← Önceki Madde [42]
[44] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

bulunanların aylıkları697071

MADDE 43- (Değişik birinci fıkra:27/3/2025-7546/7 md.) Cumhurbaşkanı iken bu görevinden herhangi bir nedenle ayrılanlara, istekleri üzerine, müracaat tarihini takip eden ay başından itibaren 140.690 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda yaşlılık aylığı bağlanır. 68 Bu madde başlığı “Bildirim ve itiraz” iken, 17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanunun 65 inci maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir. 69 Bu madde başlığı, “Cumhurbaşkanlığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı ve Başbakanlık görevinde bulunanların aylıkları” iken, 17/1/2012 tarihli ve 6270 sayılı Kanunun 5 inci maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir. 70 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 203 üncü maddesiyle bu madde başlığında yer alan “Başbakanlık,” ibaresinden sonra gelmek üzere “Cumhurbaşkanı yardımcılığı,” ibaresi eklenmiştir. 71 14/7/2023 tarihli ve 7456 sayılı Kanunun 16 ncı maddesiyle bu maddenin üçüncü fıkrasında yer alan “126.000” ibaresi “133.988” şeklinde ve altıncı fıkrasında yer alan “115.225” ibaresi “122.530” şeklinde değiştirilmiştir.

Ancak, herhangi bir nedenle görevden ayrılan Cumhurbaşkanı, 28 inci maddeye göre yaşlılık aylığına hak kazanıyorsa, 29 uncu maddeye göre yaşlılık aylığı ayrıca hesaplanır ve aylıklardan yüksek olanı yaşlılık aylığı olarak bağlanır. 28 inci maddeye göre aylığa hak kazanamaması halinde birinci fıkraya göre bağlanan aylığın tümü, 28 inci maddeye göre aylığa hak kazanması halinde ve 29 uncu maddeye göre hesaplanan aylık, birinci fıkraya göre bağlanan aylıktan düşükse aradaki fark, Hazineden tahsil edilir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı veya Başbakan iken bu görevinden herhangi bir nedenle ayrılanlara, istekleri üzerine, müracaat tarihini takip eden ay başından itibaren, 133.988 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda yaşlılık aylığı bağlanır.72 Ancak herhangi bir nedenle görevden ayrılan Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı veya Başbakan, 28 inci maddeye göre yaşlılık aylığına hak kazanıyorsa, 29 uncu maddeye göre yaşlılık aylığı ayrıca hesaplanır ve aylıklardan yüksek olanı yaşlılık aylığı olarak bağlanır. 28 inci maddeye göre aylığa hak kazanılamıyorsa üçüncü fıkraya göre bağlanan aylığın tümü, 28 inci maddeye göre aylığa hak kazanılıyor ve 29 uncu maddeye göre hesaplanan aylık, üçüncü fıkraya göre bağlanan aylıktan düşükse aradaki fark Hazineden tahsil edilir. Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı veya Başbakan iken veya bu görevlerden ayrıldıktan sonra ölenlerin hak sahiplerine, bu maddeye göre hesap edilen aylık 34 üncü madde hükümlerine göre ölüm aylığı olarak bağlanır. (Ek fıkra: 17/1/2012-6270/5 md.) Cumhurbaşkanı yardımcılığı, bakanlık veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği görevlerinde bulunanlara veya bu görevleri herhangi bir sebeple sona erenlere, Kanunun 26, 28, 44, geçici 2 ve geçici 4 üncü maddeleri gereğince aylık bağlanmasına hak kazanmaları ve en az 2 yıl süreyle bu görevlerde bulunmuş olmaları halinde, 27, 29, geçici 2 ve geçici 4 üncü maddelere göre hesaplanacak aylık tutarından az olmamak kaydıyla, 122.530 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda malullük, emeklilik veya yaşlılık aylığı ödenir. Bu fıkra hükümlerine göre aylık ödenebilmesi için, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce geçici 4 üncü madde kapsamında Cumhurbaşkanı yardımcılığı, bakanlık ya da Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği görevi esas alınarak malullük veya emeklilik aylığı ödenenler hariç olmak üzere, malullük, emeklilik veya yaşlılık aylığı bağlanmış olanlar ile aylık bağlanma şartlarını haiz olmayanların en az 2 yıl süreyle en yüksek Devlet memuru emsal alınarak sigorta primi veya geçici 4 üncü madde kapsamında emekli keseneği ile kurum karşılığı ödemiş olmaları da zorunludur.7374 72 1/7/2022 tarihli ve 7417 sayılı Kanunun 13 üncü maddesiyle bu fıkrada yer alan “istek tarihindeki Cumhurbaşkanına ödenmekte olan aylık ödeneğin % 40’ı esas alınarak Cumhurbaşkanına bağlanacak yaşlılık aylığının %75’i oranında” ibaresi “126.000 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda” şeklinde değiştirilmiştir. 73 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 203 üncü maddesiyle 43 üncü maddenin altıncı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “Dışarıdan” ibaresi “Cumhurbaşkanı yardımcılığı,” şeklinde

