← Önceki Madde [36]
[38] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Evlenme ve cenaze ödeneği

MADDE 37- (Değişik: 17/4/2008-5754/23 md.) Evlenmeleri nedeniyle, gelir veya aylıklarının kesilmesi gereken kız çocuklarına evlenmeleri ve talepte bulunmaları halinde almakta oldukları aylık veya gelirlerinin iki yıllık tutarı bir defaya mahsus olmak üzere evlenme ödeneği olarak peşin ödenir. Evlenme ödeneği alan hak sahibinin aylığının kesildiği tarihten itibaren iki yıl içerisinde yeniden hak sahibi olması halinde, iki yıllık sürenin sonuna kadar gelir veya aylık bağlanmaz, bu durumda olanlar 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (f) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır.

Evlenme ödeneği verilmesi halinde, diğer hak sahiplerinin aylık veya gelirleri evlenme ödeneği verilen sürenin bitimini takip eden ödeme döneminden itibaren 34 üncü maddeye göre yeniden belirlenir. İş kazası veya meslek hastalığı sonucu veya sürekli iş göremezlik geliri, malûllük, vazife malûllüğü veya yaşlılık aylığı almakta iken veya kendisi için en az 360 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirilmiş olup da ölen sigortalının hak sahiplerine Kurum Yönetim Kurulunca belirlenip Bakan tarafından onaylanan tarife üzerinden cenaze ödeneği ödenir. Cenaze ödeneği, sırasıyla sigortalının eşine, yoksa çocuklarına, o da yoksa ana babasına, o da yoksa kardeşlerine verilir. Cenaze ödeneğinin üçüncü fıkrada sayılanlara ödenememesi ve sigortalının cenazesinin gerçek veya tüzel kişiler tarafından kaldırılması durumunda, üçüncü fıkrada belirtilen tutarı geçmemek üzere belgelere dayanan masraflar, masrafı yapan gerçek veya tüzel kişilere ödenir. 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanlardan ölenlerin hak sahiplerine kendi kurumları tarafından ilgili mevzuat gereği ölüm yardımı hariç cenaze gideri, cenaze nakil gideri ödeneği veya bu mahiyette bir ödemenin yapılması halinde, Kurum tarafından cenaze ödeneği ödenmez.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

5510 sayılı Kanun’un 37. maddesi, ölüm sigortasından sağlanan iki önemli ayni/maddi nitelikteki tek seferlik yardımı düzenler: Evlenme Ödeneği (halk arasında bilinen adıyla çeyiz yardımı) ve Cenaze Ödeneği. Her iki ödenek de aile bütünlüğünü desteklemeyi ve ani yaşam değişimlerinde (evlilik gibi mutlu bir olayda veya ölüm gibi sarsıcı bir kayıpta) hak sahiplerine acil finansal destek sunmayı amaçlar.

Madde 37, evlenme ödeneğini sadece kız çocuklarına hasrederek sosyal-kültürel bir koruma kalkanı oluştururken, ödenekten kaynaklanan mükerrer ödemeleri önlemek amacıyla "2 yıllık bloke" süresi getirmiştir. Cenaze ödeneğinde ise vefat eden sigortalının geride bıraktığı yakınlarına cenaze defin masraflarını karşılamak üzere maktu bir tarife üzerinden ödeme yapılmasını ve hak sahiplerinin bulunmadığı durumlarda cenazeyi kaldıran üçüncü kişilerin korunmasını hükme bağlamıştır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Evlenme Ödeneği (Çeyiz Yardımı - m. 37/1)

Kız çocuklarının evlenmesi halinde sağlanan bu ödeneğin şartları ve işleyişi şu şekildedir:

