Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu Madde 32

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

5510 sayılı Kanun’un 32. maddesi, ölüm sigortasının kapsamını, bu sigortadan hak sahiplerine sağlanacak yardımları ve ölüm aylığı bağlanmasının asgari yasal koşullarını düzenlemektedir. Ölüm sigortası, sigortalının vefatı halinde geride kalan ve onun geliriyle geçinen aile bireylerinin (eş, çocuk, anne ve baba) uğrayacağı gelir kaybını telafi ederek sosyal bir yıkım yaşanmasını önlemeyi amaçlayan en önemli uzun vadeli güvence araçlarından biridir.

Madde 30 ve devamı hükümlerinde yer alan "ölüm aylığı", sigortalılık ilişkisinin ölüm riskiyle sona ermesiyle devreye giren kurucu bir haktır. Yasa koyucu bu maddede, ölüm aylığı bağlama kriterlerini belirlerken hem sigortalının toplam prim gün sayısını hem de ölüm anındaki hukuki statüsünü (emekli olup olmadığını) esas almıştır. Ayrıca, özellikle 4/a (işçi) sigortalıları lehine daha kolaylaştırılmış asgari koşullar öngörülmüş, ancak bu kolaylaştırma borçlanma yasaklarıyla dengelenmiştir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Ölüm Sigortasından Sağlanan Haklar (m. 32/1)

Kanun, vefat eden sigortalının yakınlarına dört farklı hak tanımıştır:

• Ölüm Aylığı: Şartları taşıyan eş, çocuk ve ebeveynlere bağlanan sürekli gelirdir.
• Ölüm Toptan Ödemesi: Aylık bağlanamayan durumlarda, primlerin güncellenerek hak sahiplerine iade edilmesidir (m. 36).
• Evlenme Ödeneği (Çeyiz Yardımı): Aylık almakta iken evlenen kız çocuklarına ödenen toplu yardımdır (m. 37/1-c).
• Cenaze Ödeneği: Cenaze masraflarının karşılanması amacıyla ödenen bir defalık maktu tutardır.

2.2. Ölüm Aylığı Bağlanması Şartları ve İkili Prim Eşiği (m. 32/2-a)

Ölen sigortalının hak sahiplerine aylık bağlanabilmesi için sigortalının ölüm tarihinde şu şartlardan birini taşıması gerekir:

• Genel Eşik (1800 Gün): Sigortalının statüsüne bakılmaksızın (4/a, 4/b, 4/c) adına en az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmalıdır.
• İstisnai Eşik (5 Yıl - 900 Gün - Sadece 4/a İçin): 4/a (SSK) kapsamında çalışanlar için daha kolay bir yol öngörülmüştür. Sigortalının en az 5 yıldan beri sigortalı bulunması ve en az 900 gün priminin olması yeterlidir.
• Borçlanma Yasağı: 5 yıldan beri sigortalı olma ve 900 gün prim şartının hesabında, her türlü borçlanma süreleri (askerlik, doğum, yurtdışı vb.) tamamen hariç tutulur. Sigortalı fiilen 900 gün çalışmış ve 5 yıllık tescil süresini borçlanmasız doldurmuş olmalıdır. Bu kural, 2008 reformunun en katı sınırlamalarından biridir. Eğer 1800 gün üzerinden aylık talep ediliyorsa, borçlanma süreleri gün hesabına dahil edilebilir.

2.3. Diğer Ölüm Aylığı Hak Kazanma Halleri (m. 32/2-b ve c)

• Malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı almaktayken ölen sigortalının hak sahiplerine prim günü aranmaksızın doğrudan aylık bağlanır.
• Emekli aylığı alırken yeniden çalışmaya başladığı için aylığı kesilen sigortalıların vefatı halinde de hak sahiplerine doğrudan aylık bağlanır.

2.4. 4/b (Bağ-Kur) Sigortalıları İçin Prim Borcu Şartı

4/b kapsamındaki sigortalıların hak sahiplerine aylık bağlanabilmesi için, ölen sigortalının Kuruma GSS dahil hiçbir prim ve prime ilişkin gecikme cezası/zammı borcunun bulunmaması veya bu borcun tamamının hak sahiplerince ödenmesi zorunludur.

3. Sistematik İlişkiler

Madde 32; doğrudan m. 33 (Aylık hesaplama), m. 34 (Hak sahiplerinin paylaştırılması), m. 36 (Toptan ödeme), m. 37 (Evlenme ve cenaze ödeneği) ve m. 80-81 ile bir bütün oluşturur. Anayasa'nın 41. maddesindeki "Ailenin korunması" ilkesiyle doğrudan ilişkilidir.

