Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Madde 75

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6356 sayılı Kanun'un 75. maddesi, uygulanmakta olan kanuni grev veya lokavtın hangi hallerde ve ne şekilde resmi olarak sona ereceğini, sona erdirme kararının bildirilme usullerini ve kurumsal/üyelik değişikliklerinin eylemler üzerindeki etkilerini düzenlemektedir. Bu madde, toplu mücadele aşamasının kapanış ve normalleşme sürecini hukuki çerçeveye oturtur.

Yasa koyucu, grevin sona ermesini tarafların iradi kararlarına bağladığı gibi; sendikanın kapatılması veya üye tabanının erimesi (dörtte üç oranında istifa) gibi kurumsal çöküş durumlarında da grevin hukuken ve fiilen sona ereceğini yedek kural olarak belirlemiştir. Grevin sona erme anı, işyerinde asılı duran "ilan" şartına bağlanarak taraflar için kesin ve objektif bir milat oluşturulmuştur.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. İradi Sona Erdirme Usulü ve İlan (Fıkra 1, 2, 3)

• Bildirim Süresi: Grev veya lokavtı sona erdirme kararı alan taraf (örneğin sendika yönetim kurulu), bu kararı ertesi iş günü sonuna kadar karşı tarafa ve görevli makama (Bakanlığa) yazılı olarak bildirmelidir.
• Kararın Yürürlüğü: Eylemler, kararın alınmasıyla değil, görevli makam tarafından işyerinde ilan edilmesiyle (duyurulmasıyla) hukuken ve fiilen sona erer. İlan anından itibaren iş sözleşmelerinin askı hali biter; işçinin iş görme, işverenin ücret ödeme borcu yeniden başlar.
• Bağımsızlık (Fıkra 3): Grevin kaldırılması lokavtın, lokavtın kaldırılması ise grevin kaldırılmasını gerektirmez. Taraflardan biri kendi eylemine son verse dahi, diğer taraf kendi kararını uygulamaya devam edebilir.

2.2. Sendikanın Kapatılması veya Feshi (Fıkra 4, 5)

• İşçi Sendikasının Yok Olması: Grevi yürüten işçi sendikasının kapatılması, feshi veya kendiliğinden sona ermesi (infisah) halinde, grev (ve varsa lokavt) kendiliğinden biter ve sendikanın TİS yetki belgesi tamamen hükümsüz kalır.
• İşveren Sendikasının Yok Olması: Lokavtı uygulayan işveren sendikasının sona ermesi halinde de lokavt kendiliğinden biter.

2.3. Dörtte Üç Üye İstifası ve Mahkeme Kararıyla Sona Erdirme (Fıkra 6)

• Tabanın Çökmesi: Grev devam ederken, sendikanın yetki tespiti tarihindeki üye işçilerinin dörtte üçünün (%75) sendika üyeliğinden ayrıldığı (istifa ettiği) tespit edilirse:
• Yargısal Müdahale: İlgililerden birinin (işverenin veya istifa eden işçilerin) başvurusu üzerine mahkemece belirlenecek tarihte grevin sona erdirilmesine karar verilir. Bu hüküm, arkasında işçi çoğunluğu kalmayan bir sendikanın grevi kasten sürdürmesini engellemeyi amaçlayan demokratik bir supaptır.

3. Sistematik İlişkiler

• STİSK m. 60 & m. 64: Grevin uygulamaya konulması ve uygulanması; sona erme kararı ile 64. maddedeki askı durumu (m. 67) tamamen son bulur.
• STİSK m. 31 & m. 32: Sendikanın kapatılması; kapatılmanın grev üzerindeki etkisini m. 75/4 ve 5 doğrudan düzenler.
• 4857 sayılı İş Kanunu.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Yargıtay kararlarında üye istifası nedeniyle grevin durdurulması davaları titizlikle incelenmektedir:

• Dörtte Üçün Hesabı: İstifa edenlerin tespiti, "yetki tespiti tarihindeki" üye listesi esas alınarak yapılır. O tarihten sonra işe giren veya sendikaya sonradan üye olanların istifaları bu oranın (%75) hesaplanmasında dikkate alınmaz. Mahkeme üyelik sonlandırma bildirimlerini e-Devlet kayıtları üzerinden kontrol eder.
• Yetkinin Hükümsüz Kalması: Sendikanın feshi halinde yetki belgesinin düşeceği kuralı kesindir.

5. Pratik Uygulama Notları

• Normalleşme Süreci: İlanın asılmasıyla birlikte işveren işçileri işe davet eder. İşçilerin makul sürede (genellikle derhal veya ertesi gün) işbaşı yapmaları gerekir; haklı bir neden olmaksızın işbaşı yapmayan işçilerin sözleşmesi devamsızlık nedeniyle feshedilebilir.

6. Eleştirel Değerlendirme

Madde 75, grevin bitiş sürecini net ve nesnel kurallarla düzenleyerek belirsizliklerin önüne geçmektedir. Özellikle üye tabanının %75'inin kaybedilmesi halinde mahkeme kararıyla grevin bitirilmesi, sendikal demokrasinin korunması açısından yerinde bir kuraldır. Ancak, sendikanın kurumsal olarak kapatılması veya infisahı durumunda TİS yetkisinin tamamen düşmesi ve tüm sürecin sıfırlanması işçilerin TİS haklarını tamamen yok etmektedir. Sendikanın tüzel kişiliğinin sona ermesi halinde, o işyerindeki işçilerin TİS ve toplu haklarının korunması amacıyla yetkinin (ve devam eden TİS sürecinin) o işkolundaki diğer bir sendikaya veya işyeri temsilcilerine devredilmesine imkan tanıyan yasal esnekliklerin getirilmesi, işçilerin hak kayıplarını önlemek adına yerinde bir reform olacaktır.

---

Metodolojik Not

This analysis was prepared by Av. Fethi Güzel under academic integrity principles.

Kullanılan Kaynaklar:

• Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik (İş Hukuku Dersleri), Kadir Arıcı.
• Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 75, m. 31, m. 60.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.