← Önceki Madde [40]
[42] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Sigortalıların borçlanabileceği süreler

MADDE 41- Bu Kanuna göre sigortalı sayılanların; a) (Değişik: 10/9/2014-6552/43 md.) Kanunları gereği verilen ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalı kadının, üç defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla borçlanılacak sürelerde uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmaması ve çocuğunun yaşaması şartlarıyla talepte bulunulan süreleri, 63 10/1/2013 tarihli ve 6385 sayılı Kanunun 15 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Bu sürelerin, üç yılı geçmemek üzere yarısı” ibaresi, “Bu sürelerin, üç yılı geçmemek üzere; (18) numaralı sırasında bulunanlar için tamamı diğerleri için yarısı” şeklinde değiştirilmiştir. 64 10/1/2013 tarihli ve 6385 sayılı Kanunun 15 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “malûliyet halleri” ibaresinden sonra gelmek üzere “ile (18) numaralı sırada bulunanlar” ibaresi eklenmiştir.

b) Er veya erbaş olarak silâh altında veya yedek subay, yedek astsubay okulunda geçen süreleri,65 c) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanların, personel mevzuatına göre aylıksız izin süreleri, d) Sigortalı olmaksızın doktora öğrenimi veya tıpta uzmanlık için yurt içinde veya yurt dışında geçirdikleri normal doktora veya uzmanlık öğrenim süreleri, e) Sigortalı olmaksızın avukatlık stajını yapanların normal staj süreleri, f) Sigortalı iken herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınanlardan bu suçtan dolayı beraat edenlerin tutuklulukta veya gözaltında geçen süreleri, g) Grev ve lokavtta geçen süreleri (...)66, h) Hekimlerin fahrî asistanlıkta geçen süreleri, ı) Seçim kanunları gereğince görevlerinden istifa edenlerin, istifa ettikleri tarih ile seçimin yapıldığı tarihi takip eden ay başına kadar açıkta geçirdikleri süreleri, i) (Ek: 13/2/2011-6111/30 md.) Bu bendin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki sürelere ilişkin olmak üzere, 4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalıların, kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik süreleri, j) (Ek: 4/7/2012-6353/37 md.) Sigortalı olmaksızın, 8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanuna göre yurt dışına gönderilen ve öğrenimini başarıyla tamamlayarak yurda dönenlerden yükümlü bulunduğu mecburi hizmet süresini tamamlamış olanların, yurt dışında resmî öğrenci olarak geçirmiş oldukları öğrenim sürelerinin 18 yaşının tamamlanmasından sonraki döneme ait olan kısmı, kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın (a) bendinde bulunanlar için %32’si diğerleri için %45’i üzerinden hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılarak, borçlandırılan süreleri sigortalılıklarına sayılır. (Ek cümle: 13/2/2011-6111/30 md.) (i) bendi kapsamında borçlanılacak sürelere ilişkin genel sağlık sigortası primlerinin ödenmiş olması halinde, genel sağlık sigortası primi ödenmiş bu sürelere ilişkin borçlanma tutarı %39 oranı üzerinden hesaplanır. 67 Bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar için ise yeni başvuru şartı aranır. Primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz. Borçlanma sürelerinin ne şekilde belgeleneceğini belirlemeye Kurum yetkilidir. Bu Kanuna göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlandırılma halinde, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye 65 25/6/2019 tarihli ve 7179 sayılı Kanunun 62 nci maddesiyle; bu bende “yedek subay” ibaresinden sonra gelmek üzere “, yedek astsubay” ibaresi eklenmiştir. 66 17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanunun 67 nci maddesiyle; bu bentte yer alan “ve Kurumca kabul edilecek sektörel veya genel ekonomik kriz dönemlerinde işvereni tarafından ücretsiz izinli sayılanların, her yıl için 3 ayı geçmemek üzere bu süreleri” ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır. 67 4/12/2025 tarihli ve 7566 sayılı Kanunun 21 inci maddesiyle bu fıkrada yer alan “%32’si” ibaresi “(a) bendinde bulunanlar için %32’si diğerleri için %45’i”, “%20” ibaresi “%39” şeklinde değiştirilmiştir.

