1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6356 sayılı Kanun'un 70. maddesi, toplu iş hukukundaki en ağır ihlallerden olan "kanun dışı grev" ve "kanun dışı lokavt" eylemlerinin hukuki ve mali yaptırımlarını düzenlemektedir. Bu madde, yasal sınırların dışına çıkan toplu mücadele eylemlerinin tarafları üzerinde doğuracağı ağır hukuki sorumlulukları gösteren caydırıcı bir düzenlemedir.
Yasa koyucu, kanuni prosedürlere uymadan işi bırakan veya işçi sendikası kararı olmaksızın eylem yapan işçilere karşı işverene en ağır fesih yetkisini (tazminatsız haklı fesih) tanımış; ayrıca işverenin uğrayacağı tüm maddi zararların sendika veya eylemci işçiler tarafından tazmin edileceğini hükme bağlamıştır. Silahların eşitliği ilkesi gereği, işverenin de kanun dışı lokavt yapması durumunda işçilere haklı fesih yetkisi tanınmış, çalışılmayan döneme ait tüm ücret ve hakların iş karşılığı olmaksızın tam olarak ödenmesi ve zararların tazmini emredilmiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Kanun Dışı Grevin Ağır Sonuçları (Fıkra 1, 2)
Kanun dışı grev yapılması halinde uygulanacak iki temel yaptırım şunlardır:
- İş Sözleşmesinin Tazminatsız Haklı Feshi (Fıkra 1): İşveren; grev kararına katılan, teşvik eden, greve katılan veya devam etmeye teşvik eden işçilerin iş sözleşmelerini kıdem ve ihbar tazminatı ödemeksizin derhal (haklı nedenle) feshedebilir. Bu, bireysel düzeydeki en ağır müeyyidedir.
- Maddi Zararın Tazmini (Fıkra 2): Kanun dışı grev nedeniyle işverenin uğradığı tüm üretim, ciro ve kar kayıpları (maddi zararlar):
- Grev kararı sendika tarafından alınmışsa ilgili işçi kuruluşu (sendika) tarafından,
- Sendika kararı olmaksızın işçilerin kendiliğinden yaptığı vahşi grevlerde (wildcat strike) ise greve katılan işçiler tarafından müştereken karşılanır.
2.2. Kanun Dışı Lokavtın Ağır Sonuçları (Fıkra 3)
İşverenin kanun dışı lokavt yapması durumunda işçilere sağlanan haklar şunlardır:
- İşçinin Haklı Feshi: İşçiler iş sözleşmelerini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatlarını alabilirler.
- Boşta Geçen Süre Ücreti: İşçiler sözleşmeyi feshetmeseler dahi, kanun dışı lokavt süresince hiçbir iş yapmaksızın tüm ücret ve sosyal haklarını aynen almaya devam ederler.
- Tazminat: İşçilerin uğradığı diğer her türlü ek zarar da işveren tarafından tazmin edilir.
3. Sistematik İlişkiler
- Anayasa m. 54: Grev ve lokavt; anayasal sınırların dışına çıkılmasının cezalandırılması.
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II & m. 24/II: Haklı fesih nedenleri; 70. maddedeki fesih süreçlerinde kıyasen uygulanır.
- 6098 sayılı TBK m. 49 vd.: Haksız fiil sorumluluğu; maddi zararların tazmini davalarında genel Borçlar Hukuku kuralları geçerlidir.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin kararlarında kanun dışı grev tespitleri ve fesih yetkisi son derece titizlikle incelenmektedir:
- Haksız Fiil Tazminatı: Sendikanın kanun dışı grev kararı alması halinde işverenin açacağı tazminat davalarında, illiyet bağı bulunan tüm doğrudan zararlar (örneğin siparişlerin iptal edilmesi nedeniyle ödenen cezalar) hesaplanarak sendikadan tahsil edilmektedir.
- Fesih Yetkisinin Kullanılması: İşverenin kanun dışı greve katılan işçilerden sadece bir kısmını işten çıkarıp diğerlerini çalıştırmaya devam etmesi durumunda, "eşit davranma borcu" ve "fesihte son çare olma (ultima ratio)" ilkeleri çerçevesinde feshin geçersizliğine karar verildiği istisnai durumlar mevcuttur. Ancak kural olarak fesih yetkisi mutlaktır.
5. Pratik Uygulama Notları
- 6 Günlük Süre Sınırı: İşverenin haklı fesih yetkisini kullanırken, olayı öğrendiği tarihten itibaren altı iş günü içinde (İş Kanunu m. 26) fesih bildirimini yapması gerekir; aksi takdirde fesih hakkı düşer.
