← Önceki Madde [17]
[19] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Geçici iş göremezlik ödeneği

MADDE 18- Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla; a) İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için, b) (Değişik: 17/4/2008-5754/11 md.) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ile 5 inci madde kapsamındaki sigortalılardan hastalık sigortasına tabi olanların hastalık sebebiyle iş göremezliğe uğraması halinde, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla geçici iş göremezliğin üçüncü gününden başlamak üzere her gün için, c) (Değişik: 17/4/2008-5754/11 md.) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ile 32 15/4/2021 tarihli ve 7316 sayılı Kanunun 9 uncu maddesiyle, bu bentte yer alan “üç aylık” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.

(b) bendinde belirtilen muhtarlar ile aynı bendin (1), (2) ve (4) numaralı alt bentleri kapsamındaki sigortalı kadının analığı halinde, doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla, doğumdan önceki sekiz ve sonraki onaltı haftalık sürede, çoğul gebelik halinde ise doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki haftalık süre ilâve edilerek çalışmadığı her gün için,33 d) (Değişik: 17/4/2008-5754/11 md.) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ile (b) bendinde belirtilen muhtarlar ile aynı bendin (1), (2) ve (4) numaralı alt bentleri kapsamındaki sigortalı kadının, erken doğum yapması halinde doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılamayacak süreler ile isteği ve hekimin onayıyla doğuma iki hafta kalıncaya kadar çalışması halinde, doğum sonrası istirahat süresine eklenen süreler için,3435 geçici iş göremezlik ödeneği verilir. (Değişik ikinci fıkra: 17/4/2008-5754/11 md.) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanlara iş kazası veya meslek hastalığı ya da analık halinde geçici iş göremezlik ödeneği, genel sağlık sigortası dahil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması şartıyla yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereği olarak istirahat raporu aldıkları sürede ödenir. Ancak bu maddenin birinci fıkrasının (c) bendine göre doğum öncesi ve doğum sonrası çalışmadığı sürelerde geçici iş göremezlik ödeneğinin ödenebilmesi için yatarak tedavi şartı aranmaz. (Değişik üçüncü fıkra: 17/4/2008-5754/11 md.) İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı kadının analığı halinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, yatarak tedavilerde 17 nci maddeye göre hesaplanacak günlük kazancının yarısı, ayaktan tedavilerde ise üçte ikisidir. Sigorta prim ve ödeneklerinin hesabına esas tutulacak günlük kazançların alt sınırında meydana gelecek değişikliklerde, yeniden tespit edilen alt sınırın altında bir günlük kazanç üzerinden ödenek almakta bulunanların veya almaya hak kazanmış veya kazanacak olanların bu ödenekleri, günlük kazançlarının alt sınırındaki değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak değiştirilmiş günlük kazançların alt sınırına göre ödenir. Bir sigortalıda iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinden birkaçı birleşirse, geçici iş göremezlik ödeneklerinden en yükseği verilir. Geçici iş göremezlik ödenekleri, toplu iş sözleşmesi yapılan işyerleri ile kamu idarelerinin işverenleri tarafından Kurumca belirlenen usûl ve esaslara göre Kurum adına sigortalılara ödenerek, daha sonra Kurum ile mahsuplaşmak suretiyle tahsil edilebilir. Geçici iş göremezlik ödeneklerinin ödeme zamanı ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. 33 22/4/2026 tarihli ve 7578 sayılı Kanunun 19 uncu maddesiyle bu bentte yer alan “doğumdan önceki ve sonraki sekizer haftalık sürede” ibaresi “doğumdan önceki sekiz ve sonraki onaltı haftalık sürede” şeklinde değiştirilmiştir. 34 13/2/2011 tarihli ve 6111 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle, bu bentte yer alan “sigortalı kadının isteği ve hekimin onayı ile doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışması halinde,” ibaresi “sigortalı kadının, erken doğum yapması halinde doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılamayacak süreler ile isteği ve hekimin onayıyla doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışması halinde,” şeklinde değiştirilmiştir. 35 22/4/2026 tarihli ve 7578 sayılı Kanunun 19 uncu maddesiyle bu bentte yer alan “üç” ibaresi “iki” şeklinde değiştirilmiştir.

Sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanma, hesaplanması, başlangıcı ve birden

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

5510 sayılı Kanun'un 18. maddesi, sigortalıların kaza, meslek hastalığı, hastalık veya analık nedeniyle geçici olarak çalışamadıkları dönemlerde uğradıkları ücret ve gelir kayıplarını kamusal olarak ikame eden "Geçici İş Göremezlik Ödeneği" (halk arasındaki tabiriyle rapor parası) müessesesini düzenler. Madde, anayasal sosyal güvenlik hakkının en pratik ve sık uygulanan gelir güvencesi mekanizmasıdır.

