına geçici ya da sürekli görevle gönderilenlerin prime esas kazancının hesabında; geçici görevle gönderilenlerin bulundukları kadroya ilişkin prime esas kazancı, yurt dışı kadrolarına atananların ise yurt dışına atanma tarihi itibarıyla, atandıkları kadro ile atanmadan önceki yurt içi kadrosuna ilişkin prime esas kazançtan yüksek olanı esas alınır. Sürekli görevle atananların yurt dışı kadrolarına ilişkin prime esas kazancın hesabında dikkate alınacak ödeme unsurlarından, ilgili 77 25/6/2019 tarihli ve 7179 sayılı Kanunun 62 nci maddesiyle; bu fıkraya “subaylığa geçirilenler” ibaresinden sonra gelmek üzere “veya yedek astsubaylık hizmetini takiben astsubaylığa geçirilenler” ibaresi eklenmiştir. 78 4/12/2025 tarihli ve 7566 sayılı Kanunun 21 inci maddesiyle bu fıkrada yer alan “kazancı” ibaresi “kazancının %45’i” şeklinde değiştirilmiştir.

mevzuatı uyarınca söz konusu kadroya bağlı olarak belirleme yapılmamış ödeme unsur ve tutarlarını, kadrosunun bulunduğu kurum personelinin yararlanmakta olduğu ödeme unsurlarıyla sınırlı olmak ve aynı veya benzer nitelikteki kadroya ilişkin prime esas kazanca tabi ödemeleri gözönünde bulundurmak suretiyle belirlemeye ilgili kamu idaresinin görüşü veya üzerine Kurum ve Maliye Bakanlığı müştereken yetkilidir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

5510 sayılı Kanun’un 46. maddesi, TSK (Milli Savunma Bakanlığı), Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde görev yapan güvenlik personelinin (subay, astsubay, polis) öğrencilik ve okul dönemlerindeki sigortalılık tescillerini, sivil üniversite mezunlarının sonradan bu mesleklere geçmeleri halinde okudukları süreleri borçlanma esaslarını ve kamu görevlilerinin prime esas kazanç (matrah) sistemini düzenler.

Madde, güvenlik bürokrasisinin ihtiyaç duyduğu nitelikli personelin (doktor, mühendis, hukukçu vb.) sivil hayattan ordu veya emniyet kadrolarına çekilmesini kolaylaştıran özendirici bir sosyal güvenlik rejimi kurar. Ayrıca, kamu görevlilerinin prime esas kazançlarında standart sigortalıların aksine tavan kazanç sınırının (üst sınır) uygulanmayacağını belirterek devlet memurları için benzersiz bir matrah esası getirir. Maddede, 04/12/2025 tarihli ve 7566 sayılı Kanunun 21. maddesi ile borçlanma prim oranlarında önemli bir güncelleme yapılmıştır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Devlet Adına Okuyan Askeri ve Emniyet Öğrencilerinin Primleri (m. 46/1)

Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı veya Emniyet Genel Müdürlüğü nam ve hesabına (burslu/yatılı) okuyan öğrencilerin prim matrahları özel olarak belirlenmiştir.

  • Prim Farkının Kurumca Ödenmesi: Bu öğrencilerin aldığı öğrenci harçlıkları ile göreve başladıklarında alacakları asgari teğmen, astsubay çavuş veya komiser yardımcısı maaşları arasındaki matrah farkının primleri, adlarına eğitim gördükleri kamu idareleri tarafından peşin olarak ödenir. Bu sayede okul süreleri fiili hizmetten sayılır.
2.2. Sivil Okul Mezunlarının Okul Süresi Borçlanması ve 2025 Reformu (m. 46/2)

Fakülte veya yüksekokulları kendi imkanları ile (sivil olarak) bitirdikten sonra muvazzaf subay, astsubay veya polis memuru olarak atananların üniversitede geçen başarılı öğrenim süreleri borçlanılabilir:

  • Borçlanma Oranı (%45): 7566 sayılı Kanunla yapılan değişiklik uyarınca, borçlanmanın yapıldığı tarihteki asgari teğmen/astsubay/polis memuru kazancının %45'i üzerinden prim ödenir.
  • Taksitle Ödeme İmkanı: Hesaplanacak borç tutarı, sigortalıya tebliğ edildiği tarihten itibaren iki yıl içinde eşit taksitler halinde ödenebilir. Diğer borçlanmalarda (m. 41) ödeme süresi 1 ay iken, güvenlik personeline okul borçlanmasında 2 yıllık geniş bir taksit imkanı sunulmuştur.
2.3. Memurlarda Prime Esas Kazanç Tavanının Olmaması (m. 46/5)

Standart sigortalılar (4/a ve 4/b) için prime esas kazanç üst sınırı (tavan), tabanın 7.5 katı olarak uygulanır (m. 82).