6. Eleştirel Değerlendirme
Madde 70, toplu iş ilişkilerinde anarşi ve yasa dışılığı önleyen, tarafları yasal prosedürlere uymaya zorlayan son derece güçlü ve dengeli yaptırımlar içermektedir. Özellikle kanun dışı lokavta karşı işçiyi tam koruma altına alması sosyal adalete uygundur. Bununla birlikte, kanun dışı greve katılan tüm işçilerin sorgusuz sualsiz tazminatsız işten çıkarılabilmesi, bazen işçilerin haklı taleplerle (örneğin iş sağlığı önlemlerinin sıfırlandığı hayati tehlike durumlarında) ani iş bırakma eylemlerinde bulunmalarını dahi cezalandırabilmektedir. Yargıtay'ın bu gibi "hak arama" veya "iş sağlığı ve güvenliği nedeniyle çalışmaktan kaçınma" eylemlerini kanun dışı grev kapsamından çıkararak koruması son derece yerinde bir içtihat geliştirme başarısıdır. Yasaya bu tür insani ve hayati istisnaların açıkça eklenmesi, yasanın katı yapısını yumuşatacaktır.
Metodolojik Not
This analysis was prepared by Av. Fethi Güzel under academic integrity principles.
Kullanılan Kaynaklar:
- Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik (İş Hukuku Dersleri), Kadir Arıcı.
- Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 70, 4857 sayılı İş Kanunu m. 24, 25, 26.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6356 sayılı Kanun'un 70. maddesi, toplu iş hukukundaki en ağır ihlallerden olan "kanun dışı grev" ve "kanun dışı lokavt" eylemlerinin hukuki ve mali yaptırımlarını düzenlemektedir. Bu madde, yasal sınırların dışına çıkan toplu mücadele eylemlerinin tarafları üzerinde doğuracağı ağır hukuki sorumlulukları gösteren caydırıcı bir düzenlemedir.
Yasa koyucu, kanuni prosedürlere uymadan işi bırakan veya işçi sendikası kararı olmaksızın eylem yapan işçilere karşı işverene en ağır fesih yetkisini (tazminatsız haklı fesih) tanımış; ayrıca işverenin uğrayacağı tüm maddi zararların sendika veya eylemci işçiler tarafından tazmin edileceğini hükme bağlamıştır. Silahların eşitliği ilkesi gereği, işverenin de kanun dışı lokavt yapması durumunda işçilere haklı fesih yetkisi tanınmış, çalışılmayan döneme ait tüm ücret ve hakların iş karşılığı olmaksızın tam olarak ödenmesi ve zararların tazmini emredilmiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Kanun Dışı Grevin Ağır Sonuçları (Fıkra 1, 2)
Kanun dışı grev yapılması halinde uygulanacak iki temel yaptırım şunlardır:
2.2. Kanun Dışı Lokavtın Ağır Sonuçları (Fıkra 3)
İşverenin kanun dışı lokavt yapması durumunda işçilere sağlanan haklar şunlardır:
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin kararlarında kanun dışı grev tespitleri ve fesih yetkisi son derece titizlikle incelenmektedir:
5. Pratik Uygulama Notları
6. Eleştirel Değerlendirme
Madde 70, toplu iş ilişkilerinde anarşi ve yasa dışılığı önleyen, tarafları yasal prosedürlere uymaya zorlayan son derece güçlü ve dengeli yaptırımlar içermektedir. Özellikle kanun dışı lokavta karşı işçiyi tam koruma altına alması sosyal adalete uygundur. Bununla birlikte, kanun dışı greve katılan tüm işçilerin sorgusuz sualsiz tazminatsız işten çıkarılabilmesi, bazen işçilerin haklı taleplerle (örneğin iş sağlığı önlemlerinin sıfırlandığı hayati tehlike durumlarında) ani iş bırakma eylemlerinde bulunmalarını dahi cezalandırabilmektedir. Yargıtay'ın bu gibi "hak arama" veya "iş sağlığı ve güvenliği nedeniyle çalışmaktan kaçınma" eylemlerini kanun dışı grev kapsamından çıkararak koruması son derece yerinde bir içtihat geliştirme başarısıdır. Yasaya bu tür insani ve hayati istisnaların açıkça eklenmesi, yasanın katı yapısını yumuşatacaktır.
Metodolojik Not
This analysis was prepared by Av. Fethi Güzel under academic integrity principles.
Kullanılan Kaynaklar:
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.