götürülür. Sigortalılık borçlanması ile aylık bağlanmasına hak kazanılması durumunda, ilgililere borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanır. Borçlanılan süreler, uzun vadeli sigorta ve genel sağlık sigortası bakımından; a) (Değişik: 4/7/2012-6353/37 md.) Birinci fıkranın (a), (b), (d), (e), (f), (g), (h) ve (j) bentleri gereği borçlananlar, borçlandığı tarihteki 4 üncü maddenin birinci fıkrasının ilgili bendine göre, b) (Değişik: 13/2/2011-6111/30 md.) Birinci fıkranın (c) ve (ı) bentleri gereği borçlananlar, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendine, (i) bendine göre borçlananlar ise 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendine göre, sigortalılık süresi olarak değerlendirilir. Bu Kanunun yürürlük tarihinden sonraki sürelere ait borçlanmalarda; borçlanılan prime esas gün sayısı borçlanılan ilgili aylara mal edilir. Seçilen prime esas kazanç, borcun ödendiği tarihteki prime esas asgarî kazanca oranlanarak, söz konusu oran ilgili ayın prime esas asgarî kazancı ile çarpılır. Bulunan tutar, ilgili ayın prime esas kazancı kabul edilir. Ancak hesaplanan prime esas kazanç hiçbir suretle o ayın prime esas azamî kazancını geçemez.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

5510 sayılı Kanun’un 41. maddesi, sosyal güvenlik hukukumuzun en dinamik ve uygulaması en yaygın olan müesseselerinden biri olan "hizmet borçlanması" (hizmet satın alma) kurumunu düzenler. Hizmet borçlanması, sigortalıların yasa metninde tahdidi (sınırlı) olarak sayılmış olan ve aktif çalışmanın bulunmadığı veya prim ödenmeyen belirli süreleri, bedelini kendileri ödemek suretiyle sigortalılık sürelerine dahil etmelerine imkan tanır.

Bu madde, sigortalıların emeklilik şartlarını (prim gün sayısı ve sigortalılık süresi) tamamlamalarını kolaylaştıran kurucu ve geliştirici nitelikte bir haktır. Madde, tarihsel süreçte birçok kez değişikliğe uğramış olup en son 4/12/2025 tarihli ve 7566 sayılı Kanunun 21. maddesi ile borçlanma prim oranlarında çok köklü ve devrim niteliğinde değişiklikler yapılmıştır. Bu son yasal düzenleme ile borçlanma maliyetleri, borçlanmanın niteliğine göre ayrıştırılarak adil ve sürdürülebilir bir dengeye oturtulmuştur.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Borçlanılabilecek Süreler (Tahdidi Liste)

Yasa koyucu borçlanılabilecek süreleri sınırlı olarak saymıştır. Bunların dışında kalan hiçbir süre (örneğin boşta geçen süreler, yasal sınır dışındaki stajlar vb.) borçlanılamaz:

  • Doğum ve Analık İzin Süreleri (m. 41/1-a): 4/a, 4/b ve 4/c kapsamındaki kadın sigortalılar, üç defaya mahsus olmak üzere, doğum tarihinden sonraki iki yıllık süreyi (toplamda en fazla 6 yıl / 2160 gün) borçlanabilirler. Şartları; borçlanılacak sürede sigortalının adına uzun vadeli sigorta kolları primi ödenmemiş olması ve borçlanılan dönemde çocuğun yaşıyor olmasıdır.
  • Askerlik Süreleri (m. 41/1-b): Er veya erbaş olarak silah altında geçen süreler ile yedek subay/yedek astsubay okulunda geçen süreler borçlanılabilir.
  • Aylıksız İzin Süreleri (m. 41/1-c): 4/c (kamu görevlileri) kapsamındaki sigortalıların personel mevzuatına göre kullandıkları aylıksız izin süreleri borçlanılabilir.
  • Doktora ve Uzmanlık Öğrenim Süreleri (m. 41/1-d): Sigortalı olmaksızın geçirilen doktora veya tıbbi uzmanlık süreleri borçlanılabilir.
  • Avukatlık Staj Süresi (m. 41/1-e): Sigortalı olmaksızın yapılan avukatlık staj süreleri (1 yıl) borçlanılabilir.
  • Beraatle Sonuçlanan Tutukluluk ve Gözaltı Süreleri (m. 41/1-f): Beraat eden sigortalıların bu dönemlerde geçen tutukluluk veya gözaltı süreleri borçlanılabilir.
  • Grev ve Lokavt Süreleri (m. 41/1-g): Yasal grev ve lokavt esnasında sözleşmesi askıda kalan işçilerin bu süreleri borçlanılabilir.
  • Kısmi Süreli Çalışanların Eksik Süreleri (m. 41/1-i): 4857 sayılı İş Kanununa göre kısmi süreli çalışanların, 30 günden eksik kalan sürelerini borçlanarak aya tamamlama imkanıdır.
2.2. Borçlanma Bedelinin Hesaplanması ve 2025 Reformu (m. 41/1-son)