(Ek fıkra: 17/1/2012-6270/5 md.) Yukarıdaki fıkraya göre tespit edilen aylığı almakta iken ya da Cumhurbaşkanı yardımcılığı, bakanlık veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği görevleri sırasında veya bu görevlerinin sona ermesinden sonra ölenlerin bu Kanunda düzenlenen koşullara sahip olan hak sahiplerine, 2 yıl süreyle bu görevlerde bulunmuş olma ve sigorta primi veya emekli keseneği ile kurum karşılığı ödenmesi açısından yukarıdaki fıkrada düzenlenmiş olan şart aranmaksızın, bu maddeye göre hesap edilen aylık esas alınarak ölüm ya da dul ve yetim aylığı bağlanır. (Ek fıkra: 17/1/2012-6270/5 md.) Ancak, Cumhurbaşkanı yardımcılığı, bakanlık veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği görevlerinde bulunanlar ile bunlardan ölenlerin hak sahiplerine, 27, 29, 33, geçici 2 ve geçici 4 üncü maddelere göre hesaplanan aylık, altıncı ve yedinci fıkraya göre bağlanan aylıktan düşükse aradaki fark, Hazineden tahsil edilir. (Değişik dokuzuncu fıkra:27/3/2025-7546/7 md.) Bu madde kapsamında bağlanan aylıklar hakkında 55 inci maddenin ikinci fıkrası uygulanmaz. (Ek fıkra: 1/7/2022-7417/13 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı, Cumhurbaşkanı yardımcılığı, bakanlık veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği görevlerinde bulunanların altıncı fıkra kapsamında yapılacak sigorta primi veya emekli keseneği ile kurum karşılığı hesaplamalarında 9000 ek gösterge rakamı esas alınır.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

5510 sayılı Kanun’un 43. maddesi, Türk devlet teşkilatının zirvesinde görev yapan üst düzey kamu görevlilerinin (Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı, Cumhurbaşkanı Yardımcıları, Bakanlar ve Milletvekilleri) malullük, yaşlılık ve ölüm aylığı alma şartlarını ve bu aylıkların hesaplama kriterlerini düzenler. Bu madde, 2017 anayasa değişikliğiyle getirilen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne uyum çerçevesinde 703 sayılı KHK ve son olarak 27/03/2025 tarihli ve 7546 sayılı Kanunun 7. maddesi ile yeniden şekillendirilmiştir.

Madde, sıradan sigortalılara uygulanan standart aylık bağlama sistemi (m. 29) dışında, bu unvanlara sahip kişilerin üstlendikleri yüksek siyasi ve idari sorumluluklar göz önünde bulundurularak "gösterge" ve "memur aylık katsayısı" esaslı özel ve güvenceli bir emeklilik rejimi kurmaktadır. Yasa koyucu bu rejimle, devletin en üst makamlarındaki kişilerin görevleri sona erdikten sonra yaşam standartlarının devlet vakarına uygun bir düzeyde tutulmasını amaçlamıştır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Cumhurbaşkanı Emekli Aylığı (m. 43/1-2)

Cumhurbaşkanlığı görevinden herhangi bir nedenle ayrılanlara (istifa, görev süresinin dolması vb.), müracaatları üzerine 140.690 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda yaşlılık aylığı bağlanır.