  • Hak Sahibi: Sadece ölüm aylığı veya iş kazası/meslek hastalığından dolayı gelir alan kız çocukları yararlanabilir. Erkek çocuklara veya dul eşe evlenme ödeneği verilmez.
  • Tutar: Kız çocuğunun almakta olduğu aylık veya gelirin iki yıllık (24 aylık) tutarı peşin ve toplu olarak ödenir.
  • İki Yıllık Bloke ve Hak Sahipliği Engeli: Evlenme ödeneği alan kız çocuğu, evlendiği tarihten itibaren 2 yıl içinde boşanır veya eşi vefat ederse, 2 yıllık (24 aylık) süre dolmadıkça kendisine yeniden yetim aylığı bağlanmaz. Bu süreçte kız çocuğu, kanunun 60/1-f maddesi uyarınca prim ödemeksizin genel sağlık sigortalısı sayılır.
  • Diğer Hak Sahiplerine Etkisi (m. 37/2): Evlenme ödeneği alan kız çocuğunun payı (örneğin %25), diğer hak sahiplerinin (örneğin anne veya diğer kardeşler) hisselerine hemen eklenmez. Diğer hak sahiplerinin aylıkları, evlenme ödeneği verilen 2 yıllık sürenin bitimini takip eden ödeme döneminden itibaren yeniden belirlenir. Bu kural, Kurumun aynı dosya için iki yıl boyunca mükerrer ödeme yapmasını engeller (aktüeryal denge).
2.2. Cenaze Ödeneği (m. 37/3-5)

Sigortalının vefatı halinde defin giderlerini karşılamak üzere ödenen cenaze ödeneğinin koşulları şunlardır:

  • Vefat Eden Sigortalının Şartları: İş kazası/meslek hastalığı sonucu ölen, sürekli iş göremezlik geliri, malullük veya yaşlılık aylığı almaktayken ölen ya da kendisi için en az 360 gün uzun vadeli prim bildirilmişken ölen sigortalıların hak sahiplerine ödenir.
  • Ödeme Sıralaması: Sırasıyla; dul eşe, yoksa çocuklara, yoksa anne-babaya, o da yoksa kardeşlere ödenir.
  • Üçüncü Kişilerin Sorumluluğu (m. 37/4): Eğer yukarıda sayılan hiçbir yakın yoksa ve cenaze gerçek veya tüzel kişilerce (belediye, hayır kurumu veya bir komşu) kaldırılmışsa, belgelenen masraflar yasal tarife sınırını aşmamak kaydıyla masrafı yapan kişilere ödenir.
  • Memurlar (4/c) Yönünden İstisna: 4/c kapsamındaki memurlara kendi kurumlarınca cenaze nakil veya gider ödeneği yapılıyorsa, SGK ayrıca cenaze ödeneği ödemez.

3. Sistematik İlişkiler

Madde 37; m. 32 (Ölüm aylığı genel kuralları), m. 34 (Paylaştırma oranları), m. 60 (GSS kapsamı) ve m. 97 (5 yıllık zamanaşımı) ile doğrudan sistematik ilişki içindedir.

4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok. Ancak Yargıtay’ın evlenme ve cenaze ödeneklerine dair yerleşik içtihatları şu şekildedir:

  • Zamanaşımı Süresi: Yargıtay kararlarına göre, evlenme ödeneği ve cenaze ödeneği talepleri kanunun 97. maddesindeki 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Evlilik tarihinden veya ölüm tarihinden itibaren 5 yıl içinde yazılı talepte bulunmayan hak sahiplerinin bu hakları düşer.
  • 2 Yıllık Süre Dolan Kız Çocuğunun Başvurusu: Yargıtay, evlenme ödeneği aldıktan 6 ay sonra boşanan kız çocuğunun Kuruma başvuru yapabileceğini, ancak Kurumun aylığı fiilen bağlamak için evlilik tarihinden itibaren 24 ayın geçmesini bekleyeceğini, bu bekleme süresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına hükmetmiştir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1: Babasından aylık 5.000 TL yetim aylığı almakta olan (A), 15 Haziran 2026 tarihinde evlenmiştir. (A), evlenme ödeneği talebinde bulunmuştur. (A) ne kadar ödeme alacaktır ve bu durum annesi (B)'nin aylığını nasıl etkileyecektir?