Borçlanma bedeli, sigortalının talep tarihindeki prime esas günlük kazanç alt (asgari ücret) ve üst sınırları (asgari ücretin 7.5 katı) arasında kendisi tarafından beyan edilecek kazanç üzerinden hesaplanır. 7566 sayılı Kanunla yapılan ve 2025 sonunda yürürlüğe giren değişiklik uyarınca:

  • Doğum Borçlanması (a bendi): Günlük kazancın %32'si üzerinden hesaplanır. Yasa koyucu sosyal devlet ilkesi gereği kadın sigortalıları korumak adına doğum borçlanmasının oranını düşük tutmuştur.
  • Diğer Tüm Borçlanmalar (b-j bentleri): Günlük kazancın %45'i üzerinden hesaplanır. (Eski düzenlemede tüm borçlanmalar %32 idi). Bu artış, sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesini korumak amacıyla getirilmiştir.
  • Part-Time Borçlanması (i bendi): Kısmi süreli çalışanların eksik gün borçlanmalarında genel sağlık sigortası primleri zaten ödenmişse, borçlanma oranı %39 olarak uygulanır.
  • Ödeme Süresi: Tebliğ edilen borç tutarı, tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde ödenmek zorundadır. Süresinde ödenmeyen borçlanmalar iptal olur ve yeni bir başvuru (yeni asgari ücret üzerinden) yapılması gerekir.

3. Sistematik İlişkiler

Madde 41; m. 4 (Sigortalılık türleri), m. 82 (Günlük kazanç sınırları) ve özellikle sigortalılık başlangıç tarihini düzenleyen hükümlerle sistematik bir bütünlük oluşturur. Borçlanmanın sigortalılık başlangıç tarihine etkisi hayati öneme sahiptir:

  • Girişten Önceki Sürelerin Borçlanılması: Eğer borçlanılan süre (örneğin askerlik, staj vb.) ilk sigortalı olunan tarihten önce ise, sigortalılık başlangıç tarihi, borçlanılan gün sayısı kadar fiilen geriye götürülür. Bu durum, özellikle 8 Eylül 1999 öncesine çekilmelerde EYT kapsamına girme hakkı tanımaktadır.
  • Girişten Sonraki Sürelerin Borçlanılması: Eğer borçlanılan süre ilk tescil tarihinden sonra ise (örneğin doğum borçlanması), sigortalılık başlangıcı geriye gitmez, sadece prim ödeme gün sayısı hanesine eklenir.

4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok. Bununla birlikte, yargı kararlarında yerleşik hale gelen kritik iki içtihat şudur:

  • Doğum Borçlanmasında Sigortalılık Öncesi Doğumlar Borçlanılamaz: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun istikrarlı kararları uyarınca, ilk defa sigortalı olunan tarihten önce gerçekleşen doğumlar borçlanılamaz. Doğum borçlanmasının temel şartı, doğum tarihinde aktif bir sigortalılık ilişkisinin kurulmuş olmasıdır. (İstisnası: Stajyer olarak tescili yapılıp adına kısa vadeli sigorta primi ödenen kadın sigortalılar, staj tescilinden sonraki doğumları borçlanabilirler).
  • Askerlik Borçlanması ve Hak Sahibi Talebi: Sigortalının vefatı halinde, hak sahipleri (dul eş ve yetim çocuklar) de vefat eden sigortalının askerlik veya doğum sürelerini borçlanarak ölüm aylığı bağlanması için gerekli olan asgari prim gün sınırını doldurabilirler. Yargıtay, hak sahiplerinin bu talebini yasal bir hak olarak kabul etmektedir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1: İlk defa 10.10.2000 tarihinde sigortalı olan erkek sigortalı (A), sigortalı olmadan önce 1997-1999 yılları arasında 18 ay (540 gün) vatan hizmetini er olarak yerine getirmiştir. (A), emeklilik gününü tamamlamak için askerlik borçlanması yapmak istemektedir.