  • Fark Mekanizması: Eğer görevden ayrılan Cumhurbaşkanı yasanın genel emeklilik şartlarına (m. 28) göre aylığa hak kazanıyorsa ve m. 29'a göre hesaplanan aylığı bu gösterge aylığından yüksekse kendisine o aylık bağlanır. Ancak genellikle m. 29 aylığı çok daha düşük çıkacağı için, aradaki devasa fark Hazine tarafından karşılanarak Sosyal Güvenlik Kurumu'na aktarılır.
2.2. TBMM Başkanı ve Başbakan Emekli Aylığı (m. 43/3-4)

TBMM Başkanlığı veya Başbakanlık (eski sistem dahil) görevinde bulunanların aylıkları 133.988 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı üzerinden hesaplanır. Cumhurbaşkanı aylığında olduğu gibi, genel emeklilik aylığı ile bu tutar arasındaki fark yine Hazineden tahsil edilir.

2.3. Milletvekilleri, Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanların Aylığı (m. 43/6-7-8)

Milletvekilleri, Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanların bu özel aylıktan faydalanabilmesi için çok sıkı iki koşul getirilmiştir:

  1. Asgari Süre Şartı: Bu görevlerde (Cumhurbaşkanı Yardımcılığı, Bakanlık veya Milletvekilliği) en az 2 yıl süreyle fiilen bulunmuş olmak.
  2. Asgari Prim ve Katsayı Şartı: Görev süreleri boyunca veya öncesinde/sonrasında en az 2 yıl süreyle "en yüksek devlet memuru" emsal alınarak emekli keseneği ve kurum karşılığı (veya sigorta primi) ödemiş olmak. Bu şartları sağlayan hak sahiplerine 122.530 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı tutarında aylık ödenir.
2.4. 9000 Ek Gösterge Esası ve 2025 Yasa Değişikliği (m. 43/10 ve 7546 sayılı Kanun)

Milletvekili ve bakanların prim matrahı hesaplanırken 9000 ek gösterge esas alınır. 7546 sayılı Kanun’un 2025 yılındaki değişikliğiyle, bu madde kapsamında bağlanan aylıklar hakkında 55. maddenin ikinci fıkrasında yer alan standart enflasyon artışları (TÜFE oranında zamlar) uygulanmaz. Bu aylıklar memur maaş katsayısındaki artışa doğrudan endekslenmiştir. Memur maaş katsayısı arttıkça, bu aylıklar da otomatik olarak aynı oranda yükselir.

3. Sistematik İlişkiler

Madde 43, 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun mülga hükümleriyle doğrudan entegredir. Ayrıca 5510 sayılı Kanun’un m. 28 (yaşlılık aylığı şartları), m. 29 (aylık hesabı) ve m. 34 (ölüm aylığı paylaştırması) hükümleri ile doğrudan sistemik bağ kurar. Cumhurbaşkanı, Başbakan veya Milletvekili vefat ettiğinde, bu maddeye göre hesaplanan özel aylık, eş ve çocuklarına m. 34'teki paylaştırma oranlarına göre (dul eşe %50 veya %75, çocuklara %25 vb.) ölüm aylığı olarak bağlanır.