Hukuki Analiz: Madde 37/1 uyarınca (A)'ya almakta olduğu aylığın 24 katı olan $5.000 \times 24 = 120.000 \text{ TL}$ peşin evlenme ödeneği ödenir ve yetim aylığı kesilir. (A)'nın aylıktan çıkması nedeniyle annesi (B)'nin hissesi (örneğin %50'den %75'e yükselmesi gerekiyorsa) hemen yükseltilmez. Anne (B)'nin hissesi, evlilik tarihi olan Haziran 2026'dan itibaren 2 yıl sonra, yani Haziran 2028'den itibaren yeniden hesaplanarak yükseltilecektir. Bu süreçte Kurum bütçesi korunmuş olur.

Olay 2: Evlenme ödeneği alarak evlenen (C), evliliğinin 3. ayında şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanmıştır. (C) geçim sıkıntısı içinde olduğunu belirterek babasından kalan yetim aylığının derhal yeniden bağlanmasını talep etmektedir.

Hukuki Analiz: Madde 37/1 uyarınca, evlenme ödeneği alan hak sahibinin evlilik tarihinden itibaren 2 yıl içinde boşanması halinde, 2 yıllık sürenin (24 ayın) sonuna kadar aylık bağlanamaz. (C)'nin talebi SGK tarafından reddedilecektir. (C), kalan 21 aylık sürenin dolmasını beklemek zorundadır. Ancak bu sürede prim ödemeksizin GSS kapsamında sağlık hizmeti almaya devam edecektir.

6. Pratik Uygulama Notları

  • Başvuru Yöntemi: Evlenme ödeneği almak için evlilik cüzdanı ve "Evlenme Ödeneği Talep Dilekçesi" ile doğrudan e-devlet üzerinden veya SGK Merkez Müdürlüklerine başvurulması gerekir. Cenaze ödeneğinde ise sistem ölümleri Nüfus Müdürlüğünden otomatik çekse de, ödemenin yapılabilmesi için hak sahiplerinin veya defin masrafını yapanların Kuruma yazılı müracaatı şarttır.

7. Eleştirel Değerlendirme

Evlenme ödeneğinin sadece kız çocuklarına verilip erkek çocuklara verilmemesi anayasal "cinsiyet eşitliği" yönünden doktrinde Levent Akın tarafından eleştirilmektedir. Günümüz sosyo-ekonomik koşullarında evlilik hazırlığı yapan erkek çocukların da benzer maddi zorluklarla karşılaştığı gerçeği göz önüne alındığında, bu hakkın yetim aylığı alan erkek çocuklara da teşmil edilmesi eşitlikçi sosyal devlet ilkesine daha uygun olacaktır.

Ayrıca, evlendikten hemen sonra boşanan kız çocuklarının 2 yıl boyunca aylıksız bırakılması, onları boşanma sonrası büyük bir yoksulluk ve çaresizlikle baş başa bırakmaktadır. Peşin ödenen 24 aylık tutarın, boşanma halinde geriye kalan aylara isabet eden kısmının (örneğin 3. ayda boşanmışsa kalan 21 aylık kısmının) aylıklar bağlandıktan sonra parça parça mahsup edilmesi kaydıyla, yetim aylığının boşanma kesinleştiği anda derhal yeniden başlatılması, koruyucu sosyal güvenlik anlayığa daha çok hizmet edecektir.

Metodolojik Not

Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan Kaynaklar:

  • Doktrin: Levent Akın (Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri), Müjdat Şakar (Sosyal Sigortalar Hukuku), Ali Güzel (Sosyal Güvenlik Hukuku).
  • Mevzuat: 5510 sayılı SSGSSK m. 37, m. 32, m. 34, m. 60, m. 97.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.

← Önceki Madde [36]
[38] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.