Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Madde 79

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6356 sayılı Kanun'un 79. maddesi, kanunun uygulanmasından doğan tüm bireysel veya kolektif uyuşmazlıklarda "görevli ve yetkili yargı mercii"ni belirleyen temel usul hükmüdür. Bu madde, toplu iş hukuku uyuşmazlıklarının çözüleceği doğru adresi göstererek usul ekonomisine ve adil yargılanma hakkına katkı sağlar.

Yasa koyucu, iş hukukunun uzmanlık gerektiren yapısına uygun olarak genel hukuk mahkemelerini devre dışı bırakmış; uyuşmazlıkların çözümünde münhasıran İş Mahkemelerini görevlendirmiştir. Yetki konusunda ise ikili bir ayrım yapmış; genel davalar için İş Mahkemeleri Kanunu’ndaki genel yetki kurallarını korurken, toplu yetki, arabuluculuk, grev ve lokavt gibi kolektif süreçlerden (7. ila 11. bölümler) doğan uyuşmazlıklar için "görevli makamın (Bakanlığın/İl Müdürlüğünün) bulunduğu yer mahkemesini" kesin yetkili kılmıştır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Görevli Mahkeme: İş Mahkemeleri

• Görev: 6356 sayılı Kanun'un uygulanmasından doğan (sendikal tazminat, üyelik tespiti, TİS alacakları, grev yasakları vb.) tüm uyuşmazlıklarda görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. İş mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde ise Asliye Hukuk Mahkemeleri bu sıfatla davaya bakmakla görevlidir.

2.2. Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi

Yetki kurallarında ikili bir rejim öngörülmüştür:

1. Genel Uyuşmazlıklar: Bireysel sendika üyeliği, sendikal tazminat veya TİS eda (alacak) davaları gibi genel uyuşmazlıklarda, 7036 sayılı Kanun m. 6'daki genel yetki kuralları (davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesi) uygulanır.
2. Kolektif Süreç Uyuşmazlıkları (7. ila 11. Bölümler): TİS yetki tespiti, yetki itirazı (m. 43), grev oylaması (m. 61), grevin durdurulması veya kanun dışı grev tespiti (m. 71) gibi idari işlemlerle doğrudan bağlantılı uyuşmazlıklarda; yetki tespiti işlemini yürüten görevli makamın (Bakanlığın veya Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'nün) bulunduğu yerdeki İş Mahkemesi kesin yetkilidir. Bu kural, idari dosyaların ve verilerin hızlıca mahkemeye celp edilmesini kolaylaştırır.

3. Sistematik İlişkiler

• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 5 & m. 6: İş mahkemelerinin genel görev ve yetki sınırları; 79. madde bu genel kurallara atıfta bulunur ve kolektif uyuşmazlıklar için özel yetki kuralı (lex specialis) getirir.
• 6100 sayılı HMK: Yetki itirazlarının sunulma usulü ve kesin yetki kurallarının yargılamadaki etkisi.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında 79. maddedeki yetki kuralları katı bir biçimde uygulanmaktadır:

• Görevli Makamın Yeri Yetkisi Kamu Düzenindendir: TİS yetki itirazı davalarında (m. 43), yetki işlemini yürüten görevli makamın yerindeki mahkemenin yetkisi "kesin yetki" niteliğindedir. Mahkeme, yetkili olup olmadığını davanın her aşamasında resen (kendiliğinden) incelemek zorundadır. Yetkisiz mahkemede açılan davalar esasa girilmeden yetkisizlik kararıyla ilgili mahkemeye gönderilir.

5. Pratik Uygulama Notları

• Dava Dilekçesinde Mahkemenin Belirlenmesi: Sendikalar yetki itiraz davası açarken, yetki tespit yazısını gönderen Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'nün (veya Ankara'daki Genel Müdürlüğün) adresini esas alarak davayı o yerdeki İş Mahkemesinde açmalıdır.

6. Eleştirel Değerlendirme

Madde 79, uyuşmazlıkların çözümünü uzmanlaşmış İş Mahkemelerine bırakarak ve kolektif davalar için kesin yetki kuralı öngörerek son derece başarılı ve usul ekonomisine uygun bir çerçeve çizmektedir. Özellikle görevli makamın yeri yetkisinin kesin olarak belirlenmesi idari dosyaların hızlı iletimi açısından pratikte büyük kolaylık sağlamaktadır. Bununla birlikte, ülkemizde İş Mahkemelerinin iş yükünün fazlalığı nedeniyle davaların yasal sürelerinde bitirilememesi sorunu devam etmektedir. Bu sorunu çözmek için, kolektif sendikal uyuşmazlıklara (yetki itirazları, grev durdurma vb.) bakmak üzere büyük adliyelerde sadece bu işlere bakan "İhtisaslaşmış Toplu İş Mahkemeleri" veya özel dairelerin kurulması, yargısal etkinliği ve hızı artıracaktır.

Metodolojik Not

This analysis was prepared by Av. Fethi Güzel under academic integrity principles.

Kullanılan Kaynaklar:

• Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik (İş Hukuku Dersleri), Kadir Arıcı.
• Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 79, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 5, 6.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.