4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok. Ancak geçmiş dönemde Anayasa Mahkemesi önüne taşınan uyuşmazlıklarda yüksek mahkeme şu önemli tespitlerde bulunmuştur:

  • Sosyal Güvenlikte Eşitlik İlkesi ve Haklı Neden: Anayasa Mahkemesi, üst düzey siyasi makamlarda görev yapan kişilere genel sigortalılardan farklı ve daha yüksek güvenceli bir emeklilik rejimi tanınmasını Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı bulmamıştır. AYM, bu kişilerin üstlendikleri kamu görevinin niteliği, temsil makamı olmaları ve siyasi faaliyetleri esnasında diğer mesleki kariyerlerinden mahrum kalmaları gibi gerekçelerle yasakoyucunun bu yönde takdir hakkı kullanabileceğine hükmetmiştir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay: Dışarıdan Cumhurbaşkanı Yardımcısı veya Bakan olarak atanan (A), bu görevde 1 yıl 8 ay kaldıktan sonra kabine değişikliğiyle görevinden ayrılmıştır. (A), daha önce 20 yıl memuriyet yapmış olup yaş şartını tamamladığında m. 43 kapsamındaki milletvekili emsali emekli aylığından faydalanmak istemektedir.

Hukuki Analiz: Madde 43/6 uyarınca, Cumhurbaşkanı yardımcılığı, bakanlık veya TBMM üyeliği görevlerinde bulunanların bu özel emeklilik hakkından yararlanabilmesi için en az 2 yıl süreyle bu görevlerde bulunmuş olmaları yasal zorunluluktur. (A), bu görevlerde sadece 1 yıl 8 ay (20 ay) kaldığı için 2 yıllık asgari süreyi dolduramamıştır. Dolayısıyla (A)'ya bu özel statüye göre aylık bağlanamaz. (A), genel hükümlere göre normal memuriyet veya sigortalılık geçmişi üzerinden standart yaşlılık aylığı alabilecektir.

6. Pratik Uygulama Notları

  • 2 Yıllık Sürenin Hesabı: 2 yıllık görev süresinin hesabında gün bazlı tescil esastır. Meclis fesihleri, erken seçimler veya kabine revizyonları nedeniyle görev süresi 2 yılın altında kalan siyasiler bu haktan faydalanamaz. Ancak yasama dönemlerinin kesintiye uğradığı bazı olağanüstü durumlarda yasa koyucu geçici maddelerle bu süreyi geriye doğru tamamlatma imkanı tanıyabilmektedir.
  • Memur Katsayısı Güncellemeleri: Bu madde kapsamındaki aylıklar her yıl Ocak ve Temmuz aylarında açıklanan memur aylık katsayısına göre güncellenir. Bu katsayı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanır ve SGK ödemeleri buna göre otomatik günceller.

7. Eleştirel Değerlendirme

Doktrinde Ali Güzel ve Müjdat Şakar, siyasilere ve üst düzey bürokratlara tanınan bu ayrıcalıklı emeklilik sistemini sert bir şekilde eleştirmektedir. Genel olarak vatandaşların emekli olabilmek için 7200 ila 9000 gün prim ödemek ve 60-65 yaş sınırını beklemek zorunda olduğu bir sistemde, sadece 2 yıl milletvekilliği veya bakanlık yapmış kişilere, ödedikleri primlerden bağımsız olarak memur maaş katsayısına endeksli çok yüksek aylıklar bağlanması "sosyal adalet" ve "sosyal dayanışma" ilkeleriyle bağdaşmamaktadır.

Hakkaniyete uygun olan yaklaşım, bu makam sahiplerine görev süreleri boyunca yüksek maaş verilmesi ancak emeklilik döneminde herkesle aynı genel kurallara (m. 29 formülüne) tabi tutulmasıdır. Hazine'nin bu kişiler için SGK'ya yaptığı milyarlarca liralık transferler, sosyal güvenlik bütçesinde kara delikler oluşmasına yol açmaktadır.

Metodolojik Not

Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan Kaynaklar:

  • Doktrin: Levent Akın (Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri), Müjdat Şakar (Sosyal Sigortalar Hukuku), Ali Güzel / Ömer Ekmekçi / Savaş Taşkent (Sosyal Güvenlik Hukuku).
  • Mevzuat: 5510 sayılı SSGSSK m. 43, 7456 sayılı Kanun, 7546 sayılı Kanun m. 7.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.

← Önceki Madde [42]
[44] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.