4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok. Ancak Yargıtay’ın bu maddedeki uyuşmazlıklara dair yerleşik ilkeleri şunlardır:

• Borçlanma Yasağının Mutlaklığı: Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin yerleşik kararlarında vurgulandığı üzere, 5 yıl ve 900 gün şartıyla ölüm aylığı bağlanmasında askerlik veya doğum borçlanması yapılmış olsa dahi, bu borçlanılan süreler 900 günün hesabında dikkate alınamaz. Ancak sigortalı borçlanma yaparak toplam prim gününü 1800 güne ulaştırabiliyorsa, bu durumda 5 yıl sigortalılık şartı aranmaksızın aylık bağlanmalıdır.
• Ölüm Tarihine Göre Kanun Uygulaması: Yargıtay içtihatlarında, ölüm aylığı taleplerinde sigortalının ölüm tarihindeki yasal mevzuatın uygulanacağı esastır. 1 Ekim 2008 öncesi vefat eden sigortalıların hak sahipleri için eski 506 sayılı Kanun hükümleri uygulanır; dolayısıyla o dönemde borçlanmayla 900 güne ulaşma imkanı saklıdır.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1: 4/a sigortalısı (A), 2021 yılında ilk defa işe girmiş ve 2026 yılında vefat etmiştir. (A)'nın fiili prim günü 920 gündür. (A)'nın eşi, ölüm aylığı bağlanması için başvurmuştur. SGK, yapılan incelemede (A)'nın 920 gününün 100 gününün askerlik borçlanması olduğunu tespit etmiştir.

Hukuki Analiz: Madde 32/2-a uyarınca, 5 yıl ve 900 gün şartıyla aylık bağlanabilmesi için borçlanma sürelerinin hariç tutulması gerekir. (A)'nın fiili çalışması $920 - 100 = 820$ gündür. Borçlanmasız prim günü 900 günün altında kaldığı için (A)'nın eşine 900 gün üzerinden aylık bağlanamaz. Ayrıca toplam gün sayısı borçlanma dahil 1800 güne de ulaşmadığı için hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanması mümkün olmayacaktır.

Olay 2: 4/b (Bağ-Kur) sigortalısı (B), 2000 gün prim ödedikten sonra vefat etmiştir. Ancak (B)'nin ölüm tarihinde SGK'ya 12.000 TL prim borcu bulunmaktadır. (B)'nin eşi ölüm aylığı talep etmektedir.

Hukuki Analiz: (B)'nin prim günü genel eşik olan 1800 günün üzerindedir. Ancak Madde 32/2 son fıkra uyarınca, 4/b sigortalılarının hak sahiplerine aylık bağlanabilmesi için borcun olmaması şarttır. Eşin aylık alabilmesi için öncelikle (B)'nin 12.000 TL'lik borcunun SGK'ya ödenmesi gerekir. Ödeme yapıldığı tarihi takip eden ay başından itibaren ölüm aylığı bağlanacaktır.

6. Pratik Uygulama Notları

• "1800 Güne Tamamlama" Stratejisi: Fiili günü 900 günün altında olan veya fiili günü 900'ün üzerinde olsa da 5 yıllık sigortalılık süresi bulunmayan ölen sigortalıların hak sahipleri, eğer borçlanma imkanları (askerlik, doğum vb.) varsa bu süreleri borçlanarak toplam prim gününü 1800 güne ulaştırabilirler. 1800 gün sınırında borçlanma yasağı veya 5 yıl tescil şartı bulunmadığından, bu yöntem pratik olarak birçok aileyi aylığa kavuşturmaktadır.

7. Eleştirel Değerlendirme

Madde 32/2-a bendinde yer alan "her türlü borçlanma süreleri hariç" ibaresi sosyal güvenlik hukuku doktrininde Müjdat Şakar ve Ali Güzel tarafından yoğun şekilde eleştirilmektedir. Ölüm sigortası, geride kalan yetim ve dulların iaşesini temin eden en temel anayasal haktır. İş kazası veya hastalık dışı nedenlerle erken yaşta vefat eden sigortalıların ailelerinin, sırf borçlanma yaptıkları gerekçesiyle aylıktan mahrum bırakılması sosyal devlet ilkesini zedelemektedir.

Ayrıca 4/b sigortalılarının ailelerine borç nedeniyle aylık bağlanmaması da sert bir yaptırımdır. Ailenin zaten geçim kaynağını yitirdiği bir dönemde toplu borç ödemeye zorlanması yerine, Kurum'un borcu bağlanan aylıktan taksitler halinde (örneğin aylığın 1/4'ünü keserek) mahsup etmesi, sosyal devletin babacan ve kapsayıcı niteliğine çok daha uygun olacaktır.

---

Metodolojik Not

Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan Kaynaklar:

• Doktrin: Müjdat Şakar (Sosyal Sigolar Hukuku), Ali Güzel / Ömer Ekmekçi (Sosyal Güvenlik Hukuku), Levent Akın (Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri).
• Mevzuat: 5510 sayılı SSGSSK m. 32, m. 33, m. 34, m. 36, m. 37.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.