Hukuki Analiz: (A)'nın askerlik süresi, sigortalılık başlangıç tarihi olan 10.10.2000 tarihinden öncedir. (A) askerlik süresinin tamamını (540 gün) borçlandığında, sigortalılık başlangıç tarihi 540 gün geriye götürülecektir. Yapılan hesaplama neticesinde (A)'nın yeni sigortalılık başlangıç tarihi 18.04.1999 olacaktır. Bu durum (A)'yı 08.09.1999 öncesi tescilli hale getirecek ve EYT kapsamında yaş şartı aranmaksızın emekli olma hakkı kazandıracaktır. Borç tutarı ise 2025 yılı reformu uyarınca günlük kazancın %45'i üzerinden hesaplanacaktır.

Olay 2: Stajyer avukat olarak 6 ay adliyede, 6 ay da bir avukatın yanında sigortasız olarak staj yapan (B), bu 1 yıllık süreyi borçlanmak istemektedir.

Hukuki Analiz: Madde 41/1-e uyarınca sigortalı olmaksızın yapılan avukatlık staj süreleri borçlanılabilir. (B), baro levhasına kayıtlı olarak yaptığı staj süresini talep tarihinde geçerli olan asgari kazancın %45'i oranında prim ödeyerek borçlanabilir. Bu borçlanılan süre, uzun vadeli sigorta kolları bakımından 4/a kapsamında sigortalılık süresi olarak değerlendirilecektir.

6. Pratik Uygulama Notları

  • Başvuru Zamanlaması ve Asgari Ücret Etkisi: Borçlanma primleri günlük asgari ücrete endeksli olduğundan, asgari ücret artış dönemlerinden (genellikle Ocak ayı) önce başvuru yapmak ciddi bir maliyet avantajı sağlar. Örneğin, 31 Aralık tarihinde verilen borçlanma dilekçesi eski asgari ücret üzerinden hesaplanırken, 1 Ocak'ta verilen dilekçe yeni asgari ücrete tabi olacaktır.
  • Kısmi Ödeme İmkanı: Tebliğ edilen borçlanma tutarının tamamının ödenmesi zorunlu değildir. Gücü yetmeyen sigortalılar tebliğ edilen tutarın sadece bir kısmını ödeyebilirler. Bu durumda ödenen miktar ile orantılı olarak prim günü tescil edilir, ödenmeyen kısım ise iptal olur.

7. Eleştirel Değerlendirme

2025 yılında 7566 sayılı Kanunla yapılan değişiklik, doğum borçlanmasını (%32) diğer borçlanmalardan (%45) ayırarak kadın sigortalılar lehine olumlu bir ayrımcılık getirmiştir. Ancak askerlik borçlanması gibi neredeyse her erkek sigortalının yapmak zorunda olduğu borçlanmanın prim oranının %45'e yükseltilmesi, sigortalılar üzerinde ciddi bir ekonomik yük yaratmıştır. Vatani görevini yerine getirirken zaten ekonomik olarak gelir elde edemeyen kişilerin, bu süreleri satın alırken daha yüksek bir prim oranı ile cezalandırılması hakkaniyete ve sosyal devlet ilkesine tam olarak uymamaktadır.

Doktrinde Müjdat Şakar, staj dönemlerinin borçlanma kapsamında olmamasını büyük bir eksiklik olarak görmektedir. Meslek liselerinde veya yükseköğrenimde zorunlu staja tabi tutulan gençlerin staj sürelerinin borçlanılmasına imkan tanınmaması, erken yaşta çalışma hayatına girenlerin emeklilik haklarını geciktirmekte ve ad adaletsizliğe yol açmaktadır. Staj sürelerinin de 41. madde kapsamına alınarak borçlanılabilir süre haline getirilmesi gerekmektedir.

Metodolojik Not

Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan Kaynaklar:

  • Doktrin: Levent Akın (Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri), Müjdat Şakar (Sosyal Sigortalar Hukuku), Ali Güzel / Ömer Ekmekçi / Savaş Taşkent (Sosyal Güvenlik Hukuku).
  • Mevzuat: 5510 sayılı SSGSSK m. 41, m. 82, 7566 sayılı Kanun m. 21.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.

← Önceki Madde [40]
[42] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.