Madde 18, her bir kısa vadeli sigorta kolu (iş kazası, hastalık, analık) için hak kazanma şartlarını (prim gün sayıları, bekleme süreleri), ödenek sürelerini ve ödeneğin günlük kazanca oranını (yatarak vs. ayaktan tedavi) ayrıntılı olarak düzenlemektedir. Ayrıca 4/a (işçi) ile 4/b (esnaf) sigortalıları arasındaki ödenek şartı farklılıklarını ve Kurum ile işverenler arasındaki mahsuplaşma altyapısını hüküm altına alır (ratio legis).

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Sigorta Kollarına Göre Hak Kazanma Şartları
  • İş Kazası ve Meslek Hastalığı (İKMH) (m. 18/1-a): Hiçbir prim gün şartı aranmaz. Kaza nedeniyle alınan istirahat raporunun ilk gününden itibaren her gün için ödenek ödenir.
  • Hastalık Sigortası (m. 18/1-b): Son 1 yılda en az 90 gün kısa vadeli prim bildirilmiş olmalıdır. Ödenek, raporun üçüncü gününden itibaren başlar (ilk iki gün için SGK ödeme yapmaz; bekleme süresi - waiting period).
  • Analık Sigortası (m. 18/1-c, d): Son 1 yılda en az 90 gün kısa vadeli prim bildirilmiş olmalıdır. 7578 sayılı Kanunla (2026) yapılan tarihi değişiklikle, ödenek süresi doğum öncesi 8 hafta ve doğum sonrası 16 hafta olmak üzere toplam 24 haftaya (168 gün) çıkarılmıştır. Çoğul gebelikte doğum öncesine 2 hafta eklenir. Kadın sigortalı hekim onayıyla doğuma 2 hafta kalıncaya kadar çalışabilir; bu durumda çalışılan süreler doğum sonrasına aktarılır.
2.2. Ödenek Miktarı (Oranlar) (m. 18/3)

Günlük ödenek miktarı tedavinin şekline göre belirlenir:

  • Yatarak Tedavilerde: Günlük kazancın yarısı (1/2 - %50),
  • Ayaktan Tedavilerde: Günlük kazancın üçte ikisidir (2/3 - %66,6). Yatarak tedavide sigortalının iaşe ve ibate giderleri hastanece karşılandığından ödenek oranı daha düşük tutulmuştur.
2.3. 4/b (Bağ-Kur) Sigortalıları İçin Ağırlaştırılmış Koşullar (m. 18/2)

Bağ-Kur'luların geçici iş göremezlik ödeneği alabilmesi iki katı şarta tabidir:

  • Borçsuzluk Şartı: GSS dahil tüm prim ve prime ilişkin borçlarının tamamen ödenmiş olması gerekir.
  • Yatarak Tedavi Şartı: İKMH veya hastalık halinde ödenek, sadece yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrasındaki istirahat raporlarında ödenir. Ayaktan tedaviler için Bağ-Kur'lulara rapor parası ödenmez. (Bu kuralın tek istisnası analık iznidir; doğum öncesi ve sonrası analık raporlarında yatarak tedavi şartı aranmaz).

3. Sistematik İlişkiler

Madde 18; kanunun 13. (İş kazası), 14. (Meslek hastalığı), 15. (Hastalık/Analık tanımı), 17. (Matrah hesabı) ve 80. (PEK) maddeleriyle doğrudan sistematik bağa sahiptir. Doğum ve hastalık izin süreleri yönünden 4857 sayılı İş Kanunu’nun 46., 48. ve 74. maddeleriyle, asıl ücretin ödenmesi borcu yönünden ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 409. maddesiyle (işçinin çalışamaması durumunda ücret ödeme borcu) ilişkilidir.

4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok. Bununla birlikte, geçici iş göremezlik ödeneğine ilişkin kökleşmiş yargısal ilkeler şunlardır:

  • İlk İki Günün Ücreti: SGK, hastalık durumunda geçici iş göremezlik ödeneğini 3. günden başlattığından, ilk iki günün ücreti kural olarak işverenden talep edilemez. Ancak, Toplu İş Sözleşmesinde (TİS) veya bireysel iş sözleşmesinde aksine hüküm varsa, işveren ilk iki günlük ücreti işçiye ödemekle yükümlüdür. Birçok kurumsal işyerinde "SGK'nın ödemediği ilk iki günlük ücretin işveren tarafından tamamlanacağı" yönünde hükümler mevcuttur.
  • Geçici İş Göremezlik Ödeneğinin Maddi Tazminattan Mahsubu: Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre, iş kazası nedeniyle açılan maddi tazminat davalarında, Kurumca sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödenekleri, sigortalının geçici iş göremezlik dönemindeki (raporlu dönemdeki) aktif dönem zararından (ücret kaybından) kuruşu kuruşuna mahsup edilmelidir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (Kurmaca Senaryo): (A), çalıştığı işyerinde grip olmuş ve devlet hastanesinden 5 günlük istirahat raporu almıştır. (A)'nın son 1 yılda 150 gün prim ödemesi bulunmaktadır. SGK, (A)'ya sadece 3 günlük rapor ücreti yatırmıştır. (A) ise 5 günlük rapor aldığını belirterek ilk 2 günlük ödemenin de yapılması için itiraz etmiştir.