  • İstisna: 4/c kapsamındaki sigortalıların (kamu görevlilerinin) prime esas kazançlarının tespitinde üst sınır (tavan) uygulanmaz. Çok yüksek maaş ve ek ödeme alan üst düzey bürokratların tüm hak edişleri üzerinden kesintisiz prim kesilir.
2.4. Yurt Dışı Görevlendirmelerde Prim Matrahı (m. 46/5-son)

Kamu görevlisi yurt dışına geçici veya sürekli görevle gönderildiğinde; geçici görevde yurt içindeki kadrosuna ait kazançları, sürekli görevde ise yurt dışı kadrosu ile yurt içi kadrosu arasındaki kazançlardan hangisi yüksekse o esas alınarak prim ödenir.

3. Sistematik İlişkiler

Madde 46; 5510 sayılı Kanun m. 82 (üst sınır), m. 41 (hizmet borçlanması), 7179 sayılı Askeralma Kanunu ve Emniyet Teşkilatı Kanunu ile doğrudan entegredir. Borçlanılan okul süreleri, sigortalıların uzun vadeli sigorta kolları bakımından doğrudan 4/c kapsamında sigortalılık süresi olarak değerlendirilir.

4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok. Ancak Danıştay uygulamalarında yerleşen temel ilke şudur:

  • Borçlanılan Okul Süresinin Fiili Hizmet Süresi Zammına (Yıpranma) Etkisi: Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararları uyarınca, sivil okulda geçen ve sonradan borçlanılan başarılı öğrenim süreleri, sigortalılık süresine ve prim gününe eklenir ancak bu süreler için geriye dönük olarak fiili hizmet süresi zammı (yıpranma payı) işletilemez. Yıpranma payı sadece fiilen görev başında risk altında geçen süreler için geçerlidir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay: Kendi hesabına 4 yıllık Hukuk Fakültesi'ni bitirdikten sonra sınavları kazanarak Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde Komiser Yardımcısı olarak göreve başlayan (A), üniversitedeki 4 yıllık başarılı öğrenim süresini borçlanmak istemektedir. (A)'nın borçlanma hesabı nasıl yapılacaktır?

Hukuki Analiz: Madde 46/2 uyarınca, (A) komiser yardımcısı olarak göreve başladığı için üniversitede geçen 4 yıllık başarılı öğrenim süresini borçlanma hakkına sahiptir. Borçlanma bedeli, başvuru tarihindeki en düşük komiser yardımcısı prime esas kazancının %45'i üzerinden hesaplanacaktır. Hesaplanan bu borç tutarı (A)'ya tebliğ edilecek ve (A) bu borcu tebliğ tarihinden itibaren 2 yıl içinde eşit taksitlerle ödeyebilecektir. Ödenen bu 4 yıllık süre, (A)'nın 4/c kapsamındaki emeklilik günlerine eklenecektir.

6. Pratik Uygulama Notları

  • Okul Süresi Belgelerinin Temini: Borçlanma yapmak isteyen personelin mezun olduğu üniversiteden "başarılı öğrenim süresini" (hazırlık sınıfı hariç, normal okul süresini) gösterir resmi mezuniyet belgesi ve transkript alarak SGK Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığı'na başvurması gerekir.

7. Eleştirel Değerlendirme

Doktrinde Müjdat Şakar, sivil üniversite okuduktan sonra subay, astsubay veya polis olan sigortalılara tanınan 2 yıllık uzun taksit imkanının, 41. madde kapsamında doğum veya askerlik borçlanması yapan sıradan işçilere (4/a) tanınmamasını anayasal eşitlik ilkesi ve sosyal adalet yönünden eleştirmektedir. Askerlik veya doğum borçlanması yapan yoksul bir işçinin borcunu 1 ayda peşin ödemek zorunda bırakılması ile bir polise veya subaya 2 yıl taksit tanınması arasındaki eşitsizlik giderilmeli, taksit imkanı tüm sigortalı gruplarına yaygınlaştırılmalıdır.

Ayrıca, 2025 yılındaki 7566 sayılı Kanunla borçlanma oranının %45'e çıkarılması, sivil üniversitelerden orduya veya emniyete geçiş yapacak teknik/uzman personelin borçlanma iştahını kaçırmıştır. Bu durum, devletin uzman kadro temin etme politikasını olumsuz etkileyebilecektir.

Metodolojik Not

This analysis was prepared by Av. Fethi Güzel under academic integrity and professional ethics rules.

Sources Used:

  • Doctrine: Levent Akın (Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri), Müjdat Şakar (Sosyal Sigortalar Hukuku), Ali Güzel / Ömer Ekmekçi / Savaş Taşkent (Sosyal Güvenlik Hukuku).
  • Legislation: 5510 sayılı SSGSSK m. 46, m. 82, 7566 sayılı Kanun m. 21.

Validity: Current as of 01.06.2026.

← Önceki Madde [45]
[47] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.