Hukuki Analiz: Madde 18/1-b bendi uyarınca, hastalık sigortasında geçici iş göremezlik ödeneği "iş göremezliğin üçüncü gününden başlamak üzere" ödenir. İlk iki gün yasal bekleme süresidir ve Kurumun ödeme yapmaması yasaya tamamen uygundur. (A)'nın bireysel veya toplu iş sözleşmesinde ilk iki günün işveren tarafından ödeneceğine dair bir hüküm yoksa, ilk iki günlük ücret kaybına katlanmak durumundadır. SGK'nın işlemi hukuka uygundur.

Olay 2 (Kurmaca Senaryo): (B), kendi adına kuaför salonu işleten bir Bağ-Kur (4/b) sigortalısıdır. İşyerinde ayağına ağır bir malzeme düşmesi sonucu iş kazası geçirmiş ve evinde 15 gün istirahat etmiştir. Hastanede ayaktan tedavi görmüştür. (B)'nin SGK'ya hiçbir prim borcu bulunmamaktadır. (B), 15 günlük rapor parası talep etmiş ancak SGK bu talebi reddetmiştir.

Hukuki Analiz: Madde 18/2 uyarınca, 4/b sigortalılarına iş kazası veya meslek hastalığı halinde rapor parası ödenebilmesi için "yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereği olarak alınan istirahat süresinde" olması şarttır. (B), hastanede yatarak tedavi görmediği (ayaktan tedavi edildiği) için evdeki istirahat süresi için ödenek alamaz. Kurumun reddi yasaya uygundur.

6. Pratik Uygulama Notları

  • Analık İzninde 2 Hafta Sınırı: Hamile sigortalı kadınların, hekim onayıyla 37. haftaya kadar çalışıp kalan 5 haftayı doğum sonrasına aktarabilmeleri için, mutlaka 32. haftanın dolduğu gün hastaneye başvurarak "37. haftaya kadar çalışabilir" raporu almaları gerekir. Bu tarihin kaçırılması halinde yasal aktarım hakkı kaybolur ve doğum sonrasına ekleme yapılamaz.

7. Eleştirel Değerlendirme

5510 sayılı Kanun'un 18. maddesi, çalışanların geçici gelir kayıplarını gidermede hayati bir rol oynasa da, 4/a (işçi) ile 4/b (esnaf) sigortalıları arasında yarattığı derin eşitsizlikler nedeniyle doktrinde ağır eleştirilere maruz kalmaktadır. Doktrinde Ali Güzel ve Müjdat Şakar, Bağ-Kur'lulara geçici iş göremezlik ödeneği ödenebilmesi için "yatarak tedavi görme" şartı aranmasını anayasal eşitlik ve sosyal devlet ilkelerine açık bir aykırılık olarak değerlendirmektedirler.

Bir esnafın veya çiftçinin ayağı kırıldığında veya ağır bir hastalığa yakalandığında, yatarak tedavi görmese dahi fiilen çalışması ve gelir elde etmesi imkansızdır. Bu durumdaki esnafın sadece evinde istirahat ettiği gerekçesiyle rapor parasından mahrum bırakılması, onu güvencesizliğe itmektedir. Reformun "norm birliği" iddiası, kısa vadeli sigorta kollarındaki bu ayrımcı hükümler nedeniyle sahada inandırıcılığını yitirmektedir. Hakkaniyet gereği, 4/b'lilerin de prim borcu bulunmamak kaydıyla, ayaktan tedavilerde en azından 4/a'lılar gibi (2/3 oranında) geçici iş göremezlik ödeneği alabilmelerini sağlayacak yasal bir düzenleme yapılmalıdır.

Metodolojik Not

Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan Kaynaklar:

  • Doktrin: Ali Güzel / Ömer Ekmekçi (Sosyal Güvenlik Hukuku), Müjdat Şakar (Sosyal Sigortalar Hukuku), Levent Akın (Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri).
  • Mevzuat: 5510 sayılı SSGSSK m. 18, m. 17, 7578 sayılı Kanun, 4857 sayılı İş Kanunu.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.

← Önceki Madde [17]
[19] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.